جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

گزارش همایش ملی فرهنگ و تکنولوژی / ممالک اسلامی برده تکنولوژی جدید شده اند

کد خبر: ۴۱۵۸۴
گزارش همایش ملی فرهنگ و تکنولوژی / ممالک اسلامی برده تکنولوژی جدید شده اند


همایش ملی «فرهنگ و تکنولوژی» در دو نوبت صبح و عصر میزبان کارشناسان و متخصصان حوزه های علوم انسانی همچون حسین نصر، مهدی معین زاده، بیژن عبدالکریمی، رفیعی آتانی، ابراهیم فیاض، حسن بنیانیان، حجت الاسلام و المسلمین خسروپناه و شجاعی زند بود. کارشناسان در این همایش در سه نشست متوالی به بیان نظرات خود در زمینه محورهای همایش پرداختند. در پایان نیز نشستی با عنوان «آسیب شناسی سیاستگذاری علم و تکنولوژی در جمهوری اسلامی» برگزار شد.

به گزارش جماران به نقل از شفقنا، در ادامه گزارشی از سخنرانی ها و نشست برگزار شده در همایش ملی «فرهنگ و تکنولوژی» را می خوانید:

نشست روز اول همایش ملی «فرهنگ و تکنولوژی»؛ ایران در تقسیم کار میان نهادهای علم و فناوری ضعف دارد

نشست «آسیب شناسی سیاستگذاری علم و تکنولوژی در جمهوری اسلامی» به عنوان بخش پایانی روز اول همایش ملی «فرهنگ و تکنولوژی» عصر دیروز (یکشنبه) برگزار شد.

به گزارش خبرنگار شفقنا(پایگاه بین المللی همکاری های خبری شیعه)، این نشست میزبان دکتر سیدحبیب الله طباطباییان (عضو هیأت علمی مدیریت تکنولوژی دانشگاه علامه طباطبائی، رییس انجمن مدیریت تکنولوژی ایران و مشاور پژوهشکده مطالعات فناوری ریاست جمهوری)، دکتر احمد نادری (عضو هیأت علمی علوم اجتماعی دانشگاه تهران و رییس سابق جهاد دانشگاهی تهران) و دکتر ابراهیم سوزنچی (عضو هیات علمی مدیریت دانشگاه شریف و رییس پژوهشکده سیاستگذاری علم و فناوری دانشگاه شریف) بود. حسن نیلی (عضو پژهشکده مهاجر) این نشست را اداره کرد و وضعیت سیاستگذاری در عرصه تکنولوژی به ویژه از منظر فرهنگ در 35 سال گذشته ایران، مورد بازنگری قرار گرفت و مسیر پیش گرفته شده کشور در این عرصه، آسیب شناسی شد.

در این نشست پرسش هایی مطرح شد و حاضران پاسخ گفتند.

* جمهوری اسلامی و متفکرین آن ادعا داشته اند که ما متفاوت هستیم و یک راه متفاوتی در تکنولوژی، ابزار و فن داریم. آیا واقعا جمهوری اسلامی در تجربه 35 ساله خود توانسته یک راه متفاوتی را پیش بگیرد؟

نادری: زمانی که ما از سیاستگذاری تکنولوژی در ایران صحبت می کنیم تفکر ما با بحث تکنیک زدگی و غرب زدگی در گفتمان جمهوری اسلامی عجین می شود. کسانی که از اول انقلاب تاکنون برای علم به معنای عام سیاستگذاری کرده اند در شاخه های مختلف اعم از علوم انسانی و فنی و امروز نیز دامپزشکی تخصص دارند. یعنی ما یک میکسی از فنی، پزشکی و دامپزشکی داریم که سیاستگذاری علم در جمهوری اسلامی را مشخص می کند. بنابراین علم در این گفتمان به معنی علوم فنی است و روش شناسی آن علوم طبیعی است. غایت در این سیاستگذاری این است که ما به توسعه و مفهومی به نام توسعه برسیم، اما ما در حال حاضر داریم یک گفتمان علم فنی گرای توسعه محور یا توسعه زده را پیش می گیریم. برای اینکه متوجه شویم این توسعه چیست، از کجا عبور می کند، به کجا رسیده است، باید پیش فرض های خود را در قرن 19 در نظر بگیریم.

اولین پیش فرض های اندیشه توسعه این است که ما عقل را چراغ راه بگیریم. عقل و عقلانیت چیزی است که به ما برای ساختن یک جامعه مطلوب یا یک مدینه فاضله کمک می کند.

دومین پیش فرض در بحث توسعه، تجربه باوری و آنچه که حواس انسان ها می گویند واقعیت دارد و اصالت دارد.

سومین پیش فرض بحث علم باوری است و اینکه معرفت علمی کاملا تجربی است و از طریق تجربه به دست می آید.

چهارمین پیش فرض جهان شمولی است و معقتد است عقل و علم را در تمام موقعیت ها می توان به کار بست و استفاده کرد.

پنجمین پیش فرض موقعیت طبیعی و اجتماعی انسان هاست. بنابر این اصل می توانیم با تکنولوژی رو به بهبود برویم یعنی ما همیشه در تاریخ شاهد یک پیشرفت خواهیم بود که بر این اساس سرانجام جوامع بشری چیزی جز سعادت و رفاه نیست.

ششمین پیش فرض فرد باوری است که فرد را دارای رسالت می داند.

هفتمین پیش فرض بحث سکولاریسم است. از دل پیش فرض های قبلی خود به خود بحثی به اسم سکولاریسم و تکنیک گرایی به وجود می آید. اروپایی ها بر اساس این پیش فرض ها و اسطوره ای که برای خود در نظر گرفته بودند پیش رفتند و به توسعه رسیدند بر اساس این اسطوره تمام ملل دیگر هم باید همین راهی که اروپایی ها رفته اند را طی کنند تا به توسعه برسند. ما اصطلاحا جهان سومی ها می توانیم همین راه را طی کنیم و در بحث های مختلف علمی به یکسری باورها برسیم و در نهایت به نقطه ای برویم که امروز غرب حضور دارد و در نتیجه ما نیز به توسعه نزدیک شویم.

* جمهوری اسلامی تا به حال یک راهی را رفته و به طور خاص به یک وضعی در سیاستگذاری تکنولوژی رسیده است. نقشه جامع علمی نماد وضع ما در سیاستگذاری تکنولوژی است. شما اگر بخواهید یک ارزیابی از وضعیت علمی و تکنولوژی در ایران کنید، آیا اساسا ما می توانیم بگوییم که براساس نقشه برون داد کشور راهی را رفتیم؟ اگر در این مسیر حرکتی داشتیم، مشخصات آن چیست؟

سوزنچی: ابتدا مهم است که ما با چه فرهنگی به سیاست می رسیم. ابتدا که علوم سیاستی در دهه 60 مطرح شد، نگاهی داشتند که مبتنی بر نگاه خطی بود. از این لحاظ علم سیاست علمی است که راه رسیدن به هدف را مشخص می کند و هدف را سیاستگذار مشخص می کند. در این فضا یک مساله کلیدی که در ادبیات نیز همواره وجود دارد این است که بالاخره چه کسی باید اهداف را با یکدیگر هماهنگ می کند. در نقشه جامع علمی امروز نشان داده می شود که در ایران شورای عالی انقلاب فرهنگی این وظیفه را برعهده دارد. بنابراین من این اصل را که نقشه برون داد موجود متعلق به جمهوری اسلامی است، قبول ندارم بلکه این برون داد متعلق به شورای عالی انقلاب فرهنگی است. برخی اهدافی که در این نقشه علمی تعیین شده قابل قبول و در برخی زمینه ها غیرقابل قبول هستند.

* در مورد فناوری انواع رویکردها وجود دارد. برخی معتقدند فناوری یک امر خود مختار و برخی دیگر معتقدند متغیر وابسته به اقتصاد است و برخاسته از نوع نگرش و تفکر تکنیکی است. آیا ما می توانیم برای فناوری ماهیتی قائل شویم که قابل سیاستگذاری است؟ اگر بخواهیم برای سوگیری آینده جمهوری اسلامی فکری کنیم آیا ما باید به فناوری به مثابه یک امر مستقل توجه کنیم یا باید به متغییر اصلی توجه داشته باشیم؟

نادری: راه رفته شده در غرب یک راه طی شده است. آنان به جایی رسیده اند که خودشان می گویند ما توسعه یافته و در حال پیشرفت هستیم. این ادبیات اگرچه از دهه 70 به بعد شروع شد، اما همچنان در علوم اجتماعی و سیاسی و به طور خاص در علوم انسانی دنبال می شود.

در پاسخ به پرسش شما دو نظر وجود دارد. یکی اینکه تکنولوژی می تواند به عنوان یک امر مستقل از فرهنگ فرض شود و یک دسته از نظریات هم تکنولوژی را یک بخشی از فرهنگ می داند که من معتقدم تکنولوژی جزوی از فرهنگ است. متفکران انتقادی در علوم اجتماعی نیز این مساله را مطرح می کنند. وقتی فن و تکنیک جزوی از فرهنگ است، این تکنیک از کجا آمده، چه خاستگاهی دارد، چه غایتی دارد و به کجا می خواهد برسد. همه متفکران انتقادی در غرب این بحث را مطرح کرده اند که اساس تکنیک یک پدیده مستقل است و نه تنها از فرهنگ عبور کرده بلکه بر فرهنگ سیطره یافته است.

خطر فرهنگی زمانی است که انسان ها در هجوم و انفجار اطلاعات توان دفاعی خود را از دست می دهند و کاملا منفعل می شوند و هر آنچه که صاحبان سرمایه داری می خواهند می پذیرند.

آیا غایت ما به عنوان کسانی که توسعه تکنیکی را در جمهوری اسلامی ملاک کار قرار داده اند می خواهیم به آن برسیم یا نه؟ در نقشه برون داد ما اندیشه تکنیک سالاری و توسعه محوری موج می زند و در حقیقت مبتلا به بحث تکنیک سالاری است. روندی که جمهوری اسلامی در توسعه تکنیکی شروع کرده، یک طنز است. در بحث چشم انداز آمدیم انسان های سالم را در مکتب اسلام نگاشتیم اما انتهای قصه این است که ذهن های این افراد روی توسعه تکنیکی با پیش فرض های قرن 19 متمرکز است. ما قرار بود به یک راه متفاوت در عرصه گفتمان بین الملل در عرصه های مختلف بیندیشیم، اما در دامان توسعه غربی افتادیم.

* ما باید به فناوری به مثابه یک متغییر مستقل بپردازیم یا متغییر وابسته؟ اگر متغییر وابسته است متغیر مستقل آن چیست؟ آیا مستقل آن علم، اقتصاد و فرهنگ است؟

اگر جمهوری اسلامی در این میان بخواهد راه درست را انتخاب کند کدام را باید برگزیند؟

سوزنچی: در سیاستگذاری ابتدا باید فرآیندهایی که برای رسیدن به این سیاست طی می شود را در نظر گرفت. بحث دیگر این است که سیاست واقعی ما چیست و ما در عمل چه می کنیم. این دو بحث جداست. ما در دنیا نهادهای بسیار بزرگی را تغییر دادیم. سیستم اقتصادی به کلی دگرگون شد، از کشاورزی به سمت صنعت آمدیم، نماد علم تغییر کرد، دانشگاه ها ایجاد و سیستماتیک تر شدند و فرهنگ تحت تاثیر آن قرار گرفت. در این پازل تکنولوژی متغیر اقتصاد است یعنی ساختار و چینش اقتصاد بر تکنولوژی بسیار تاثیر گذار است. در این بین نهاد سیاست می تواند نقش هایی در تعادل میان علم و اقتصاد ایفا کند.

* آقای طباطباییان شما در فضاهای توسعه فناوری ایران حضور دارید و در این زمینه کار کرده اید. مهم ترین آسیب نظام توسعه فناوری در ایران را کجا می بینید؟ به نظر شما روشی که در توسعه فناوری رفتیم روش درستی بوده یا دچار یک امر متغایری بودیم؟ اگر ما بخواهیم به دنبال توسعه فناوری در کشور باشیم، باید به خود فناوری بپردازیم یا به اقتصاد و علم؟

طباطباییان: مهم ترین آسیب در حوزه سیاستگذاری در ایران ضعف در تقسیم کار ملی بین نهادهای درگیر در توسعه علم فناوری کشور است. این عدم نا هماهنگی موجب بروز مشکلاتی بسیار شده و مهم ترین نتیجه آن این شده است که بهره بری علم و فناوری را کاهش داده است. در ترمیم این امر باید تلاش های بسیاری صورت گیرد و به نوعی آسیب کاهش یابد.

به نظرم روشی که ایران در توسعه فناوری پیش گرفته بهترین اقدامات را انجام نداده است ولی تلاش در خور توجهی شده است منتها اینکه این تلاش چقدر توانسته پاسخ ها را دهد باید تقویت شود. توسعه فناوری باید تقاضا محور یا مبتنی بر تقویت جریان های پژوهشی کشور یا مبتنی بر تنظیم کارکردها به دستگاه های مختلف باشد.

* ما همواره به بحث فناوری می پردازیم. این نشانه ای است مبنی بر اینکه ما مفهوم فناوری را فهمیده ایم. یا تنها برای اینکه جامعه جهانی به ما بگویند توسعه یافته اقداماتی را انجام داده ایم؟

نادری: خود ما هم نفهمیدیم که این مساله اصیل است یا نه. در قرون مدرنی که ایران از طریق جنگ های تحمیل شده با فقر مواجه شد تا به امروز بین دو مفهوم و متغییر در نوسان بوده است. اول تاخر و واپس ماندگی فرهنگی و دوم تکنوپولی است. نگاه به امروز ایران نشان می دهد که هنوز واپس ماندگی فرهنگی داریم. به این معنا که یک وجه از فرهنگ بر کشور نفوذ می کند و وجه دیگر وارد نمی شود و حالت واپس ماندگی به وجود می آید. بیشتر متخصصان علوم اجتماعی معتقد هستند که تکنیک فرهنگ وارد یک فرهنگ دیگر می شود اما نوع استفاده از آن وارد فرهنگ جدید نمی شود. معکوس این اصل را می توان در واپس ماندگی فرهنگی مطرح کرد به این معنا که یک اندیشه وارد می شود ولی ملزومات آن اندیشه وارد نمی شود.

تکنوپولی موقعیتی است که فعلا جامعه آمریکا و غربی دچار آن هستند. با روشی که ایران در این مسیر پیش گرفته می توان گفت به زودی ما هم گرفتار آن خواهیم شد.

همه ما می خواهیم تکنیک را بهتر کنیم، اما تکنیک را برای چه می خواهیم آیا می خواهیم مانند کشورهایی غربی شویم یا برای امر دیگری می خواهیم؟! ما همواره بین این دو مفهوم مانده ایم و تکلیف خود را نمی دانیم و اگر همینطور پیش برویم به جایی نمی رسیم. لازم است که نظام جمهوری اسلامی در دهه 4 این پروسه را متوقف کند و در این امور یک بازبینی جدی کند. اگر بخواهیم این تفکر را دنبال کنیم که ما باید در حاشیه توسعه غرب حرکت کنیم و خود را به آنجایی برسانیم که این کشورها رسانده اند، سرابی بیش نیست.

* ما در واقع در جامعه اسلامی و نظام سیاستگذاری خود یک توجه بسیار زیادی را به فناوری های «های تک» دادیم و بسیار تلاش داریم در این زمینه پیشرفت کنیم. به نظر می رسد که می خواهیم در همه زمینه های «های تک» در سطح جهانی قرار بگیریم. آیا این خواسته مطرح شدن در عرصه جهانی یک امر زینتی است یا براساس یک طراحی به این نتایج رسیده ایم؟ جقدر خواسته ما اصیل است؟

سوزنچی: در کشور افرادی فکر و سیاستگذاری می کنند. به نظرم آسیب اساسی آنها این است که آنها فکر می کنند می شود نشست و وقتی زیادی را گذاشت و یک پلنی را در آورد و بعد آن را اجرا کرد. در واقع یک شکاف گسترده ای میان تصمیم گیری و اجرا به وجود می آید.

پدیده ها و تحولات اجتماعی پیچیده تر از این هستند که ما بخواهیم در مورد آنها ساعت ها فکر کنیم. تفکر سیاستگذاری که جواب می دهد و در دنیا جلو می رود نمی خواهد یک موجود جدید را خلق کند همین روند را سریعتر می کند یا مسیر حرکت صحیح آن را می فهمد و تلاش می کند بر روی آن تاثیر بگذارد. ما فکر می کنیم که توسعه فناوری یک مسیر خطی را می تواند طی کند. اما واقعا مواجهه ما با فناوری چیست؟ اگر بتوانیم این سوال را بفهمیم سپس می توانیم درباره اینکه سیاستگذاری ما چیست و چه خواهد بود صحبت کنیم؟

ما پنج نوع انقلاب فناوری داشتیم، انقلاب مکانیکی، انقلاب موتور بخار، انقلاب الکتریسیته و فولاد، انقلاب اتومبیل و تولید انبوه و انقلاب آی تی. کشورهایی که در هر برهه ای توانستند به جلو بروند تکلیف خود را با انقلاب فناوری از ابعاد مختلف روشن کردند. این در حالیست که ایران هنوز تکلیف خود را با انقلاب فناوری نمی داند. در واقع مساله ما با فناوری نیست بلکه مساله با انقلاب های فناوری است.

* آیا مساله این است که ما باید در عرصه فناوری هر طور شده در مقام برتر قرار گیریم حتی در شرایطی که فناوری حیات انسانی را محدود کرده و دچار مشکل کند یا اینکه باید نیازی را که می خواهیم به آن بپردازیم و بر اساس آن توسعه پیدا کنیم یک نیاز برخاسته از ابعاد فرهنگی باشد؟ این مساله ای است که تا اینجا هیچ کس راجع به آن فکر نکرده است و همه مقام های بعدی آنها را پیش فرض گرفته اند و سر اینکه کدام راه بهتر است بحث می کنند. نظر شما چیست؟

طباطباییان: این بحث که ما در تنظیم مواجهه جامعه با فناوری تلاش کرده و موقعیتی به خرج می دهیم که جامعه متضرر نشود یک سوال بدیهی است و قطعا اینطور نیست که ما به هر قیمتی بخواهیم برتر باشیم. من این سوال شما را پیش فرض می گیرم اما اینکه ما در این تضمین چقدر موفق بودیم، سوال جدی است و از این جدی تر اینکه چرا موفق نبودیم. به نظرم سوالات مطرح شده در این نشست بسیار کلی هستند. ما باید سعی کنیم مباحث را دقیق تر و جزیی تر بررسی کنیم.

در ادامه این نشست، دانشجویان به طرح پرسش های خود پرداختند.

* یک دانشجوی دکترای مهندسی: اگر ما در عرصه فناوری آینده نگری کنیم ممکن است این فناوری ها به سمت از بین رفتن فرهنگ ما منجر شود. آیا لازم نیست به سمتی برویم که خودمان یک فرهنگ برخاسته از فرهنگ بومی داشته باشیم؟

طباطبایی: این نکته درستی است. ما باید به سمت یک بومی گرایی حرکت کنیم. زمانی که بومی گرایی در ایران مطرح شد دو نوع برخورد با آن صورت گرفت که یک عده گفتند این نوع صحبت ها، صحبت های سیاسی است و ما تجربه جهانی داریم. بحث اصلی در این پیش فرض این است که ما باید به آن رسیده و از فروبودگی به فرادستی حرکت کنیم که این مساله را یک عده در مخالفت با بومی گرایی مطرح می کردند و در مقابل عده دیگری می گفتند که ما هر چه که هست را باید دور ریخته و خودمان شروع به ساختن کنیم که هر دو این نظریه ها غلط بود.

بومی سازی این است که ما تجربیات جهانی را دور نمی ریزیم اما با توجه به ساختار فرهنگی خود باید از آنها استفاده کنیم و یک مقداری درصد بومی کردن را بیشتر کنیم. ضمن اینکه از تجربیات دیگران استفاده می کنیم "نیوپارادایم" هم خلق کنیم. ما در بحث فناوری در زمین دیگران بازی می کنیم پس باید به یک پارادایم جدید برسیم که حال اسم آن را هر چیزی از جمله کیمیاگری می توان گذاشت و تا زمانی که کاملا در بازی دیگران هستیم باید کمی گرایی و توسعه گرایی را رعایت کنیم.

* یک دانشجوی فوق لیسانس مدیریت: ما از انقلاب فناوری صحبت کردیم. کشورهای مختلف موضع خود را نسبت به این انقلاب ها مشخص کردند. ایران در حالت گذار است و 35 سال است که انقلاب اسلامی اتفاق افتاده و امروز به عنوان یک کشوری که تمدن سازی داریم می خواهیم وضعیت خودمان را نسبت به انقلاب هایی مثل فناوری مشخص کنیم. ما هنوز در تعریف درست از انقلاب ها مانده ایم، چطور می توانیم موضع فعالانه نسبت به انقلاب های فعالانه داشته باشیم و چطور این امر امکان پذیر است؟

سوزنچی: ما با چند انقلاب در جهان مواجه بودیم که کشورهای مختلف موضع خود را نسبت به آن مشخص کردند. کشور ما الان در دوران گذار است و بیش از سی سال از انقلاب می گذرد ایران به عنوان کشوری که مدعی تمدن سازی است می خواهد وضعیت خود را به فناوری مشخص کند. اما در دوران گذاری که هنوز بحث انقلاب همه مسایل را تحت پوشش خود قرار می دهد ما هنوز در تعریف اولیه باز ماندیم پس چگونه می توانیم یک موضع درست نسبت به انقلاب داشته باشیم؟ الان بعد از 35 سال بحثی تحت عنوان مسایل سبک زندگی و اقتصاد مقاومتی مطرح می شود پس چطور می توان موضع فعالانه نسبت به انقلاب های فناوری داشته باشیم و اگر می توانیم داشته باشیم راهکار آن چیست؟

ما یک کاری داشتیم که از ابتدای دوره قاجار بررسی کردیم که موضع ایران نسبت به انقلاب ها چه بوده است و فعلا در مرحله اول است ولی مساله اصلی این است که حواس ما در دوره قاجار به این مسایل نبوده است که دنیا در حال گذار است و بعد از آن تنها در دوره امیر کبیر و عباس میرزا تا حدودی به این مساله پرداخته شد که آن هم کافی نبود. در زمان رضا شاه کارهای زیای انجام شد اما باز در آن موقع موضع ما نسبت به فناوری روشن نشد. نگاه به فناوری صحیح بود اما به مساله صنعت سعی می شد که با نگاه فعالی پرداخته شود. مثلا رضا شاه زیرساخت ها را توسعه داد ولی استراتژی او در مورد صنعت این بود که صنایع مصرفی را در کشور ایجاد کرده و کالای مصرفی را تولید کند. همچنین محمد رضا شاه با انقلاب سفید اشتباهی برزگی را مرتکب شد که باعث شد بسیاری از زیر ساخت های کشور نابود شود و بعد از آن تلاش کرد صنعتی شدن را گسترش دهد و سیاست را در مبنای واردات گذاشت. پس در آن زمان نگاه ها اصلا به سمت فناوری نبود حتی تا دوره بعد از جنگ هم سازمان گسترش همین کار را دنبال کرد تا اینکه رهبر وارد میدان شد و بحث اهمیت علم را به صورت جدی مطرح کرد.

* فارغ التحصیل دکتری یادگیری الکترونیکی: سوال من از دکتر نادری است. محلی که می توانیم با تکنولوژی ها مواجه شویم و آن لکی که به آن اشاره کردید را از بین ببریم، کجاست؟

نادری: من دو نکته را می خواهم مطرح کنم. اول اینکه در ماه مبارک رمضان و زمانی که میهمان مقام رهبری بودم ایشان نکته ای را گفتند تا من بعد از آن با اینکه که فارغ التحصیل خارج از کشور هستم سعی می کردم این بحث را تمام مدت رعایت کنم و از این جمع انتظار داشتم به این مورد توجه کنند که استفاده از کلمات انگلیسی در مکالمات و جز مواقعی که بحث علمی می شود، لزومی ندارد و نکته دوم این است که من به عنوان کسی که در بحث فضای مجازی به مدت 4- 5 سال کار کردم، همیشه با یک تعارض روبه رو بودم. ما الان در بحث فضای مجازی یک شورای عالی فضای مجازی تشکیل داده ایم و عده ای از افراد را سراغ دارم که نمی دانند فیسبوک چگونه کار می کند اما می خواهند در مورد فیسبوک تصمیم سازی کنند. الان فضای مجازی چیزی است که جوانان با آن زندگی می کنند. پس ما کجا باید با آن مواجه شویم؟

در پاسخ به سوال اول باید گفت زمانی که ما در حال بحث علمی هستیم ناچار باید از اصطلاحات انگلیسی استفاده کنیم مثلا اگر بخواهیم اسم کتاب "کانت" را بگوییم باید اسم آن را به زبان بیاوریم و البته خود من در کنار اصطلاحات انگلیسی فارسی آن را نیز به کار بردم.

در مورد سوال دوم باید گفت ما پدیده هایی به نام شبکه های اجتماعی و فیسبوک داریم که تکلیف ما در برخورد با این شبکه ها مشخص نیست و در پاسخ به این مساله که الان تکنیک سوار بر فرهنگ شده است باید گفت این حرف درستی است. تکلیف ما مشخص نیست. پدیده ای از بیرون وارد کشور می شود و ما آن را می پذیریم که وارد کشور شده و باید با آن مواجه شویم و اینکه آیا فیلتر کردن آن راه حل درست است یا نه این بحث دیگری است که مجال پرداختن به آن نیست و شاید یک پاسخ کوتاه می توان به آن داد که باید دستورالعمل یا توصیه هایی را که بتوان به کاربران ارایه داد را مد نظر قرار دهیم و به کاربران گوشزد کنیم که این شبکه هایی که به آن مراجعه می کنند چه خطراتی را می تواند برای آنها در پی داشته باشد.

در ادامه گزارش سخنرانی های این همایش که روز گذشته در شفقنا منتشر شده است را می خوانید:

سیدحسین نصر: ممالک اسلامی برده تکنولوژی جدید شده اند

استاد دانشگاه جورج واشنگتن با تأکید بر اینکه تکنولوژی همراه خود فرهنگ می آورد، بیان کرد: نباید تصور کرد تکنولوژی جدید ادامه تکنولوژی قدیم است، چراکه تکنولوژی قدیم، ابزار انسان بود و در واقع انسان بر آن حاکم بود، اما اکنون عکس این حالت رخ داده است.

به گزارش خبرنگار شفقنا(پایگاه بین المللی همکاری های خبری شیعه) دکتر سید حسین نصر در پیامی تصویری برای اولین همایش ملی فرهنگ و تکنولوژی به توضیح رابطه فرهنگ و تکنولوژی پرداخت و بیان کرد: مساله تکنولوژی تمام جوانب حیات انسانی را متأثر می کند. با معنی کلمه تکنولوژی آغاز می کنم؛ کلمه ART در اروپایی معادل ریشه یونانی کلمه TECHNE به معنی هنر است، چنانچه این دو معنی در کلمه صنعت در فارسی و عربی یافت می شود. اما به وجود آمدن تکنولوژی جدید این دو معنی را در تمدن غرب جدا کرد و دیگر کسی آنها را یک واقعیت توأم معنی نمی کند.

او افزود: این نشان دهنده روندی است که تکنولوژی جدید به انسان القا می کند. اکنون در ایران کلمه فناوری متداول شده است و کلمه فن وسیع تر از تکنیک است. حال باید دید این جدایی چگونه در غرب ایجاد شد و آیا برای ما هم ایجاد خواهد شد؟

نصر یکی از عوامل مهم تهی کردن زندگی مردمان غرب از الوهیت الهی را تکنولوژی جدید عنوان کرد و گفت: در این شکی نیست. به همین جهت باید یاد بگیریم این امر چطور در غرب اتفاق افتاد و یاد بگیریم این امر چطور در کشور ما رخ ندهد یا اینکه این امر اجتناب ناپذیر است.

نصر در ادامه اظهار کرد: مساله دوم فلسفه تکنولوژی است که اکنون در غرب مطرح می شود. یعنی آنها درک کردند تکنولوژی، فلسفه ای با خود دارد و در آن نوعی جهان بینی نهفته است که بر زندگی بشر تأثیر می گذارد. تکنولوژی فقط بیشتر پیچیده شدن ابزار انسان نیست، تیشه ای که در دست سنگ تراش است از لحاظ کیفی فرق می کند نه فقط از لحاظ فنی. ابزاری که در دست سنگ تراش است بر فکر سنگ تراش حاکم است و کسی که کاشی را توسط تیشه می تراشد بر دست و افکار خودش حاکم است. در حالی که کسی که در کارخانه بزرگی کار می کند، محکوم به تماشای قوانین فیزیکی ماشینی که روبه روی آن ایستاده است و همچنین قوانین فیزیکی که بر آن ماشین حکومت می کند. در نتیجه انسان کم کم به قطعه کوچکی از یک ماشین بزرگ که در برابر آن ایستاده است، تبدیل می شود.

این استاد دانشگاه با بیان اینکه تکنولوژی جدید ادامه تکنولوژی قدیم نیست، گفت: یک شکاف عمیق بین این دو وجود دارد؛ در تکنولوژی قدیم خلاقیت صنعتگر بر آنچه می ساخته، حکومت می کرده است در حالی که در تکنولوژی جدید انسان برده ماشین است و خودش خلاقیتی ندارد. تکنولوژی قدیم رابطه مستقیمی با فرهنگ های موجود داشته است، چه در ایران و چه در فرهنگ های دیگر با عنصر فرهنگ سروکار داشته است.

نصر صحبت های خود را با مثالی از تاریخ ایران ادامه داد و بیان کرد: زمان درازی است که فرهنگ اسلامی در ایران حاکم است و مسجدجامع اصفهان که یک اثر تکنولوژیک حیرت آور در زمان خاصی است، نشانه ای از همین فرهنگ است. این اثر رابطه مستقیمی با فرهنگ به وجود آورده است اما اکنون اگر یک اتومبیل اروپایی در ایران سوار شویم یا بسازیم هیچ رابطه ای با فرهنگ اسلام ندارد و تنها نیازی را برطرف می کند، در واقع یک رابطه عالی و مستقیم بی واسطه بین فرهنگ و تکنولوژی قدیم وجود داشته است و این رابطه اساسا قطع شده است و زوایای کوچکی از آن باقی مانده است.

او با اشاره به اینکه تکنولوژی جدید منشأ یک فرهنگ تکنولوژیکی است گفت: بزرگ ترین اشتباه شهرهای ممالک ایران و شهرهایی که مشغول استخراج تکنولوژی غرب هستند این است که فکر می کنند تکنولوژی از فرهنگ جداست در حالی که اینطور نیست و تکنولوژی با خود فرهنگی را به همراه می آورد. نباید فکر کنیم که اگر قلم آمریکایی می خریم آن قلم هم فارسی می نویسد و هم انگلیسی و نسبت به زبانی که می نویسد خنثی است، اینطور نیست.

این پژوهشگر اظهار کرد: من اولین کتابم را در دهه 60 درباره خطر تهدید محیط زیست نوشتم و اکنون متأسفم که کشورم ایران با این طبیعت زیبا و محیط های بومی حساس دچار چنین بحران های محیط زیستی شده است. هر کس به ایران علاقه مند باشد و به دین خدا اعتقاد داشته باشد باید بداند پاسداری از خلقت خدا از آموزه های اصلی دینی است. اما منافع مادی و طمع بشر اجازه نمی دهد تا مردم درک کنند چه بلایی بر سر بشر می آید. در واقع بحران محیط زیست رابطه مستقیمی در اثر تکنولوژی جدید با فرهنگ بشر دارد.

نصر تصریح کرد: مسأله دیگر مسأله روابط اجتماعی است؛ تکنولوژی جدید درست به عکس آنچه فرهنگ های سنتی مانند اسلام از لحاظ روابط اجتماعی به وجود آورده بودند حرکت می کند به این معنی که روابط اجتماعی را تضعیف می کند و محیط هایی ایجاد می کند که روابط سخت می شود. برای مثال در هنگام کودکی همراه با اقوام در یک محله زندگی می کردیم. بعد از 25 سال هرکدام از اعضای خانواده در یک طرف شهر بودند و اکنون دو ساعت طول می کشد تا از یک سمت تهران به سمت دیگر برویم، یعنی شلوغی موجب دور شدن روابط شده است.

او با بیان اینکه تکنولوژی بلعنده زمان است، تأکید کرد: از یک طرف تمام ابزار را برای افزایش سرعت به کار می گیریم ولی وقتی به یک روز خود نگاه می کنیم از خود می پرسیم این زمان چه شد؟ اکنون کسی وقتی برای انجام کاری ندارد و مدام می گوییم وقت نداریم. در صورتی که پدربزرگ های ما برای هر کاری وقت داشتند و در عین حال تکنولوژی های زمان جدید را نیز نداشتند.

این استاد دانشگاه با اشاره به اینکه این روند بر روابط اجتماعی و روانی انسان اثرگذار است، گفت: از نظر روانی، تکنولوژی در مرحله اول با عالم برون سروکار داشته است و این به معنی این است که ابزار و ماشین های جدید ایجاد شد و سپس به درون انسان سرایت کرد. با آمدن رایانه مقدار زیادی از فکر درونی انسان به داخل کامپیوتر منتقل شده است.

نصر افزود: به فرموده پیغمبر، عرش رحمان قلب ماست، هنگامی که از قلب خود دور می شویم باید منتظر اثرات زیانبار آن نیز باشیم. می خواهم بگویم برای ایران امکانپذیر نیست تا فرهنگ های جدید را بدون تأمل اتخاذ کند. بهترین مثال ژاپن است که در اخذ تکنولوژی غربی بسیار موفق بوده است اما باید پرسید به چه قیمتی.

او در ادامه با بیان اینکه عرفان بودایی «ذن» و جنبه های معنوی آیین شینتو در ژاپن بسیار کمرنگ شده است، گفت: بعد از جنگ جهانی دوم صعود ژاپن در پیشرفت تکنولوژی آغاز شد اما همزمان علاقه مردم به دین هر روز کمتر شده است. بیشتر جوانان ژاپنی در یک جامعه آسیایی پیشرفته از آموزه های دینی خود دور شده اند، باید دید در ژاپن چه بلایی بر سر دین آمد و آیا ایران نیز می خواهد مانند ژاپن شود؟ عده ای که از مدل ژاپنی صحبت می کنند باید بدانند که عواقب اخذ تکنولوژی کورکورانه چه بوده است.

نصر با تأکید بر اینکه ایران در 30 ساله اخیر در اخذ تکنولوژی موفق بوده است، اظهار کرد: زمانی که سرپرست دانشگاه شریف بودم مایل بودم این تکنولوژی رنگ بومی به خود بگیرد و برای همین نیز مرکز علوم انسانی را در این دانشگاه تأسیس کردم که اکنون نیز به فعالیت خود ادامه می دهد.

او تصریح کرد: اکنون ممالک اسلامی در نوعی علم پرستی نه علم دوستی و نوعی تقلید کورکورانه و عبودیت در برابر تکنولوژی جدید مشترک هستند. وهابیت اجازه تفکر فلسفی نمی دهد و ته مانده های تکنولوژی غرب در همه جا مشاهده می شود. اکنون ایران امکان بیشتری دارد، زیرا مرکز تفکر اسلامی بوده است.

این استاد دانشگاه در نقش ایران در استفاده از میراث غنی فلسفه اسلامی تأکید و بیان کرد: این میراث همیشه جنبه علمی داشته است و می تواند برای مقابله با خطر علم پرستی و عبودیت تکنولوژی موثر باشد. گفتار معروف انسان برده احسان است را به یاد داریم اما از جهت دیگر انسان برده قدرت نیز هست. بیشتر ممالک چین و هند برای این خواستار تکنولوژی هستند که به دنبال قدرت هستند اما به چه قیمتی.

او در پایان گفت: دویست واندی سال پیش بزرگترین فیلسوف آلمانی، گوته کتاب معروف «فاوست» را نوشت و نهاد اصلی کتاب این است که فاوست روح خود را به شیطان در برابر دستیابی به قدرت می فروشد. باید کاری کرد که دچار طریق فاوستی نشویم و این زمان بسیار حساسی برای ایران است. بزرگترین رسالت متفکران علاقه مند به میراث غنی فلسفی ما عدم تقلید کورکورانه از تکنولوژی غرب است و من هیچوقت طرفدار تقلید کورکورانه از غرب نبودم. باید بحران محیط زیست را جدی گرفت و فرهنگ ما آنقدر غنی است که بتواند در برابر چالش های تکنولوژی جدید مقاومت کند.

رییس دانشگاه شریف: تنها به دنبال چاپ مقاله برای ارتقا هستیم نه خدمت به مردم از طریق علم!

رییس دانشگاه شریف گفت: زمانی در دانشگاه های دنیا تنها مقاله نوشتن مهم بود اما من می توانم با تکیه بر تجربیاتی که از تحصیل در خارج از کشور داشته ام، بگویم اکنون دانشگاه های غرب با عدم کارایی این مقاله ها مواجه شده اند.

به گزارش خبرنگار شفقنا(پایگاه بین المللی همکاری های خبری شیعه) دکتر روستاآزاد رییس دانشگاه شریف در همایش «فرهنگ و تکنولوژی» با تأکید بر اهمیت موضوع فرهنگ و تکنولوژی سخنرانی خود را با عنوان «ضرورت توسعه فرهنگ بنیان در انقلاب اسلامی» ارائه و بیان کرد: تاکنون 160 مقاله در این رابطه به دست ما رسیده است، این موضوع بین رشته ای است، کارهای زیادی در این زمینه صورت نگرفته است. در دنیا هم شاید فعالیت زیادی انجام نشده باشد، چراکه فرهنگ و تکنولوژی مجزا در نظر گرفته می شده است.

او با بیان اینکه ما به موضوعات دنیا subjective نگاه می کنیم گفت: برخی از ما در گزارش دادن، سهل انگاری و تسامح به خرج می دهیم، به باورهای رایج تکیه می کنیم و شجاعت اینکه حرفی خلاف باورهای رایج بزنیم نداریم، خودبین و خودخواه هستیم و تنها به دنبال چاپ مقاله برای ارتقا هستیم نه دنبال اینکه از طریق دانش به مردم خدمت کنیم.

روستاآزاد در پایان یادآور شد: این توسعه و رشد در علم و فناوری حاصل تلاش قلیلی از انسان های پاک نهاد است که به دنبال خود نیستند و شجاعت دارند و قصدشان از بسط دانش خدمت به جامعه بشری است نه ارتقای شغلی لذا موضوع فرهنگ و تکنولوژی از این جهت بسیار اهمیت پیدا می کند. اصل و جوهره کار مسایل فرهنگی است که باید به دانشجو تحویل داده شود.

حجت الاسلام خسروپناه: اسلام در دو جهت مبانی و کارکرد با تکنولوژی پیوند دارد

رئیس موسسه حکمت و فلسفه ایران، اسلام و تکنولوژی را در دو جهت مبنا و کارکرد مرتبط دانست و گفت: اسلام در استفاده از تکنولوژی تأثیرگذار است، برای مثال محیط زیست از منظر اسلام حق و حقوقی دارد و در نتیجه نمی توان هرگونه استفاده ای از آن کرد.

به گزارش خبرنگار شفقنا (پایگاه بین المللی همکاری های خبری شیعه)، حجت الاسلام خسروپناه در اولین همایش ملی «فرهنگ و تکنولوژی» سخنرانی خود را با عنوان «رابطه اسلام و تکنولوژی» ارائه و بیان کرد: من می خواهم تصویری از تکنولوژی و اسلام ارائه کنم تا نسبت این دو بهتر آشکار شود. تکنولوژی یا فناوری ریشه یونانی از تکنه دارد که به معنی دانستن کاربردی است، لذا در تکنولوژی هم بعد معرفتی و هم بعد کاربردی و صنعتی و عینی نهفته است، یعنی هم بعد نرم افزاری و هم بعد سخت افزاری که ساخته بشر است.

او افزود: فرق تکنولوژی و مهندسی با علوم پایه مانند تفاوت شیمی و مهندسی شیمی در این است که در علوم طبیعی دانشمند طبیعت را کشف می کند اما مهندس کسی است که به دنبال علوم مهندسی است و تلاش می کند دانشی را که برساخته بشر است، بسازد.

خسروپناه با بیان اینکه پشتوانه مهندسی علوم طبیعی است، گفت: ارسطو در طبقه بندی علوم، فلسفه تولیدی را قسم سوم فلسفه قرار داد. بخش های مربوط به علوم تولیدی مربوط به این حوزه است ولی طبیعیات و ریاضیات جزو فلسفه نظری است، کاربست آن دانش طبیعی برای تأمین نیازها در فلسفه تولیدی و مهارتی جای می گرفت.

رئیس موسسه حکمت و فلسفه اظهار کرد: تکنولوژی و صنعت در دوره مدرن با انقلاب صنعتی شروع شد سپس صنایع پیشرفته تری مانند ساخت اتوموبیل، هواپیما و صنایع سایبری تولید شد یعنی صنعت همیشه با فرهنگ همراه بوده است. برای مثال آهنگرانی که در دوهزار سال پیش آهنگری می کردند معتقد بودند این دانش را نباید به هر کسی منتقل کرد. از نیمه دوم قرن 20 پیوند تکنولوژی و فرهنگ به شکل دیگری ادامه یافت که تسلط تکنولوژی بر فرهنگ را در سال های اخیر شاهد هستیم، به عبارتی تکنولوژی بر فرهنگ تأثیر می گذارد.

او در ادامه تصریح کرد: امروزه این سخن بی ربط نیست که تکنولوژی و فرهنگ در هم تنیده اند و اگر تکنولوژی از جایی آمد فرهنگ را نیز با خود می آورد.

خسروپناه با اشاره به اینکه ساحت لاینفک تکنولوژی، فرهنگ است، گفت: حال باید دید می توان فرهنگ را از تکنولوژی جدا کرد که این بحث دیگری است. تکنولوژی زاییده نیازهای آدمی است که جزو فرهنگ ماست. تعریفی که از تکنولوژی در مقایسه با اسلام داریم این است که باید علوم مهندسی و صنعت آمیخته با فرهنگ باشد. او با بیان اینکه اسلام دین الهی است و برای هدایت انسان ها نازل شده است، اظهار کرد: حقیقت اسلام بیان کردن رابطه ملک و ملکوت است. آنان که گمان می کنند اسلام آمده است تا فقط خدا و آخرت را به ما معرفی کند در اشتباه هستند همان طور که اگر کسی گمان کند اسلام فقط برای آبادانی دنیا آمده است اشتباه می کند. اسلام آمده است چگونه اندیشیدن و چگونه زیستن این جهانی را به ما بیاموزد که ارتباط مستقیمی با سعادت و شقاوت انسان دارد.

رئیس موسسه حکمت و فلسفه با بیان اینکه انتظار ما از اسلام این نیست که قانون نسبیت را به ما یاد دهد، ادامه داد: این کار عقل بشر است اما رابطه ملک و ملکوت را دین بیان می کند.

او گفت: درباره پیوند اسلام و تکنولوژی، ابتدا باید بگویم اسلام با علوم پایه تکنولوژی پیوند ندارد یا پیوند حداقلی دارد، یعنی اسلام نیامده است تا علوم و نرم افزار کشف طبیعت که پایه علوم مهندسی است را برای ما تبیین کند. اسلام نیامده است تا تأمین کننده علوم مهندسی باشد، نیامده است تا نرم افزار دست ساخته بشر را به ما بگوید، اسلام نیامده است به ما بگوید چطور هواپیما بسازید و این ها کار عقل بشر است.

خسروپناه پیوند اسلام و تکنولوژی را در دو جهت دانست و گفت: جهت اول تکنولوژی متأثر از جهان بینی و انسان شناسی است. وقتی بشر به سمت تکنولوژی می رود که نیازی از نیازهای بشر را تشخیص داده باشد، هر ترقی انسان و نیازهای انسان او را به سمت نوعی تکنولوژی سوق می دهد، اگر ما حقوقی برای طبیعت قائل شویم نوع تعامل ما با طبیعت تغییر پیدا می کند و این در نوع نگاه ما و اینکه چه نوع تکنولوژی بسازیم، موثر است.

او ادامه داد: بشری که تفکر اومانیستی دارد و طبیعت را مخلوق خدا نداند و حقوقی برای او قائل نشود به سمت ساختن نوعی تکنولوژی می شود و بشری که حقوقی برای طبیعت قائل است به سمت ساختن نوع دیگری از تکنولوژی می رود و این تأثیر اسلام بر تکنولوژی است.

خسروپناه با اشاره به اینکه اولین تأثیر اسلام تأثیر مبانی بر تکنولوژی است، بیان کرد: بخش دوم تأثیر در ساخت و کاربست تکنولوژی است، اسلام در استفاده از تکنولوژی نیز تأثیرگذار است، برای مثال محیط زیست در اسلام حقوقی دارد، در نتیجه هرگونه تصرفی برای انسان در طبیعت جایز نیست و انسان حق تعرض بر طبیعت را از منظر اسلام ندارد.

رئیس موسسه حکمت و فلسفه با طرح این سوال که تکنولوژی در کجای شهر باید ساخته شود، گفت: فرض کنیم تکنولوژی را در منطقه ای قرار می دهند که باد تمام آلودگی ها را وارد شهر می کند، یا اینکه آن را در منطقه ای قرار دهند که آلودگی وارد شهر نشود؛ این همان پیوست تکنولوژی و اسلام است.

خسروپناه در پایان تصریح کرد: به طور خلاصه اسلام هم با تکنولوژی پیوند دارد و هم با تکنولوژی پیوند ندارد، پیوند ندارد یعنی اینکه نمی توان عقل و تجربه را تعطیل کرد و فرمول ها را از دین کشف کرد، برای اینها باید سراغ عقل رفت و عقل منبعی است که مورد تأیید دین است. از طرف دیگر اسلام با تکنولوژی در دو جهت مبانی و کارکرد پیوند دارد و در هر دو جهت باید از آموزه های دینی بهره مند شد.

مهدی گلشنی: در وضعیت فعلی جامعه، فرهنگ بخش فراموش شده است

دکتر مهدی گلشنی چهره ماندگار فیزیک با اظهار تأسف از فراموش شدن فرهنگ در جامعه اظهار کرد: در وضعیت فعلی جامعه، فرهنگ بخش فراموش شده است و علم و تکنولوژی در اولویت های اولیه هستند، بدون اینکه به جهت گیری علم و تکنولوژی توجه کنیم که در فرهنگ جامعه چه تأثیری دارد.

به گزارش شفقنا(پایگاه بین المللی همکاری های خبری شیعه) او که در همایش ملی «فرهنگ و تکنولوژی» سخن می گفت، سخنان خود را با موضوع «چرا تکنولوژی در فرهنگ مهم است» آغاز کرد و گفت: اگر به باورها، فرهنگ و هنرها و خصلت های بومی ایرانی چه قبل و چه بعد از اسلام نگاه کنیم، بخش عمده آن معارف دینی بوده است، در واقع معارف دینی، اخلاق و حکمت بخش های اصلی فرهنگ است و فرهنگ است که حکم می کند جامعه در چه جهتی برود و چه روش هایی را پیش بگیرد و چطور با مشکلات عصر خود برخورد کند و به چه چیزهایی اولویت دهد.

او با نگاه به گذشته تکنولوژی افزود: تکنولوژی به دنبال علم نبود و کشف بشر بود و آثار آن هم بسیار محدود بود، اما در عصر جدید تکنولوژی بیشتر حاصل علم شد و این تفاوت اساسی تکنولوژی در قدیم و جدید است.

رییس گروه فلسفه علم دانشگاه شریف با مقایسه تکنولوژی در قدیم و جدید گفت: در گذشته تکنولوژی در دسترس فقیر و غنی بود، اما در حال حاضر تکنولوژی در دسترس قدرتمندان و اغنیاء است که این موضوع آثار سوئی را با خود به همراه داشته است و این سبب بیداری دانشمندان شده است.

او گفت: جنگ جهانی اول حاصل حاکمیت تکنولوژی های مخرب بود و نشان داد که اگر تکنولوژی در اختیار ثروتمندان و قدرتمندان باشد آینده بشر را در خطر قرار می دهد. بعد از جنگ جهانی دوم ناراحتی دانشمندان از گذشته بیشتر شد که بسیاری از دانشمندان از فیزیکدانان خواستند بساط انرژی های هسته ای را جمع کنند.

گلشنی با بیان اینکه باید در دانشگاه های مهندسی ما رشته علوم انسانی تدریس شود، تصریح کرد: هر چیز نو لزوما خوب نیست، ما باید در سیستم آموزش و پرورش تجدیدنظر کنیم و جنبه های خوب و بد تکنولوژی را مورد بررسی و تحلیل قرار دهیم. در دانشگاه MIT آمریکا به مرور رشته های علوم انسانی قرار گرفتند، اما من در دو سال قبل به وزیر آموزش و پرورش این پیشنهاد را دادم که در دانشگاه های مهندسی ما هم دروس علوم انسانی قرار بگیرد و ایشان گفتند که جای چنین درس هایی در دانشگاه های تخصصی نیست.

او در آخر با توجه به سخن پستمن گفت: به مذهب روی آورید و به سوالات اساسی که از کجا آمده ایم و به کجا می رویم توجه کنید. صرفا بعد تخصص مهم نیست درحالی که غیر از بعد تخصص چیز دیگری در دانشگاه های تخصصی ما مطرح نمی شود.

مهدی معین زاده: در تفکر تکنیکی، امور نشانه نیستند

دکتر مهدی معینی در همایش فرهنگ و تکنولوژی با ارائه مقاله خود با موضوع تکنولوژی و تفکر تکنیکی تصریح کرد: یک خاصیت بارز تکنولوژی در تفکر تکنیکی این است که امور به جای آنکه نشانه باشند عیان هستند.

به گزارش خبرنگار شفقنا (پایگاه بین المللی همکاری های خبری شیعه)، عضو گروه فلسفه علم پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی درباره تکنولوژی و تفکر تکنیکی اظهار کرد: تکنولوژی نه صرفا یک ابزار خنثی و نه فقط ابزاری که بر دارندگان آن تأثیر بگذارد، بلکه آنطور که هایدگر می گوید یک نحوه وجود در تفکرات و حداقل یک نحوه تفکر است که بسیاری از امور عالم را نه مثابه سوژه و نه نشانه ها تلقی می کند. امور در این نحوه از تفکر، مستقل از هم هستند، فی نفسه هستند و چیز دیگری را نشان نمی دهند چون اگر چیز دیگری را نشان دهند، دیگر جنس، طول، عرض و وزن خودشان مهم نیست. به طور مثال آن موقعی وزن، رنگ و مولکول های یک سنگ اهمیت پیدا می کند که سنگ نشانه چیز دیگری نباشد.

او تصریح کرد: تفکر تکنولوژیک تفکری است که صرف روابط عالم در ذهن آن روابط علی و معلولی نیست، امور یکدیگر را نشان نمی دهند و معلول یکدیگرند.

بیژن عبدالکریمی: درک مناسبی از ضرورت های تکنولوژی نداریم

استاد فلسفه دانشگاه آزاد در همایش ملی «فرهنگ و تکنولوژی» گفت: ما نمی توانیم و حق نداریم معتقد باشیم تکنولوژی و توسعه تکنولوژیک یک مصیبت است، در حالی که دیرزمانی است که تکنولوژی به عنصری اجتناب ناپذیر در جهان معاصر تبدیل شده است.

به گزارش خبرنگار شفقنا (پایگاه بین المللی همکاری های خبری شیعه)، دکتر بیژن عبدالکریمی در سخنان خود با موضوع «تکنولوژی، خطر یا ناجی» تصریح کرد: ما ایرانیان و بسیاری از روشنفکران و متفکران درک مناسبی از ضرورت های تکنولوژی نداشته و بر وجه ایجابی رشد تکنولوژی به اندازه لازم تأکید نکرده اند.

او در ادامه درباره تفکر هایدگر افزود: هایدگر ما را از خطرات تکنولوژی آگاه کرد اما ما نمی توانیم و حق نداریم بر اساس تفکرات هایدگر معتقد باشیم که تکنولوژی و توسعه تکنولوژیک یک مصیبت است. برخی از جریانات فکری بر جنبه های منفی و خطرات تکنولوژیکی دست می گذارند، اما هرگز خودآگاهی پیدا نکردند که دیرزمانی است که تکنولوژی به عنصری اجتناب ناپذیر در جهان معاصر تبدیل شده است و اگر ملتی به قدرت تکنولوژی دست نیابد از صحنه تاریخ حذف خواهد شد، همان طور که این مساله مردم و جامعه کهنسال ما را به شدت تهدید می کند.

او افزود: هنوز ذهن و احساس ما ایرانیان نسبت به مسأله تکنولوژی گیج و گنگ است و اراده و عزم ملی ما در اتخاذ تصمیم تاریخی برای نزدیک شدن به قدرت تکنولوژیک فلج است.

این عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد در خصوص برخی تفکرات روشنفکران اظهار کرد: روشنفکران و رهبران انتزاعی اندیش ما که منقطع از وضعیت تاریخی، جهانی و کنونی می اندیشند در شکل گیری این شرایط بی تقصیر نبوده و نیستند.

عبدالکریمی با توجه به تفکر هایدگر در خصوص نظم دادن تکنولوژی به همه چیز خاطرنشان کرد: تکنولوژی چارچوبی است که به هر چیزی در روزگار ما نظم می بخشد. دیگر نمی توانیم مانند بسیاری از ایرانی ها از ماهیت تکنولوژی درکی سوژه محور داشته باشیم.

او افزود: در ایران بسیاری از متفکرین مثل فردید و سید حسین نصر یا پیروان ایده علوم دینی و همه کسانی که بصیرت های هایدگر را به نحو نامتفکرانه ای در ایران بازگو می کنند، در شکل گیری ناهمزمانی تاریخی و بی تفاوتی ما ایرانیان نسبت به قدرت تکنولوژیکی یا عدم عزیمت تاریخی ایرانیان به این مهم ترین منبع قدرت و در نتیجه برعهده نگرفتن نقش خویش در تقدیر تاریخ کنونی خود، سهیم هستند.

این استاد دانشگاه با نقد تفکرات سنتی درباره تکنولوژی اظهار کرد: بسیاری از سنت گرایان ما مثل فردید و سید حسین نصر نگرشی سنت گرایانه درباره تکنولوژی دارند و باید توجه داشت که نقدهای هایدگر در تکنولوژی بیشتر بر مبنای موقعیت تاریخی جوامع صورت گرفته است. جوامعی که به توسعه و قدرت تکنولوژیک دست یافتند حق دارند نگران آسیب های آن باشند. متفکران جامعه ای که هنوز به تکنولوژی و قدرت تکنولوژی دست نیافته اند، حق ندارند صرفا و منحصرا بر آسیب های تکنولوژی تأکید کنند. ما ایرانی ها هنوز قدرت تکنولوژی در جهان معاصر را درک نکرده ایم و درک نادرستی از نقادی های رادیکالی هایدگر نسبت به تکنولوژی و تفکر تکنولوژی داریم.

او گفت: بسیاری از کسانی که آگاهانه یا ناآگاهانه تحت تأثیر تفکر هایدگر به نقد تکنولوژی پرداختند، درنیافتند که سهم تکنولوژی در تفکر هایدگر یعنی سهم تکنولوژی به مثابه نیروی تاریخی که به همه چیز و همه کس در روزگار جدید چارچوب و التزام می بخشد. این مفهوم علاوه بر مفهوم سلبی و انتقادی که من با آن موافق هستم حاوی معنای مثبت و ایجابی نیز هست. به این معنا که به هیچ وجه نمی توانیم نسبت به اصول این نیروی تاریخی در روزگار کنونی بی تفاوت باشیم.

رفیعی آتانی: برنامه توسعه اقتصادی نباید تنها در دست اقتصاددانان باشد

عضو هیات علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با بیان اینکه برنامه توسعه اقتصادی تنها نباید در دست اقتصاددانان باشد، اظهار کرد: گام اصلی این است که نظام برنامه ریزی کشور به جای اینکه فقط در دست اقتصاددانان باشد در اختیار نظام تعلیم و تربیت به معنای عام نیز قرار گیرد.

به گزارش خبرنگار شفقنا (پایگاه بین المللی همکاری های خبری شیعه)، دکتر عطاالله رفیعی آتانی در همایش ملی «فرهنگ و تکنولوژی» اظهار کرد: وقتی از مباحث توسعه یافته صحبت می کنیم گویا از غرب امروز صحبت کردیم و زمانی که از سایر وجوه توسعه از قبیل فرهنگی و سیاسی صحبت می شود به مثابه زمینه های شهود و توسعه اقتصادی است، اما چرا غرب چنین شد؟ غرب محصول انسان جدیدی است که از قرن چهاردهم و پانزدهم دچار تحول شد. اگر در این تحول کسی مدعی باشد همه آنچه که در قرن جدید اتفاق افتاده است به مفهوم اومانیسم است باید پذیرفت.

او افزود: من از اینجا از یک نظریه اسلامی کمک می گیرم مبنی بر اینکه اگر قرار است در مورد انسان یک نظریه داشته باشیم به این معنا که او می تواند از خودش یک درک درست داشته باشد می تواند نسبت خود با خودش، خدا، طبیعت و جامعه اش را تعریف کند. انسان جدید در غرب برای برقراری نسبت درست با جامعه به مفهوم اساسی و بنیادی لیبرالیسم رسیده، این انسان نهایتا برای تعریف نسبت خود با خودش مفهوم فایده گرایی را انتخاب کرد. یعنی انسان رها شده از خدا، مسلط به طبیعت، آزاد از منافع اجتماعی و نهایتا چیزی جز منفعت خود را به رسمیت نمی شناخت، پس از همه قیدهای بیرونی رها شده بود و بزرگترین محدودیت او طبیعت بود که با پیشرفت و تکنولوژی خود را از این محدودیت هم رهایی داد. اگر این انسان را یک جامعه تصور کنید، تبدیل به یک انسان اقتصادی شد، انسانی که جز اقتصاد خیری را نمی فهمید.

عضو هیات علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه گفت: کشورهای جهان سوم بعد از جنگ جهانی دوم به فرق خود با کشورهای غربی پی بردند. آنها فکر می کردند که با روابط اولیه می توان به توسعه رسید اما بعد متوجه شدند که توسعه بر تحول عظیم فرهنگی استوار است. پس جوامع غیرغربی مجبور شدند به تحولات فرهنگی تن دهند. کشور ما هم بعد از سال 68 دچار همین تحولات شد. گام اصلی این است که نظام برنامه ریزی کشور به جای اینکه فقط در دست اقتصاددانان باشد باید در اختیار نظام تعلیم و تربیت به معنای عام هم باشد. در این چارچوب نظری، تکنولوژی محصول خلاقیت انسان کمال طلب برای مدیریت خود، جامعه و طبیعت است. پس تمدن اسلامی به دنبال تمدن غربی نیست اما این بدان معنی هم نیست که دستاوردهای غرب را نادیده بگیرد.

حسن بنیانیان: برای برپایی تمدن اسلامی نخبگان کشور را از زندان نامرئی نظام های غربی نجات دهیم

عضو هیات علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی به نقش نخبگان در نظام سازی اسلامی اشاره و اظهار کرد: ما برای برپایی تمدن اسلامی راهی جز نجات از زندان نظام های غربی و ایجاد نظام اسلامی پیشرفته نداریم.

به گزارش شفقنا دکتر حسن بنیانیان در سخنان خود با موضوع «رسالت فراموش شده استعدادهای برتر در نظام سازی اسلامی» مفهوم حقیقی فرهنگ را بیان کرد و گفت: ما باید مفهوم فرهنگ را به عنوان مفهومی عام که همه عرصه های زندگی را در نظر می گیرد مدنظر قرار دهیم در این مسیر ابتدا باید اعتقادات، باورها و هنجارها و ارزش ها را در نظر گرفته و به یک الگوی رفتاری برسیم. در این مسیر فرهنگ و رفتار بر یکدیگر تأثیر خواهند گذاشت. او برای مدیریت فرهنگ نظام ها راهکاری ارائه داد و اظهار کرد: ما باید پیشرفت مادی و معنویت را همراه با هم داشته باشیم و این مسیر همان الگوی مفهومی پیشرفته اسلامی-ایرانی است.

او افزود: در پیشرفت مادی لازم است نظام های بانکی، صنعت، تجارت، حمل و نقل و فناوری بر طبق اسلام تنظیم شوند. اگر ما فرهنگ های مادی غربی را وارد یک کشور اسلامی کنیم دچار سرگردانی خواهیم شد همان چیزی که ایران سال هاست درگیر آن است، به گونه ای که جوانان ما باید سال ها تلاش کنند تا بتوانند استعدادهای خود را در نظام به کار ببرند و موجب پیشرفت کشور شوند.

او به موانع موجود برای مدیریت فرهنگ نظام اشاره و تصریح کرد: غرب یک زندان نامرئی برای اکثریت نخبگان جامعه ما به وجود آورده و مانع مدیریت فرهنگی نظام ما شده است. اولین مانع این است که سال ها شیفتگی بلندمدت غرب در ما نهادینه شده و این شیفتگی همچنان در حال تعمیق است. دومین مانع استمرار نظام های غربی در کشور که نشانه آن کسب مدرک برای دانشجویان به منظور فرار از کار است. سومین مانع پسندیده شدن ظاهری همچون غرب است که نشانه آن نوع پوشش امروز جوانان ماست که گمان می کنند برای جذابیت بیشتر باید به سمت مدل های غربی بروند. چهارمین مانع درآمدهای نفتی هستند که ما را به گونه ای وابسته به بیگانگان کرده است.

او با بیان اینکه در غرب فناوری عمدتا در خدمت حیوانیت انسان است، گفت: وقتی درآمدهای نفتی داشته باشیم می توانیم این فناوری را قبل از اینکه به انسانیت حقیقی خود دست یابیم، وارد کنیم.

بنیانیان افزود: وقتی موانع با هم استمرار پیدا می کنند، ما ناچار هستیم با غرب برای حل معضلات خود مقابله کنیم و این عمده مشکل نخبگان ماست و آثار آن زندانی شدن نامرئی نخبگان است.

او به تجمع و تمرکز نخبگان در سطح علوم انسانی ایراد وارد کرد و گفت: وقتی مدیریت سیستم ها افراد کمتری را به حوزه مهندسی و اکثریت را به حوزه علوم انسانی می فرستند نخبگان بیش از اندازه در بخش های رهبری، نظریه پردازی و غیره متمرکز می شوند و این نیز از مشکلات عمده امروز ایران است.

او در پایان گفت: ورود نظام غربی به کشور موجب فاصله گرفتن دین، هنر و علم از یکدیگر شده است. ما برای بازگرداندن استعدادهای برتر به نظام اسلامی چاره ای جز وحدت علم و دین در کشور نداریم.

ابراهیم فیاض: توجه بیش از اندازه به تکنولوژی مانع پیشرفت حقیقی است

عضو هیأت علمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران توجه بیش از اندازه به تکنولوژی را مانع جدی برای رسیدن به پیشرفت دانست و اظهار کرد: تا زمانی که تکنولوژی پیشرفته تر و ساختار اجتماعی ضعیف تر شود راهی پیش نخواهیم برد و به پیشرفت حقیقی نخواهیم رسید.

به گزارش خبرنگار شفقنا (پایگاه بین المللی همکاری های خبری شیعه)، دکتر ابراهیم فیاض در همایش ملی «فرهنگ و تکنولوژی» در سخنان خود با موضوع آسیب شناسی راهبردی فرهنگی جمهوری اسلامی در نسبت با تکنولوژی، جهان را رو به تکامل و تکامل را مهم ترین بنیاد غرب عنوان کرد و گفت: مکتب غرب، مکتب تکامل است، تکاملی که با تضاد و رقابت به وجود می آید. مبنای تکامل غرب هم بر اساس جنگ پنهان و آشکار است و اولین جنگی که غرب ترسیم کرد، جنگی میان طبیعت و فرهنگ بود که معتقد است این دو کنار هم قابلیت تجمیع شدن ندارند، اما ما به عنوان یک کشور اسلامی باید از این جنگ دوری کنیم.

او ادامه داد: اگر مکتب تکامل را بپذیریم روز به روز پیشرفت تکنولوژی و سیستم جنگ ها را به دنبال خواهیم داشت و هر کشوری که وارد تکنولوژی می شود، چنان به آزادی روی می آورد که عدالت و ارزش ها را فراموش می کند.

فیاض توجه بسیار به علوم تجربی را لازمه پیشرفت در تکنولوژی دانست و گفت: امروز نوسازی تکنولوژی موجب شده که علوم فنی بر علوم تجربی تسلط یابد. تا ما با این مانع روبه رو هستیم حتی اگر به فناوری های پیشرفته هم دست یابیم به هیچ جایی نخواهیم رسید و تنها درآمدهای خود را به هدر خواهیم داد.

شجاعی زند: اگر دین الگوی توسعه قرار گیرد بخش اعظم مشکلات توسعه از بین می رود

عضو هیأت علمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تربیت مدرس، نقش دین در پیشبرد اهداف توسعه را موثر دانست و اظهار کرد: اگر دین و اسلام مبنای طراحی الگوی توسعه قرار گیرد به دلیل خصلت فرهنگی دین که توجه به جایگاه انسانی و جاری بودن آن در تمام سطوح است بسیاری از مشکلات اعظم توسعه از بین می رود.

به گزارش خبرنگار شفقنا (پایگاه بین المللی همکاری های خبری شیعه)، دکتر سیدعلیرضا شجاعی زند در همایش ملی «فرهنگ و تکنولوژی» گفت: منظور از فرهنگ سازی توسعه، تقویت و شارژ فرهنگی توسعه است. من این نگرانی را درباره توسعه بجا می دانم، چون واقعیت دارد که سهم فرهنگ به درستی در مدل توسعه ادا نشده است که این احساس نگرانی در همه جوامع مطرح است و مختص به جامعه ایرانی نیست. توسعه در گذشته در قالب مرور نظریه تأکید می شد، اما الآن در قالب یک مسأله اجتماعی در جامعه دیده می شود، چون بی اعتنایی به مسایل فرهنگی و اجتماعی در برنامه توسعه ایران عوارض و آسیب هایی داشته است.

او اظهار کرد: برای فرهنگ سازی توسعه دو راهبرد وجود دارد، یکی اقلی و دیگری اکثری. راهبرد اقلی در مورد موضوع توسعه دچار یک نوع ساده نگری است چون توسعه را یک امر ایدئولوژیکی قلمداد می کند و پذیرفته است که توسعه را می توان از دیگر جوامع اقتباس کرد. البته من این راهبرد را نسبت به راهبردهایی که پیش از این اتخاذ می شد ترجیح می دهم اما در قیاس با راهبردهای دیگر ناتمام است و کسی آن را اتخاذ نکرده است.

او در ادامه افزود: راهبرد اقلی محصول دو موج است که در یک نقطه به هم رسیده است. یکی تجدیدنظر در الگوی رایج توسعه و دوم موج مطالعات فرهنگی است. این دو موج هرکدام با دغدغه خاص خود به ضرورت به هم آوری فرهنگ و توسعه رسیده اند. یعنی توسعه باید نسبتی با فرهنگ پیدا کند. اما این راهبرد نقدهایی دارد که می توان به این موارد اشاره کرد: یک با مقابل نشانیِ فرهنگ و اقتصاد به یارگیری میان دو حوزه دامن می زند، گویا فرهنگ و اقتصاد رقیب یکدیگر هستند. دو با اکتفا به افزودن برخی از متغیرهای فرهنگی به شاخص توسعه به القای نوعی رضایت کاذب می انجامد، بی آنکه تلاشی برای تغییرات اساسی در الگوی رایج توسعه بکند.

شجاعی زند بیان کرد: برای توسعه به سه دسته از مشکلات می توان اشاره کرد؛ یک فاصله طبیعی میان ساحت نظر و عمل است که اختصاص به الگو و راهبرد خاصی از توسعه ندارد و بخشی از کوتاهی فرهنگی مربوط به همین دسته است، یعنی آن دسته از آرمان ها و باورها که نمی تواند به تحقق برساند. دسته دوم مربوط به شیوه های رایج است و وقتی بروز می کند که هیچ تلاشی برای هماهنگ ساختن راه، مرکَب و هدف صورت نگرفته باشد. این دسته از مشکلات مربوط به این است که بین این سه مورد هماهنگی صورت نگرفته است. بخش دیگری از نقصان فرهنگی، کوتاهی در راه نیل به اهداف است. دسته سوم از مشکلات مبانی نظری و مدل نهایی توسعه است. همان تاملاتی که به تعریف توسعه منجر می شود، در همین سطح از بحث است که پای دین و ایدئولوژی به توسعه باز می شود و با دعاوی علمی و فنی درمی افتد.

او در پایان یادآور شد: پس اگر دین و اسلام مبنای طراحی الگوی توسعه قرار گیرد به دلیل خصلت فرهنگی دین که توجه به جایگاه انسانی را مدنظر دارد و در تمام سطوح جاری است و دیدگاه ها را در قالب توسعه بیان می کند بخش اعظم مشکلات توسعه کمتر می شود.

انتهای پیام

دیدگاه شما