یادی از مرحوم آیت الله العظمی مسلم ملکوتی (ملکوتی در ملکوت اعلی! ): ... در سال ۱۳۲۱ شمسى پس از اتمام دوره سطح در حوزه علمیه تبریز براى ادامه تحصیل و بهره گیرى از محضر عالمان و دانشمندان بزرگوار، عازم شهر قم شدم. پس از ورود بدون از دست دادن کم ترین فرصت، از محضر حضرات آیات: سید صدرالدین صدر، سید محمدتقى خوانسارى، فیض و سید محمد حجّت ـ رضوان اللّه علیهم ـ کسب فیض کردم. در کنار درس هاى مراجع بزرگوار یاد شده، در درس هاى علوم عقلى حضرت امام خمینى نیز حضورى مداوم داشتم به گونه اى که تا آخرین سال هایى که حضرت امام به تدریس فلسفه اشتغال داشتند، جزو ملازمان دروس حضرتشان بودم. پس از گذشت مدتى از مهاجرتم به قم، در درس هاى حضرت آیت اللّه العظمى بروجردى نیز شرکت کردم که این فیض تا زمان سفرم به نجف اشرف ادامه داشت...
و گفتگوی منتشر نشده از مرحوم آیت الله العظمی ملکوتی : من سال 1334 به عراق رفتم. موقع ورود امام به عراق (سال 1344) آنجا بودم. هنگام ورود امام آشیخ نصرالله خلخالی خیلی زحمت کشید. با توجه به ارتباط و منزلت شیخ نصرالله با تمام بیوت مراجع و علما، ایشان همه را بسیج کرد برای استقبال از امام. شور و شعف عجیبی بین طلاب و حتی مردم عادی نجف به وجود آمد. به گونه ای که بعضی از آقایانی که با تفکر و نهضت امام مخالف بودند، نتوانستند تحمل کنند و نجف را ترک کردند، چون جو طوری شده بود که نمی توانستند به استقبال نیایند...
ناگفته هایی از ارتباط آیت الله العظمی ملکوتی با علامه امینی و طباطبائی ( در گفتگو با حجت الاسلام والمسلمین اباذری ) : ... از شاگردان جلسه خصوصی درس فلسفه آیت الله خمینی بود و تا آخرین سالهایی که امام فلسفه تدریس میکرد. جزء شرکت کنندگان در درسهای او بود. آقای ملکوتی در علم فلسفه از میرزا مهدی مازندرانی، شیخ ابوالقاسم اصفهانی، میرزا مهدی آشتیانی و علامه طباطبایی و امام خمینی بهره برد و قسمت الهیات شرح منظومه را به طور خصوصی نزد علامه طباطبائی خواند... آیت الله می فرمود من وقتی در تبریز بودم اصلا اسمی از علامه طباطبایی نشنیده بودم. با اینکه در آن وقت ایشان هم در تبریز بودند. در سفری که به مشهد داشتم و مرحوم آیت الله حجت هم آنجا بود، دیدم یک سیدی هم به محل میآیند و آقای حجت به ایشان خیلی احترام میگذارند. وقتی سؤال کردم گفتند آقای طباطبایی هستند و در تبریز سکونت دارند. خیلی تعجب کردم که چطور با اینکه چند سال در تبریز بودم و با اغلب بزرگان ارتباط داشتم، اسمی از ایشان نشنیدم! بعدها فهمیدم که ایشان در تبریز کاملا منزوی بودهاند. ایشان از همان سفر به قم آمدند. من هم از ایشان درخواست درس کردم و ایشان قبول کردند. آقای ملکوتی میفرمود اولین شاگرد ایشان در فلسفه در قم بوده است و مدتی به تنهایی این درس را شرکت میکرده است.
مجتهد تاریخ دان : آیت الله ملکوتی جزء معدود علمای حوزوی بود که در رشته تاریخ، خصوصاً تاریخ ایران اطلاعات گسترده ای داشت. و کمتر کسی بود که در محضر ایشان بتواند از تاریخ گذشته ایران، سلسلۀ شاهان، جنگها و حوادث تاریخی سخن بگوید و از سوی آیت الله به چالش کشیده نشود. فراموش نمی کنم در سال 1362، در جلسۀ شورای اداری تبریز، فرماندار وقت به یک قضیه تاریخی مربوط به قرون گذشته با ذکر سال واقعه استناد می کرد. آیت الله ملکوتی سال مذکور را اشتباه دانستند و تاریخ دقیق آن را گوشزد کردند این حضور ذهن برای حاضران تعجب انگیز بود. مطالعۀ مداوم و حافظۀ قوی، از ایشان شخصیتی ساخته بود که در زمینۀ تاریخ اسلام و ایران از نوادر روزگار بشمار می رفت...
از دیروز تا امروز حوزه علمیه اصفهان ( بخش دوم ):
گفتگو با آیت الله محمد ناصری : ...اخلاق در حوزه ها خیلی افت کرده است. خواندن ملاک نیست؛ عمل می خواهد. اگر بنده چیزهایی بگویم علمی است. اهل عمل نیستیم. باید اساتیدی اهل عمل باشند که شاگردهایشان را هم تدریجا اهل عمل کنند.
آیت الله محمد علی ادیب اصفهانی : ...حوزه اصفهان ادبیاتش بهتر از جاهای دیگربود. حالا که دیگر خبری ندارم. مشهد هم خوب بود. مدتی آن جا بودم. بعد هم ادبیات قم خوب بود. آن زمان در ادبیات اصفهان جلوتر از مشهد و مشهد جلوتر از قم بود. باقی درس هایش هم معمولی و مثل هم بودند.
حجت الا سلام و المسلمین پور هادی : ...من از حوزه اصفهان خبر ندارم. حوزه نجف آباد هم همین طور. ولی اجمالاً این که سابقاً اگر کسی می آمد درس می خواند از روی عقیده و ایمان و با گرسنگی و فلاکت و بدبختی درس می خواند و این برای خدا بود. الان این ها یک خرده کم روح و کمرنگ شده. مدرک می دهند و امتحان می گیرند و شهریه می دهند. طلبه ها برای مدرک و امتحان و شهریه درس می خوانند. البته نمی خواهم بگویم همه اش این است بلکه این ها آلوده شده. ممکن است دلایل دیگری هم باشد. این نواقصش است.
حجت الاسلام والمسلمین سید حجت موحد ابطحی : الان حوزه اصفهان یک مشکل جداگانه دارد و یک مشکل هم دارد که در سراسر کشور است. نزدیک بودن حوزه اصفهان به حوزه قم مثل این است که در کنار یک چاه، چاه عمیقی ایجاد شود. مشکل دیگر برای کل حوزه هاست. فضای حوزه ها به اجرائیات اجتماعی نزدیک است. محصلین حوزه جذب مسجد، منبر، اداره و کارهای رسمی می شوند. این نزدیک بودن به اجرا مقداری عمق را دچار خدشه کرده است.آن کارهایی که به صورت عمیق در حوزه انجام می شد محصولش شاگردهای آیت الله العظمی حائری یزدی اند و مراجع بزرگند. این محصول ها زود به بازار نیامدند. بلکه با زیاد و عمیق کارکردن به این مراحل رسیده اند...
حجت الاسلام والمسلمین ابوطالب مصطفایی : ...اگر می خواهید طلبه باشید و به فیض برسید و دنیایی از شما بهره ببرد کوشش در طلبگی و درس و بحث را از دست ندهید. مرتب تلاش کنید. روزی را هم خدا می رساند. حدیث می فرماید: «ان طلب العلم اوجب علیکم من طلب المال ان المال مقسوم مضمون لکم قد قَسَّمه عادل بینکم و ضمنه و سیفی لکم و العلم مخزون عند اهله و قد اُمرتم بطلبه من اهله فاطلبوه / طلب علم بر شما واجب تر از طلب مال است. زیرا مال برای شما قسمت و تضمین شده. عادل [که خداست] آن را برای شما قسمت کرده و تضمین نموده و به شما می رساند. ولی علم نزد اهلش نگهداشته شده و شما مأمورید آن را از اهلش طلب کنید. پس آن را بخواهید.» اطلبوا العلم از این جا تا هر جا. روایت خیلی داریم. باید در راه خدا و برای خدا زحمت بکشید. هیچ نظر به دنیا و طمع و ریاست و این ها نداشته باشید.
برای مشاهده این شماره مجله حریم امام بر روی نسخه دانلود در بالای صفحه کلیک نمایید.