آن مردی که دنیا او را اهریمن می خواند خنده بر لب داشت و با صدایی ناهنجار سخن می گفت و با کلاه نوک تیز خود بازی می کرد. او در حالی که کت استتار بر تن و شلواری قرمز به پا داشت و در میان آن مردان مسلح بی حرکت و نقابدار نشسته بود، از روی یک متن قبلا نوشته شده در مقابل دوربین صحبت می کرد.
این مرد که " ابوبکر شکو " نام دارد در حالی که با خشم سخن می گفت و انگشتش را به سوی آسمان بلند می کرد با تهدید گفت که آن بیش از دویست دانش آموز دختر ربوده شده را "در بازار" خواهد فروخت و نه تنها به پرزیدنت اوباما بلکه به آبراهام لینکلن نیز اعلان جنگ می داد.
این فیلم ویدیویی رهبر بوکو حرام که در نقطه ای واقع در شمال نیجریه ضبط شده است بسیار عذاب دهنده و ناخوشایند به نظر می آید. از زمان سخنرانی های اسامه بن لادن شاید هیچ یک از سخنان رهبران تروریست ها تا این اندازه پژواک منفی در جهان نداشته است. و به همین خاطر مردم سراسر جهان با آن دختران دانش آموز ربوده شده احساس همدردی کرده و نگران سرنوشت آنها هستند، همان دخترانی که تا این لحظه اطلاع دقیقی از وضعیت آنها در دست نیست. گلوریا و روث و ایستر و عایشه و دیگر دوستانشان کجا هستند؟
«دختران ما را بازگردانید». این شعاری است که تا این لحظه بیش از دو میلیون بار در توییتر و دیگر شبکه های اجتماعی و از سوی مردم عادی و افراد مشهوری چون میشله اوباما و کری واشنگتن تکرار شده است و البته این همان شعاری است که توسط زنان نیجریه و کوتاه زمانی پس از ربوده شدن آن دختران فریاد شد و حال به نیرویی سیاسی بدل شده است.
«گودلاک جاناتان»، رییس جمهور نیجریه دو هفته پیش و در جریان برگزاری مجمع جهانی اقتصاد در ابوجا از همه کشورها و به ویژه از آمریکا و چین و فرانسه و بریتانیا به خاطر همدردی ها و کمک هایشان برای یافتن این دختران ربوده شده تشکر کرد. از قرار معلوم پنتاگون نیز شماری از همکاران خود را برای کمک های لجستیکی و مخابراتی و اطلاعاتی امنیتی راهی نیجریه کرده و در حال حاضر علاوه بر آن پنجاه سرباز مستقر در سفارت آمریکا، بیست تفنگدار نیروی دریایی نیز در آن کشور مستقر شده اند اما گروه بوکو حرام در پایان هفته گذشته نیز به حملات خود ادامه داد و با منفجر کردن پلی در شمال نیجریه جان ده ها انسان بی گناه را گرفت.
برآمدن گروه تروریستی بوکو حرام در واقع به ده سال پیش و در استان بسیار فقیر بورنو در شمال نیجریه بازمی گردد. در استانی که از هر ده نفر هشت نفر بی سواد بوده و سه چهارم جمعیت آن زیر خط فقر زندگی کرده و تنها نیمی از کودکان هر روز به مدرسه می روند به راحتی می توان خشم مردم را در جهت اهدافی مشخص سوق داد.
در سال های دهه هشتاد گروهی رادیکال که ادعای اسلام گرایی داشتند تحت عنوان "جنبش مایتاتسین" اعلام موجودیت کرده و با اعلام مبارزه علیه نابرابری های اقتصادی، هرگونه رفتار و سلوک غربی حتی حمل کردن ساعت مچی را نیز در نیجریه حرام اعلام کرد. "محمد یوسف" بنیانگذار و رهبر سابق بوکو حرام نیز از اعضای این جنبش بود که خود را مرید یکی از روحانیان به شدت رادیکال قرن سیزدهم به نام ابن تمیه می دانست، همان روحانی که با هر پدیده جدیدی مخالفت می کرد.
یوسف در کنار جنگ و مبارزه علیه ارتش و پلیس هرگونه کالای غربی را نیز حرام اعلام کرد. البته در پشت این ایده های بنیادگرایانه نفرتی عمیق علیه دولت مافیایی و نیروهای امنیتی فاسد نیجریه قرار داشت و کوتاه سخن آن که یوسف با هر چیزی که به دولت مربوط بود سر دشمنی داشت. "احمد سالکیدا" روزنامه نگار می گوید: «بوکوحرام البته از دل یک جنبش ایدئولوژیک بیرون آمد اما این بی لیاقتی های دولت وقت بود که به عنوان شتاب دهنده این گروه عمل کرد".
در سال 2009 حملات و به ویژه درگیری های مسلحانه و خونینی در خیابان های شهر مایدوگوری شکل گرفت و فیلم های ویدیویی آن به سرعت در اینترنت پخش شد، فیلم هایی که نشان می داد حتی مردان عصا به دست و افلیج نیز زانو زده و در انتظار آن هستند که ماموران امنیتی خونشان را بریزند. یوسف نیز بازداشت و مورد بازجویی قرار گرفت و کوتاه زمانی پس از آن جسد وی در مقابل یک پاسگاه پلیس پیدا شد. البته تحقیقات در مورد مرگ یوسف هرگز به نتیجه مشخصی نرسید.
بدین ترتیب شکو که تا آن زمان پست معاونت یوسف را داشت به عنوان جایگزین یوسف معرفی شد و او نیز چندی بعد با چهار بیوه یوسف ازدواج و فرزندان او را به عنوان فرزندخواندگان خود پذیرفت تا به این صورت در جامعه نیجریه برای خود مشروعیت و محبوبیتی کسب کند. "مارتین اوی" از انتستیتوی تحقیقات امنیتی آفریقا می گوید: "شکو با وحشی گری های خود همان اندک کاریزمای یوسف را هم از بین برد. یوسف سیاسی فکر می کرد و برای جنگ های خود به صورت گزینشی عمل می کرد اما شکو هر زمان که دلش بخواهد حمله می کند و هیچ حد و مرزی نمی شناسد".
یکی از بازجویان پلیس نیجریه که نمی خواهد نامش فاش شود می گوید:" شکو دیوانه ترین فرمانده تروریست ها به حساب می آید. او فکر می کند این حق را دارد که هر کسی را که فکر دیگری دارد از بین ببرد". در عین حال شکو در مواردی بسیار حرفه ای عمل می کند. او با بدنه گروه خود ارتباط دارد و البته به راحتی مخفی می شود. شکو بیش از همه از درس و مدرسه نفرت دارد و همواره در سخنرانی هایش این جملات را تکرار می کند:" آیا این معلم ها همان کسانی نیستند که تربیت غربی را اشاعه می دهند؟ پس ما آنان را خواهیم کشت! ما آنها را در برابر دیدگان دانش آموزانشان خواهیم کشت و اعلام می کنیم که از این پس فقط باید قرآن بخوانند". رهبر بوکو حرام بر این باور است که از سوی خداوند برای از بین بردن دشمنان خدا ماموریت دارد.
اما آیا بوکو حرام واقعا یک جنبش اسلامی است یا تنها یک انجمن جنایت کاران محسوب می شود؟ در این مورد حتی کارشناسان نیز اختلاف نظر دارند. "جان هرسکوویتز" مورخ و استاد دانشگاه نیویورک که بارها به نیجریه سفر کرده است می گوید:" هیچ مدرکی دال بر این وجود ندارد که در پشت این سازمان نیروهایی سازمان دهی شده با ایدئولوژی مشخص وجود داشته باشد. بوکو حرام بیش از هر چیز دیگر به عنوان ابزاری در اختیار گانگسترهایی عمل می کند که تحت این نام فعالیت کرده و تا زمانی که این پوشش کارایی داشته باشد از آن استفاده خواهند کرد".
هرسکوویتز به عنوان مدرکی برای اثبات این نظریه به یکی از تحلیل های سازمان اطلاعات و امنیت نیجریه اشاره می کند که در آن ادعا شده است که بوکو حرام در چهار سندیکای جنایتکاران عضویت دارد. البته ظاهرا سه سندیکا از سوی فراکسیون مسیحیان جنوب نیجریه رهبری می شود و نیروهای مسلمان شمال در آنها نقش رهبری ایفا نمی کنند. جالب آن که این اطلاعات زمانی به دست آمد که نیروهای امنیتی یکی از اهالی مسیحی جنوب نیجریه را دستگیر و متوجه شدند که وی در پوشش یک مسلمان اهل شمال یک کلیسای واقع در دلتای نیجر را به آتش کشیده است. هرسکوویتز عقیده دارد همین که اکثریت قربانیان بوکو حرام را مسلمانان و نه مسیحیان تشکیل می دهند نشانگر آن است که این گروه را نمی توان از جمله پیکارجویان مذهبی به شمار آورد:" بر پایه تحقیقات خودم و بیلان کار تروریست های نیجریه می توان نتیجه گرفت که در این کشور تروریسم مذهبی آن چیزی که به نظر می آید نیست".
«نسرین جمود» اسلام شناس و پژوهشگر بنیاد سیاست و علوم برلین که تحقیقات جامعی به سفارش این نهاد در مورد نیجریه انجام داده است می گوید: «افراد بوکوحرام جهادی نیستند بلکه گانگستر هستند. این گروه با ساختارهای تروریستی در نوع خود خطرناک ترین در غرب آفریقا به شمار می آید. گروه بوکو حرام نوعی ایدئولوژی جدید و من درآوردی از اسلام را قبول دارد و در حال حاضر بسیار فراتر از مرزهای خاستگاه خود عمل می کند».
در واقع این بنیادگرایان عربستان سعودی بودند که در دهه های شصت و هفتاد امکان پیدایش این سازمان را فراهم ساختند و آن مدارس قرآن و اشاعه فرهنگ بنیادگرایی در شمال نیجریه با حمایت های مالی عربستان امکان فعالیت پیدا کرد. به گفته جمود نام غیرمعمول بوکو حرام نیز می تواند نشانه ای دال بر ارتباط آن با بنیادگرایان خاورمیانه باشد. این نام که در واقع برگرفته از عربی مورد استفاده اهالی شمال نیجریه است تقریبا این معنی را می دهد:" تربیت غربی گناه کبیره است".
خانم جمود ربایش آن مهندس آلمانی یعنی "فریتز راوپاخ" در مارس 2012 در شمال نیجریه را نقطه عطفی در تاریخ بوکو حرام می داند . در آن زمان این سازمان القاعده مغرب اسلامی بود که در قبال آزادی آن گروگان آلمانی خواهان آزادی جهادی ها از زندان های غرب شد و از آن زمان معلوم شد که بوکوحرام نیز در درون یک شبکه به هم پیوسته عمل می کند.
اما تجارت از راه آدم ربایی از همان زمان به صورت امری روزمره برای این گروه ها درآمد. در حال حاضر این گروه های تروریستی با درآمد حاصل از آدم ربایی به تجارت اسلحه و مواد مخدر و برده مشغولند و تا قبل از مورد ربایش این دختران دانش آموز همواره همه آدم ربایی های آنان در خفا و بدون سر و صدا انجام می گرفت.
به باور خانم جمود ربایش این دانش آموزان احتمالا با انگیزه هایی سیاسی صورت گرفته است. سال آینده در نیجریه انتخابات ریاست جمهوری برگزار می شود و گودلاک جاناتان برای سومین بار کاندیدای این مقام خواهد شد. جاناتان که یک مسیحی است به خصوص در ماه های گذشته دردسرهای زیادی برای بوکوحرام درست کرده و در همین ماه مه امسال بود که به دستور وی در بخش هایی از شمال نیجریه حالت فوق العاده اعلام و سپس نیروهای نظامی به آن مناطق اعزام شدند. ظاهرا هدف اصلی بوکوحرام از آدم ربایی اخیر آن است که جاناتان را رییس جمهوری بی کفایت نشان دهد. خانم جمود که از بوکوحرام به عنوان "طالبان سیاه" یاد می کند عقیده دارد که در آینده نزدیک سازمان تروریستی القاعده مغرب منحل خواهد شد. زیرا هزاران سلول با ساختارهای رهبری مستقل در حال حاضر در کشورهای چاد و احتمالا در کامرون به فعالیت مشغول بوده و به احتمال قوی این سلول ها از شبکه القاعده خارج خواهند شد.
اما صرف نظر از واقعیات موجود پرسش این است که چرا دنیا پیش از این در برابر اعمال بوکوحرام واکنشی نشان نداد و چرا کسی سعی در متوقف کردن این گروه نکرد؟ هیلاری کلینتون وزیر پیشین امور خارجه امروز در صفحه توییتر خود می نویسد:" ما باید علیه ترور به پا خیزیم". بی تردید اهمیت خانم کلینتون زیاد است و او یکی از مدافعان حقوق دختران جوان و کاندیدای احتمالی ریاست جمهوری در سال 2016 به شمار می آید.
اما همین خانم کلینتون در گذشته به هیچ عنوان رفتار شفافی در قبال بوکوحرام از خود نشان نداده بود. او در سال 2011 و در مقام وزیر امور خارجه آمریکا رای گیری برای تروریست شناختن بوکوحرام را وتو کرد و به عنوان توجیه عمل خود گفت که دولت آمریکا شدت عمل بیش از حد در قبال این گروه را ضروری نمی بیند.
این در حالی بود که بوکوحرام در آگوست 2011 طی یک حمله انتحاری علیه مقر سازمان ملل در ابوجا بیش از بیست نفر را به خاک و خون کشیده بود. نه تنها سازمان سیا بلکه اف بی آی و شمار زیادی از سناتورهای آمریکایی و وزارت دادگستری نیز در مورد این گروه به وزارت خارجه هشدار داده بودند اما وزیر خارجه آمریکا ظاهرا نمی خواست اهمیتی بیش از این برای بوکوحرام قایل باشد.
در ماه مه 2012 وزارت دادگستری طی نامه ای از وزارت امور خارجه خواست که بوکوحرام را جزو گروه های تروریست محسوب کند و در ژوئن 2012 نیز ژنرال "کارتر هم" فرمانده نیروهای آمریکا در آفریقا اطلاع داد که بوکوحرام برای ساخت سلاح و مواد منفجره و آموزش نیروهای جهادی با القاعده مغرب همکاری نزدیک دارد. در آغاز سال 2013نیز سناتور "جیمز ریش" طرحی علیه بوکو حرام را به مجلس ارائه داد که به دلیل مخالفت هیلاری کلینتون به تصویب نرسید و تازه پس از خروج کلینتون از وزارت خارجه این طرح به تصویب نمایندگان رسید. و تازه پس از روی کار آمدن جان کری به عنوان وزیر امور خارجه بود که نام بوکو حرام در نوامبر 2013 در میان گروه های تروریستی جای گرفت. در آن زمان بوکوحرام چندین حمله مسلحانه علیه کلیساها ترتیب داده بود و ظاهرا دولتمردان آمریکا پس از این حملات بود که به میزان خطر این گروه تروریستی پی بردند!
از قرار معلوم اما در سال های اخیر افراد شکو حتی در دولت نیجریه نیز نفوذ کرده اند. پرزیدنت جاناتان در سال 2012 اعتراف کرد که هواداران بوکوحرام نه تنها در داخل دولت بلکه در دستگاه قضایی و نیروهای امنیتی نیجریه نیز حضور دارند و بسیاری از فرمانداران ایالت ها و ژنرال های ارتش نیجریه از روابط تجاری تنگاتنگی با این گروه برخوردارند. بر پایه گزارش های سازمان عفو بین الملل، ارتش نیجریه قبل از ربایش دختران دانش آموز هشدارهایی در این مورد دریافت کرده اما هیچ واکنشی نشان نداده است.
تا به امروز نیروهای امنیتی نیجریه چهار بار خبر از کشته شدن شکو داده اند اما هر بار باز هم شکو زنده و سالم خود را نشان داده و تعقیب کنندگان خود را به باد تمسخر گرفته است. شاید شکو واقعا جنون داشته باشد اما بر پایه همین جنون خود را بنده برگزیده خدا برای از میان برداشتن دشمنان خدا می داند.
منبع: شفقنا