به گزارش جماران به نقل از خبرگزاری دانا (داناخبر) کودک بی شناسنامه ایرانی تنهاترین انسان این کشور است؛ موجودی همیشه در جستجوی پدر، بی خبر از اصل و نسب و متعلق به هیچ کجا که حتی اگر بمیرد مردم نمی دانند، بگویند چه کسی مرده است.
نبود آمار
جام جم نوشت: هیچ نهاد دولتی آماری از تعداد این افراد ندارد اما با حدس و گمان می شود گفت که تعدادشان کم نیست. اینها یا فرزندان حاصل از ازدواج های موقت و ثبت نشده اند که دست زن از شوهر کوتاه شده است یا فرزندان زنان و مردانی معتادند که یا گوشه ای از زندان بی خبر می میرند یا اگر زنده اند آنقدر در خود غرق شده اند که به فکر فرزند و هویت او نیستند.
تولید بی سوادی به جای ریشه کنی
کودکان بی شناسنامه متعلق به خانواده های سطح پایین اجتماعند که چون اوراق هویتی ندارند به مدرسه نیز نمی روند چون آموزش و پرورش فقط کودکانی را ثبت نام می کند که شناسنامه به دست به مدارس بیایند و این بدترین بخش ماجراست یعنی تولید بی سوادان جدید در کشوری که برای ریشه کنی بی سوادی (در گروه سنی زیر 50 سال) فقط تا پایان سال 94، سال پایان اجرای برنامه پنجم توسعه فرصت دارد.
اعتراف دیرهنگام
خیلی زمان برد تا آموزش و پرورش به تولید بی سواد در کشور اعتراف کند؛ این وزارتخانه، کودکان لازم التعلیم بازمانده از تحصیل را همیشه در اعداد و ارقامی کوچک می گنجاند و از رقمی حدود 150 هزار کودک سخن می گوید در حالی که آنهایی که دستشان در کار است و از نزدیک شاهد ماجرا، آمارهایی بزرگ تر را نقل می کنند.
کودک بی شناسنامه به رسمیت شناخته نمی شود
در بین آمارهای وزارتخانه البته حرفی از کودکان بی شناسنامه ایرانی نیست که بی هویت بودن مانع از تحصیل شان شده است. با این حال محمد دیمه ور، معاون ابتدایی وزیر آموزش و پرورش که در این باره دغدغه دارد تاکید می کند که این کودکان انسانند و نمی شود موجودیتشان را کتمان کرد.
راه قانونی چیست؟
او به یک مسیر قانونی اشاره می کند و قول می دهد اگر متقاضیان صدور شناسنامه از این راه اقدام کنند به نتیجه می رسند: «مدرسه کودکان بی شناسنامه را ثبت نام نمی کند پس کسی که متقاضی ثبت نام کودک در مدرسه است به اداره آموزش و پرورش برود و در آنجا تقاضای رسیدگی کند که در اینجا فرد متقاضی را به کمیسیونی ویژه ارجاع می دهند و این کمیسیون بدون محدودیت، اجازه ثبت نام را صادر می کند. در این زمان متقاضی دریافت شناسنامه که می تواند مادر کودک، فردی خیر یا موسسه و سازمانی حمایتی مثل بهزیستی باشد به ثبت احوال مراجعه و شناسنامه را دریافت می کند.»
ثبت احوال اختیار قانونی ندارد
به سراغ یکی از مسوولان سازمان ثبت احوال رفتیم که البته ترجیح داد عنوان یک منبع مطلع را برایش انتخاب کنیم. او گفت ثبت احوال هیچ اختیاری برای صدور شناسنامه برای این افراد ندارد چون نمی تواند بدون مطلع بودن از هویت پدر و مادر کودک برای او کاری انجام دهد، پس چاره ای نیست جز اقدام از طریق بهزیستی یا رفتن به دادگاه تا نامه و حکم این دو نهاد، ملاک عمل ثبت احوال قرار گیرد.
نهضت سوادآموزی هم زیر بار مسوولیت نمی رود
از سازمان نهضت سوادآموزی جویا شدیم که تکلیف یک ایرانی ایرانی زاده با نبود شناسنامه و سوادآموزی اش که منوط به داشتن اوراق هویتی است، چیست؟
محمد مهدی زاده، معاون آموزشی سازمان نهضت سوادآموزی پاسخگوی ما بود که به این علت انتخاب شد که سازمان متبوع او متولی مستقیم حذف بی سوادی در کشور و سوادآموزی به افراد بازمانده از تحصیل است و قانون برنامه پنجم توسعه آن را به ریشه کنی بی سوادی تا پایان سال 94 مکلف کرده است.
اما مهدی زاده، در این حوزه مسوولیتی را متوجه سازمان نهضت سوادآموزی ندانست و گفت اگر کودکی شناسنامه و کدملی داشت حتما او را به چرخه سواد وارد می کنیم ولی کودکی که فاقد اوراق هویتی است بیش از همه باید دغدغه وزارت کشور و بهزیستی باشد به ویژه بهزیستی که مسوول سامان دادن به زندگی آسیب دیدگان اجتماعی است. او گفت: «این دو نهاد ابتدا آدم بودن کودکان بی شناسنامه را ثابت کنند تا بعد ما دنبال سوادآموزی به آنها باشیم.»
نیکوکاری در مسیری فرسایشی
این مقام مسوول البته درست می گوید و قصد توهین به افراد بی هویت را ندارد. او در واقع به تفکیک وظایف سازمان ها و دستگاه های مختلف دولتی اشاره می کند که در موضوع مورد بررسی ما نه تنها سودی برای کودکان بی شناسنامه نداشته بلکه به ضرر آنها نیز تمام شده است.
با این حال واژه ای که با مسوولان مرتب تکرار شد واژه «بهزیستی» بود که چون گفت وگو با مسوولان آن بسیار زمانبر و مستلزم بوروکراسی است، موضع بهزیستی در قبال این کودکان را از خیری جویا شدیم که بیش از شش سال است برای گرفتن شناسنامه کودکی بی هویت تلاش می کند.
این خیر با کمک دوستانش به پسرک الفبا را آموخته و مدیر مدرسه ای را پیدا کرده که حاضر به پذیرش او شده، اما با این وصف که چون پسرک شناسنامه ندارد، هیچ مدرک تحصیلی برایش صادر نمی شود.
البته با تلاش های بی وقفه این زن نیکوکار، دادگاه سرانجام به صدور شناسنامه برای پسرک رای داد؛ رایی که در مسیری فرسایشی صادر شد و کاستی های زیادی را نشان داد. ازجمله موضع سازمان بهزیستی در قبال کودکان ایرانی بی شناسنامه را که به این فرد خیر این گونه پاسخ داده «بگذارید این پسر 15 ساله شود و آن وقت خودش شکایت کند که شناسنامه ندارد.»
فرآیند تولید بی سواد در کشور پروسه ای غم انگیز و بی پایان است. بی سوادی محصول آسیب های اجتماعی است که تا زمانی که این آسیب ها کنترل نشود پایانی بر بی سوادی متصور نخواهد بود. کودکان بی هویت که بسیاری از آنها به دلیل موانع قانونی تا پایان عمر همچنان بی هویت می مانند نیز مصداق آسیب دیدگی اجتماعی اند؛ کودکانی که اشتباهی به دنیا آمده اند، اشتباهی بزرگ می شوند و کسی نیست دستشان را بگیرد و به راه درست بیاورد.