یک استاد دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران، با تاکید بر اینکه طبقه متوسط در جامعه ایران در حال از بین رفتن است، گفت: وظیفه اصلی دولت ها در هر جامعه علاوه بر رسیدگی به مسائلی نظیر تورم، رکود و بیکاری، ایجاد طبقه متوسط گسترده است، اینکه طوری تعادل را ایجاد کنند که طبقه ثروتمند و فقیر کوچکتر شوند و از طرفی دیگر قشر متوسط که در همه جوامع نقش اصلی را در میدان های سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و غیره بازی می کنند را گسترده تر نماید، این در حالی است که طبقه متوسط در جامعه ما روز به روز در حال از بین رفتن است و جامعه به دو طبقه فقیر و غنی تبدیل می شود.
به گزارش جماران، دکتر حسین عباسی نژاد در گفت و گو با خبرنگار شفقنا زندگی، تحلیلی اقتصادی از رفتار مردم جامعه در خصوص ثبت نام از دریافت یارانه ارائه داد و افزود: بر اساس آمارهایی که اعلام شد بیش از 73 میلیون نفر از مردم جامعه ما برای دریافت یارانه نقدی ثبت نام کردند و نباید از این رفتار، اینطور برداشت کرد که در کشور ما طبقه مرفه وجود ندارد و همه به یارانه نقدی احتیاج دارند، در واقع این حجم از ثبت نام مردم برای دریافت یارانه را چند نوع می توان تحلیل کرد، اول اینکه غالبا مردم فکر می کنند که دریافت یارانه حق همه افراد جامعه است یعنی نفت، مخازن زیر زمینی و منابع طبیعی که در کشور وجود دارد متعلق به قشر خاصی نیست و همه باید از این حق بهره مند شوند.
ثروتمندان معتقدند منابع ملی کشور باید بطور برابر بین غنی و فقیر تقسیم شود
وی در ادامه تصریح کرد: ما می توانیم در خصوص نحوه ی بدست آوردن ثروت در جامعه دو نوع فرض را بیان کنیم، فرض اول اینکه کسانی که در جامعه ثروتمند شده است بر اثر ابتکار، سعی، کوشش، تلاش و شایستگی های خودش به این ثروت رسیده اند و فرض دوم نیز می تواند این باشد دارایی ثروتمندان از راه نامشروع بدست آمده است، بنابراین اگر فرض دوم رد شود، باید گفت عده ای بر اثر درس خواندن، تخصص و تلاش خود به ثروت رسیده اند و حال اگر این تلقی را هم داشته باشند که "ثروت کشور متعلق به تمام ایرانیان است "همان شعاری که دولت قبل یارانه را حق واقعی همه مردم می دانست" بنابراین همه افراد جامعه اعم از غنی و فقیر ثبت نام برای دریافت یارانه را اگر چه میزان آن اندک باشد، را حق طبیعی خود می دانند و از آن نصراف نمی دهند.
بی اعتمادی مردم به دولت از دلایل عدم انصراف مردم از دریافت یارانه نقدی
دکتر عباسی نژاد بی اعتمادی مردم به دولت را یکی دیگر از دلایل عدم انصراف مردم از دریافت یارانه عنوان کرد و گفت: در کنار تحلیل فوق که ارائه شد، نوعی بی اعتمادی بین مردم و دولت حاکم است، بی اعتمادی مردم نسبت به اینکه واقعا تصمیم دولت چه خواهد بود و حقیقتا تا چه میزان قیمت حامل های انرژی افزایش خواهد یافت یا آیا درآمدهای حاصل از انصراف آنها از دریافت یارانه، برای بخش بهداشت و درمان جامعه هزینه می شود؟ این نوع دغدغه ها باعث می شود نوعی نااطمینانی از تصمیماتی که دولت در آینده خواهد گرفت در بین مردم جامعه شکل بگیرد، در نتیجه باعث می شود که مردم آن رغبت لازم را برای انصراف از دریافت یارانه صورت ندهند.
مسوولان دولتی در زمینه یارانه ها به استراتژی مشخصی دست نیافته اند
این استاد اقتصاد دانشگاه تهران، قول ها و حرف های ضد و نقیض مسوولان بخش های مختلف دولت را از دیگر دلایل مردم برای عدم انصراف از دریافت یارانه دانست و خاطر نشان کرد: متاسفانه مسوولان دولت حرف های متفاوت، ضد و نقیضی در خصوص دریافت یا انصراف از یارانه می زنند، این نوع رفتارها نشان می داد که دولت خود به یک استراتژی مشخصی در این زمینه دست نیافته است. کسری بودجه و نداشتن پول یکی از دلایل و بهانه هایی بود که دولت می خواست بر اساس آن عده ای را تسویه و از دریافت یارانه کنار بگذارد، در حالی که ملاحظه کردیم در طول ثبت نام بارها مقامات دولت اعلام می کردند اگر تعدادی از دریافت یارانه خود انصراف دهند ما نیز از محل درآمدهای آن، یک سری خدمات بهداشتی در اختیار مردم قرار می دهیم و بخش تولید را رونق می بخشیم، در واقع با توجه به اظهار نظرهای اول، هیچ درآمدی از این انصراف حاصل نمی شد که دولت بخواهد آن را در جاهای دیگر هزینه کند، دولت اگر پول نداشت به مردم یارانه بدهد، چگونه می خواست دست به سرمایه گذاری بزند و یاکسانی که باید انصراف بدهند چرا مجدد به نحوی مجدد حمایت و بیمه رایگان به آنها تعلق بگیرد، این نوع رفتارها نوعی تناقض هایی بود که دولت در رفتار خود نشان داد و بی اعتمادی مردم را افزایش داد.
قطع کامل یارانه ها بهترین راهکار دولت برای کمک به وضع اقتصادی جامعه بود
به گفته وی، بهترین کار این بود که دولت جدید اعلام می کرد که پرداخت یارانه نوعی کار پوپولیستی است، بنابراین ما اجرای آن را ادامه نمی دهیم، در واقع از نظر من پرداخت یارانه به شکل فعلی، از ابتدا اقدامی کاملا اشتباه بود و کار علمی و صحیحی در خصوص آن صورت نگرفته بود، بنابراین دولت جدید یا باید بطور قطع یارانه را حذف می کردند و یا اینکه می پذیرفت به تمام مردم یارانه پرداخت کند، در واقع به دلیل تورم بالا، ارزش 45 هزار 500 تومان سال 1389، امروز به 15 هزار رسیده است اگر به پرداخت این میزان ادامه می داد، ارزش آن نیز کم کم از بین می رفت و لزومی نداشت با اجرای مرحله دوم یارانه ها، این اندازه هزینه متحمل شود.
توزیع یارانه بشکل کالا و خدمات عمومی بهترین کمک دولت به فقیران
دکتر عباسی نژاد ادامه داد: بهتر بود هزینه ای که دولت امروزه به شکل یارانه به مردم پرداخت می کند آن را به شکل کالای عمومی یعنی به صورت بهداشت به بیمارستان ها، آموزش به مدارس و انواع روش های دیگر پرداخت می کرد، زیرا در این صورت افراد ثروتمند و فقیر در دریافت خدمات از دولت، خودشان را از همدیگر جدا می کردند، اما در پرداخت یارانه نقدی به دلیل اینکه خدمات به شکل پول در اختیار مردم قرار می گیرد، همه طالب آن می شوند، بنابراین پرداخت یارانه از همان ابتدا اشتباهی بزرگ بود، و دولت جدید نیز با توجه به اینکه دولت قبل را نقد می کرد، باز سیاست های همان دولت را دنبال می کند.
دولت در انصراف دادن مردم از یارانه ها برنامه مشخصی نداشت
رییس پیشین دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران، با بیان اینکه دولت در انصراف دادن مردم از یارانه ها برنامه مشخصی نداشت افزود: دولت در ابتدا اعلام نمود، هر فردی که برای دریافت یارانه ثبت نام کند بدون اینکه صحت آن بررسی شود به آنها اعتماد کرده و یارانه می دهیم، این درحالی بود که وزیر اقتصاد در مجلس خبرگان رهبری اعلام نمودند که ما در کشور حدود 10 میلیون افراد ثروتمند داریم که این افراد برای ثبت نام خود اقدام نکنند، واقعا این میزان ثروتمند که سرپرست خانوار نیز هستند، اگر تعداد خانوارها در بین این قشر ثروتمند را 1/3 نفر بگیریم حدود 38 میلیون جمعیت می شود، اینکه آیا ما این میزان ثروتمند در کشور خود داریم؟ این نوع صحبت ها و تناقض هایی که در بیان این مطالب بود حالت عدم اطمینانی به عملکرد دولت در بین مردم جامعه بوجود آورد و حتی آن قشر مرفه هم با این تصور که برای ثبت نام خود چیزی را از دست نمی دهیم اقدام به ثبت نام نمودند.
عدم مدیریت درست و تصمیم گیری های ناسنجیده مهم ترین ضعف دولت در اجرای مرحله دوم هدفمندی یارانه ها
بنابراظهارات این اقتصاد دان، دولت می توانست با قاطعیت اعلام کند برای افرادی که بالای دو میلیون درآمد دارند یارانه تعلق نمی گیرد، من احساس می کنم عدم مدیریت درست و تصمیم گیری های ناسنجیده باعث شد، دولت نتواند به هدف خود در این مرحله از اجرای هدفمندی یارانه ها دست یابد و مسوولان نتوانستند در این زمینه بصورت هدفمند حرکت کنند.
دکتر عباسی نژاد در ادامه میزان اعداد و ارقام اعلام شده از تعداد انصراف دهندگان یارانه توسط دولت را گنگ و نادرست خواند و گفت: متاسفانه این اعداد و ارقامی که مسوولان از تعداد انصرافی از یارانه را اعلام می کنند اعداد دقیقی نیست، اینکه اعلام شد حدود دو میلیون و 400 هزار نفر از دریافت یارانه انصراف دادند، اگر این میزان را به 45 هزار 500 ضرب کنیم عددی حدود هزار و 90 میلیارد تومان می شود، از طرف دیگر می گویند هزار و دویست میلیارد درآمد از این میزان انصرافی ها ذخیره شده است اگر این میزان یعنی دو میلیون را نیز تقسیم بر 45 هزار و 500 کنیم حدود دو میلیون 600 می شود، بنابراین مشخص نیست که چرا دولت با وجود اینکه دقیقا می داند چند درصد مردم از دریافت یارانه انصراف دادند، اما این اعداد و ارقام ها را دقیق اعلام نمی کند، با توجه به اینکه تعدادی از افراد جامعه از قبل یارانه دریافت نمی کردند و الان نیز گروهی از دریافت آن منصرف شدند، من تصور می کنم این ارقام انصرافی باید بیشتر می شد و به نظر می رسد در این 73 میلیون ثبت نامی برای دریافت یارانه نیز جمعیتی نظیر افراد فوتی در آن وجود داشته باشد و تعدادی از ثبت نامی ها به سمت سویی خاص کانالیزه شده باشد.
تبلیغات غیرموثر و ناکارامد دولت و رسانه ها در خصوص انصراف مردم از دریافت یارانه ها
دکتر عباسی نژاد در ادامه شیوه ی تبلیغات دولت و رسانه ها در خصوص انصراف مردم از دریافت یارانه ها را شیوه ای غیرموثر و ناکارامد توصیف کرد و گفت: رسانه ها بخصوص صدا و سیما نباید به این شدت بحث یارانه ها و انصراف از آن را تبلیغ و مطرح می کرد، یا نیاز نبود دولت نیز در محیط های عمومی، مکان های ثبت نامی را با پلاکارت ها و غیره نشان می دادند، باید گفت شیوه تبلیغاتی در زمینه یارانه ها، نوعی شیوه ی تبلغات انتخاباتی بود.
به گفته این استاد دانشگاه، در واقع وقتی هدف ما این است که عده ای از مردم، از دریافت یارانه کناره گیری کنند، بنابراین لازم است اجازه دهیم کسی که قصد دارد برای ثبت نام اقدام کند کمی به سختی بیفتند، مثلا برای ثبت نام خود به کمیته امداد یا بهزیستی مراجعه کنند، به هر حال وقتی کسی نیازمند است باید به این مراکز مراجعه کنند نه اینکه رسانه ها و خود دولت به اشکال مختلف سهولت ثبت نام را برای افراد ایجاد کند این نوع برخورد ها نوعی تشویق برای دریافت یارانه بود.اگر چه دولت خود از عملکرد صدا و سیما در این زمینه راضی است.
دولت ابزاری دقیق برای شناسایی میزان درآمد افراد جامعه در اختیار ندارد
وی همچنین با اشاره بر اینکه دولت ابزاری مناسب و دقیق برای شناسایی میزان درآمد افراد جامعه در اختیار ندارد گفت: این ابزار سنجش در دست هیچ دولتی حتی در آمریکا نیز وجود ندارد، در واقع از لحاظ تئوری بهترین نوع کمک به مردم فقیر کمک های نقدی است، اما چون دولت ها قادر به شناسایی افراد فقیر از غنی نیستند و در پرداخت ها این گروهها با هم یکی می شوند، در نتیجه راه دوم این است که دولت ها یارانه های خود را بصورت خدمات و کالا در اختیار مردم قرار دهند. به نظر من صحبت های وزیر اقتصاد در خصوص شناسایی 10 میلیون افراد ثروتمند در جامعه نوعی شعار سیاسی است.
عدم استراتژی مشخص توسعه اقتصادی مهم ترین مشکل اقتصادی دولت
این کارشناس مسائل اقتصادی عدم استراتژی مشخص توسعه اقتصادی را مهم ترین مشکل اقتصادی دولت دانست و اظهار کرد: در شرایط فعلی مهم ترین مشکل اقتصادی دولت پرداخت یارانه به مردم نیست، به نظر من نداشتن یک استراتژی مشخص توسعه اقتصادی مهم ترین مشکل اقتصادی دولت است، در واقع دولت هنوز نمی داند می خواهد شبیه کشورهای جهان غرب باشد یا شرق، به همین دلیل گاه به سمت غرب حرکت می کند و گاهی هم به سمت شرق، علت آن هم این است که در قانون اساسی ما همچنان بخش دولتی قوی است و بخش تعاونی در قانون اساسی هیچ کشوری گنجانده نشده است.
ابلاغیه اصل 44 قانون اساسی در کشور ما اجرایی نمی شود
وی در ادامه یادآور شد: علا رقم اینکه ابلاغیه اصل 44 به قانون نیز تبدیل شده است اما در واگذاری ها به بخش خصوصی، به دلیل اینکه اقتصاد ما در دست افراد دولتی است واین افراد نیز به این سادگی حاضر به واگذاری نیستند، تنها 10 درصد بخش دولتی به خصوصی تبدیل شده است، مثلا بانک تجارت در کشور ما خصوصی شده است اما مدیر عامل آن را دولت تعیین می کند، یعنی گویی تضاد فکری و ناهماهنگی در بین مسوولان وجود دارد.
طبقه متوسط در جامعه ایران در حال از بین رفتن است
دکتر عباسی نژاد در پایان با تاکید بر اینکه طبقه متوسط در جامعه ایران در حال از بین رفتن است گفت: وظیفه اصلی دولت ها در هر جامعه علاوه بر رسیدگی به مسائلی نظیر تورم، رکود و بیکاری، ایجاد طبقه متوسط گسترده است، اینکه طوری فشار را روی طبقه ثروتمند و فقیرافزایش دهند که این دو طبقه روز به روزکوچکتر شوند و از طرفی دیگر قشر متوسط که در همه جوامع نقش اصلی را در میدان های سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و غیره بازی می کنند را گسترده تر نماید، این در حالی است که طبقه متوسط در جامعه ما روز به روز در حال از بین رفتن است و جامعه به دو طبقه فقیر و غنی تبدیل می شود.