جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

آیت الله یوسفی غروی: وقتی اساس اسلام درخطر است تقیه جایز نیست/ در برابر برخی مسلمانان باید تقیه کرد

کد خبر: ۴۰۲۱۵
آیت الله یوسفی غروی: وقتی اساس اسلام درخطر است تقیه جایز نیست/ در برابر برخی مسلمانان باید تقیه کرد

استاد حوزه علمیه قم وکارشناس تاریخ اسلام با اشاره به تعریف تقیه، آن را در صورتی جایز دانست که خطر جان، مال یا ناموس مسلمانان در میان باشد و اظهار کرد: هنگامی که اساس اسلام در خطر است تقیه جایز نیست.

آیتالله محمدهادی یوسفی غروی در گفت وگو با خبرنگار شفقنا(پایگاه بین المللی همکاری های خبری شیعه) در تعریف تقیه اظهار کرد: از نظر تاریخی اولین باری که تقیه در صدر اسلام و در سیره نبوی مطرح شد، درباره عمار یاسر و پدر و مادر او و هنگامی که مشرکین قریش این سه نفر را شکنجه می دادند، بوده است. طبق عرف قبایلی عرب، هر طایفه ای مسوول بردگان خود بود و در مکه غالبا بردگان پیش قدمان مسلمان شدن بودند، زیرا اسلام به عنوان ندای نجات بخش مستضعفان بود و لذا مستضعفان پیش اجابت کنندگان آن بودند. عمار یاسر و پدر و مادرش که از یمن بودند و در مکه به اسارت گرفته شده بودند و قبیله بنی مخزون دومین قبیله ثروتمند مکه بعد از امویان مالک آنها بودند.

او افزود: پدر و مادر عمار زیر شکنجه و بدون تقیه شهید شدند. وقتی نوبت به عمار رسید و جلوی چشم خودش پدر و مادر خود را شهید دید، در دل گفت خوب است به لفظ و نه به دل آنچه می خواهند را به آنها بدهم و خود را نجات دهم. تا آن وقت هیچ بیانی در این زمینه از پیغمبر(ص) صادر نشده بود. او چند جمله ای را برای خوشامد شکنجه گران قریش مکه بر زبان آورد و آنها رهایش کردند. او خجالت می کشید به محضر پیغمبر(ص) برسد تا بالاخره با حالت شرمساری به محضر پیغمبر رسید و ماجرا را شرح داد و در همین حال آیه قرآن نازل شد که «إِلاَّ مَنْ أُکْرِهَوَ قَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإیمانِ»یا در جمله دیگر «إِلاَّ تَتَّقُواْ مِنْهُمْ تُقَاةً»مگر اینکه از آنها یعنی از شکنجه گران مشرک قریش تقیه کنید، یعنی پرهیز از شکنجه گری و عذاب آنها بکنید. آنچه آنها به لفظ می خواهند را به آنها بدهید، در صورتی که از نظر قلبی مقصد مطابق با لفظ نباشد.

یوسفی غروی با بیان اینکه قرآن در واقع عمل عمار را امضا فرمود، گفت: لذا به تبع قرآن، پیغمبر اکرم هم این وضعیت عمار را نه تنها تایید فرمود و صحه گذاشت بلکه فرمود «أنعادو لک فعدلهم»این اصلا یک قاعده ای شد که از این به بعد اگر فرضا دوباره چنین صحنه ای تکرار شد، بقیه هم چنین کاری را تکرار کنند و مانعی ندارد و چون آیه تاکید کرده بود «إِلاَّ مَنْ أُکْرِهَوَ قَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإیمانِ» بنابراین آیه به طور ضمنی گواهی داد که قلب حضرت عمار از ایمان مطمئن است و به ایمان خود اطمینان دارد و لذا پیغمبر اکرم هم به دنبال وحی قرآن کریم فرمود عمار از فرق سر تا ناخن پا پر از ایمان است. این تاریخچه تقیه در مکه مکرمه پیش از هجرت است و بعد از هجرت و وقتی در اواخر عمر پیغمبر اکرم شخصی از قبیله بنی حنیفه به نام مسیلمه به دروغ مدعی پیغمبری شده و به مسلیمه حنفی کذاب ملقب شده بود؛ پیغمبر دو نفر را فرستاد تا با او صحبت کنند. او این دو نفر را وادار کرده بود تا به او ایمان بیاورند با اینکه مقرر عرفی این بود که فرستادگان در امان باشند و از قلمرو شخصی که به سوی او فرستاده شدند در امان بیرون بیایند. اما مسیلمه این دو را وادار به ایمان آوردن و تهدید به قتل کرد.

تقیه دراسلام مشروع است

استاد حوزه علمیه قم ادامه داد: یکی از آن دو نفر امتناع کرد و به قتل رسید و شخص دوم فرستاده پیغمبر(ص) عبرت گرفت و به یاد عمل عمار افتاد و تقیه کرد و به حسب ظاهر، تظاهر به ایمان به شراکت مسیلمه کذاب در نبوت و رسالت با پیغمبر اکرم کرد و از طرف مسیلمه کذاب در یمامه رها شد و به مدینه برگشت. پیغمبر اکرم بر هر دو عمل صحه گذاشت و فرمود: آن برادرت چون امتناع کرد به شهادت رسید، یعنی گرچه خلاف تقیه عمل کرد اما این خلاف تقیه مجوز دارد. یعنی در موقعیتی است که اصحاب پیغمبر بر اصرار به ایمان و در حد آمادگی برای شهادت هستند. بنابراین خون او در این موقعیت به هدر نرفته است، اما تو به رخصتی که پروردگار در آیات قران کریم مجاز دانسته است و مانند عمار یاسر عمل کرده ای و عمل تو هم صحیح و بی اشکال است. لذا تقیه در اسلام مشروع است و احکام مختلفی دارد به این معنا که گاهی تقیه واجب است و آن در جایی است که خلاف تقیه موجب به هدر رفتن یک نفر یا بیشتر نیروی اسلامی شود. اگر خلاف تقیه موجب از دست رفتن و بی نتیجه باشد در این صورت تقیه واجب است و خلاف تقیه حرام، اما چنانچه تقیه به این صورت نباشد بلکه خلاف تقیه بی نتیجه نباشد و خون به هدر نرود در این صورت علما فرمودند تقیه مجاز و مشروع است نه واجب و نه حرام.

یوسفی غروی با اشاره به اینکه هر کس باید براساس تشخیص خود در تقیه عمل کند، اظهار کرد: فرد باید ببیند اگر از موارد جواز تقیه است، تقیه کند یا اگر از موادری است که خونش به هدر نمی رود می تواند خلاف تقیه عمل کند و به شهادت برسد و از این جمله می توان به موضع گیری های خواص اصحاب امیرالمومنین مثل کمیل بن زیاد نخعی، میثم تمار و حجر بن عدی و امثال اینها اشاره کرد که بعد از آن حضرت گرفتار دشمنان آن حضرت در عراق شدند. بعضی ها به دست ابن زیاد گرفتار شدند و به دست او شهید شدند و عملشان مبتنی بر موردی است که تقیه حالت رخصتی دارد. یعنی کسانی که به تقیه عمل کردند و خود را به دم تیغ جلاد معاویه درنیاوردند؛ اینها نیروی اسلامی علی(ع) نگه داشته و حفظ شدند و آنهایی که به تقیه عمل نکردند و دچار پنجه های معاویه شدند خونشان به هدر نرفت، چون شخصیتهای معروف و نامدار و نام آوری بودند که شهادت آنها خون در رگ امت بود و با این شهادت ها حماسه آفرین می شدند. اینها نمونه هایی است که علما ذکر کردند از جمله مرحوم آیت الله حاج شیخ محمدحسین آل کاشف الغطا در کتاب عصر الشیعه و اصولها که آیت الله مکارم شیرازی به فارسی ترجمه کردند. البته کتاب های خاصی در این زمینه به قلم علما نوشته شده است از جمله مرحوم شیخ مرتضی انصاری که حدود 200سال پیش از مشایخ بزرگ نجف بوده است و کتابی هم به نام تقیه دارند. از علمای معاصر هم آیت الله سید محمدصادق روحانی کتاب مستقلی به نام تقیه دارند که در ادامه کتاب دوره فقهی استدلالی ایشان به نام فقه الصادق منتشر شده است.

او در ادامه بیان کرد: تقیه مشروع است تا موارد خاصی که به نظر برسد خلاف عمل به تقیه در آن موارد موجب ضرر و زیان رسیدن به اساس دین و ایمان باشد. مثلا همین خواص اصحاب امیرالمومنین اگر در آن وضعیت می خواستند تقیه کنند هیچ حماسه ای در جامعه انعکاس پیدا نمی کرد و این خوف می رفت که اگر همه به تقیه عمل کنند حماسه ولایت امیرالمومنین (ع) به فراموشی سپرده شود. لذا آن اشخاصی که شخصیت و نام آنها در جامعه تاثیر داشته باشد بر آنهاست که خلاف تقیه عمل کنند و حماسه را زنده نگه دارند. مرحوم امام خمینی(ره) وقتی قیام خود را شروع کردند به نظرشان این طور رسیده بود که اگر بخواهند تقیه کنند، اسلام از دست می رود. در سخنرانی های اولیه ایشان بعد از رحلت آیت الله بروجردی و اوایل نهضت امام خمینی(ره) ظاهرا در کتاب صحیفه امام هم موجود است و ما آن وقت در حوزه نجف اشرف بودیم و نوارها به نجف می رسید و در حوزه دست به دست می شد. ایشان به صیحه بلندی می فرمودند وای بر علمای ساکت نجف! ای علمای نجف من اعلام خطر می کنم! ای علمای قم من اعلام خطر می کنم! ای علمای مشهد من اعلام خطر می کنم! و اسم کلان شهرهای بزرگ ایران را می بردند و همین عبارت را تکرار می کردند که اسلام از دست رفت و شاه می خواهد اساس اسلام را نابود کند، والله تقیه حرام است و مرتکب کبیره است هر کس تقیه کند.

اگراساس اسلام در خطر باشد تقیه حرام است

این استاد حوزه علمیه افزود: این حسب تشخیص امام(ره) بوده است و البته هر کسی که به نظر ایشان قانع می شد حال یا قناعت شخصی یا قناعت تقلیدی. یعنی من خودم تشخیص نمی دهم، ولی چون مقلد ایشان هستم از حضرت امام تبعیت می کنم. بنابراین تبعیت از ایشان دو راه داشت یا شخص مقلد بود و چون مقلد بود هم نظر ایشان بود یا اینکه مقلد نبود اما شخصا معتقد به حسن و قوت تشخیص ایشان بود و پیروی می کرد. بنابراین در ملاک کلی تشخیص این است که آیا اساس اسلام و ایمان در این زمان و مکان در خطر است یا نه. اگر درخطر نبود تقیه واجب نیست و خلاف تقیه حرام نیست، اما اگر اساس اسلام در خطر باشد در آن صورت است، برای شخصی که تشخیص بدهد یا تشخیص را شخصی یا تقلیدی بدهد در این صورت تقیه حرام است و این را هم باز به کلیت نمی توان در همه جا عمل کرد.

قیاس تقیه با ریا اشتباه است

او درباره تفاوت بین سکوت و تقیه اظهار کرد: کسی که تفصیلات بیشتری از این مسایل می خواهد باید به کتب مراجعه بکند، اما کلمه سکوت حکم شرعی ندارد. یعنی کلمه تقیه را گاهی با کلمه ریا و دروغ مقایسه کردن موثر نیست. یک موضوعی را با موضوع دیگر فقط از نظر لفظی تشبیه کردن حکمی به بار ندارد و اینها مغالطه لفظی می شود. ریا وقتی است که کاری عبادت است و من این کار را به جای اینکه به نیت قرب الی الله انجام دهم به نیت تظاهر در برابر دیگران انجام می دهم که آنها خوششان بیاید. اتفاقا معنای تقیه، عمل نکردن به دین واقعی و تظاهر به دین غیرحق است. در صورتی که ریا تظاهر به عمل حق است اما برای ناحق،نه برای حق. عمل حق را شخص برای حق باید انجام دهد و عمل حق اگر برای ناحق انجام گیرد باطل است که همان ریاست و ربطی به تقیه ندارد و قیاس تقیه با ریا در اثر نادانی و جهل و عوام زدگی است و هیچ وجه علمی ندارد.

یوسفی غروی با بیان اینکه تقیه از مفاهیم دینی اضطراری است، گفت: تقیه وقتی است که اگر فرد بخواهد به کار یا امر حق عمل کند جان یا مال یا ناموس شخص یا دیگر مسلمانان به خطر می افتد. اگر چنانچه به حد خطر جانی یا ناموسی برای خودم یا مسلمان دیگر نباشد تقیه نیست. تقیه را علما به دوقسم تقسیم می کنند: تقیه خوفی و تقیه مداراتی. تقیه خوفی همان است که تا اینجا گفته شد و این مورد اتفاق همه علمای مذهب است. البته در واقع علمای اسلام از دیگر مذاهب اسلامی هم در اصل تقیه یعنی همان نزول آیه در مورد عمار یاسر یا صدور حدیث نبوی در مورد عمل عمار و آن دو نفری که به مسیلمه کذاب فرستاده شده بودند، قبول دارند. ما مسلمان یا عالم دیگری که این حدیث نبوی را قبول نداشته باشد سراغ نداریم.

او در پایان بیان کرد: متاسفانه مغالطه ای در اذهان شکل گرفته است و آن را ادامه می دهند و آن اینکه قیاس می کنند؛ به این صورت که می گویند عمار یاسر و آن فرستاده پیامبر در برابر مشرکین و کفار تقیه کردند؛ در نتیجه گفتند تقیه فقط حفظ جان و مال و ناموس است در برابر کفار و در برابر مسلمانان دیگر ساکت شدند. خیال کردند اصل حفاظت جان ومال و ناموس فقط در برابر کفار است. فرقی ندارد این خطر کافر باشد یا مسلمان بدتر از کافر، اما برخی در اثر جهل و جمود لفظی که چون این موارد در برابر کفار بوده می گویند اگر شیعه در برابر دیگر مسلمانان بخواهد تقیه کند یعنی تظاهر به مذهب خود نکند معنایش این است که دیگری را کافر حساب می کند. این قیاس هیچ دلیل متقن و موجهی ندارد و متاسفانه در بین برخی از آقایان رایج شده است. تقیه مگر جز این است که یک عده شیعه معتقد به مذهب دیگری از مذاهب اسلامی معتقدند به اینکه وضو و نماز را طور دیگری بخوانند و حالا به دستور ائمه برای حفظ ظاهر وحدت اسلامی اظهار به مذهب خود را کنار می گذارند و برای حفظ وحدت اسلامی با بقیه همرنگ می شوند؟ این همرنگ شدن کفر یا فسق و معصیت است؟ این مغالطه ها در بین برخی آقایان به راه افتاده است.

انتهای پیام

دیدگاه شما