جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

سیدحسن نصر: ترجمه قرآن را بر اساس سنت انجام دادم

کد خبر: ۳۹۱۰۱
سیدحسن نصر: ترجمه قرآن را بر اساس سنت انجام دادم


ترجمه قرآن به زبان های مختلف ریشه در تاریخ اسلام دارد چرا که در طول این قرون از قرآن ترجمه های مختلفی صورت گرفته است. به تازگی دکتر نصر اقدام به ترجمه قرآن کرده است. البته این اثر نزدیک به 10 سال وقت ایشان و همکاران شان را به خود اختصاص داده است. انتظار می رود انتشار این اثر با موجی از علاقه مندان به کلام الهی همراه باشد. دکتر سیدحسین نصر 80 ساله، هم اینک در دانشگاه جرج واشنگتن بیشتر فعالیت های خود را به تحقیق در حوزه مطالعات اسلامی می گذراند. او که روزگاری انجمن حکمت و فلسفه را در تهران تاسیس کرد، پس از انقلاب در سال 57 ایران را ترک کرد. او سخت دلباخته سنت گرایی، عرفان و فلسفه اسلامی است و در این مسیر کتاب های بسیاری نیز تالیف کرده است. شهرت نصر تا به جایی رسیده که نام وی در «مجموعه فیلسوفان زنده» که به تبیین و بررسی فیلسوفان معاصر جهان می پردازد، گنجانده شده است. دکتر نصر در این گفت وگو سعی کرده تا درمورد ترجمه قرآن به زبان انگلیسی توضیحاتی را ارائه کند.

شاید برای نخستین بار در تاریخ اسلام می خواستم هم برای حفظ وحدت امت اسلامی و هم جهت آشنایی خواننده با نحل مختلف تفکر سنتی اسلامی از مفسران مختلف، سنی و شیعه، لغوی، تاریخی، کلامی، فلسفی، عرفانی و همه انواع تفاسیر از طبری گرفته تا میبدی، به عربی و فارسی استفاده کنیم. در نهایت تفسیر خودمان را تدوین کردیم و مسوول این کار هستیم ولی به هر حال این تفسیر شامل اشارات بسیاری به تمام تفاسیر سنتی است
قرآن کریم بالاترین سطح زیبایی شناسی زبان عربی را منعکس می کند و یکی از ویژگی هایش بلاغت اعجاب انگیز آن است. وقتی قرآن را ترجمه می کنید باید در بالاترین سطح زبان موردنظر باشد یا اینکه تا حدی زیبایی کلام داشته باشد: به هر حال نباید فراموش کرد، ترجمه قرآن همواره ناقص خواهد بود
قرآن کریم در طول تاریخ همواره محور اندیشه و عمل مسلمانان بوده است. مسلمانان برای گشودن معضلات فکری و عقیدتی و رفع مشکلات فردی و اجتماعی به این کتاب مقدس مراجعه می کردند. از این طریق آثار فراوانی در علوم مربوط به قرآن خلق و صدها کتاب در تفسیر، تجوید، ترجمه، رسم‏الخط، قرائات و دیگر علوم قرآنی نگاشته شد.
از جمله آثاری که در این زمینه پدید آمد، ترجمه قرآن کریم به زبان‏های غیر عربی است. نخستین زبانی که قرآن کریم به آن ترجمه شد، زبان فارسی بود. ایرانیان با عشق و علاقه وافری که به اسلام و قرآن داشتند، برای همگانی شدن فهم قرآن اقدام به ترجمه و تفسیر آن به زبان فارسی کردند که حاصل آن صدها تفسیر و ترجمه پارسی است که به دست ما رسیده است. این آثار علاوه بر جنبه مذهبی و دینی از لحاظ ادبی و زبان شناسی دارای اهمیت فوق العاده هستند و از این طریق می توان به بسیاری از واژه های دقیق پارسی و مرادف آنها در عربی دسترسی پیدا کرد.
اما در چند دهه اخیر اطلاع‏رسانی درباره ترجمه قرآن رشد قابل توجهی داشته است. نشریاتی نیز در چند دهه اخیر به مباحث ترجمه قرآن کریم توجه کرده و مقالات متعددی را در این زمینه منتشر کرده‏اند. در دایره المعارف‏ها نیز به ترجمه های قرآن کریم توجه شده است. در دایره‏المعارف فارسی مصاحب در مدخل «قرآن» در عنوان‏های فرعی این مدخل عنوانی به نام «ترجمه ها» ایجاد و در ذیل آن از ترجمه های فارسی، لاتین، فرانسوی، ایتالیایی، انگلیسی، آلمانی، روسی، هلندی، اسپانیایی، سوئدی، دانمارکی و ترجمه عبری قرآن کریم بحث شده است.
در این میان ترجمه قرآن به زبان انگلیسی به لحاظ فراگیری مخاطبان از اهمیت بیشتری برخوردار شده است. به طوری که ترجمه های متعددی از قرآن به زبان انگلیسی موجود است. قدیمی ترین ترجمه انگلیسی قرآن منتخبی است که در 921/ 1515 در لندن منتشر شده است. اما برخی معتقدند که نخستین بار در 1059/ 1649 الکساندر راس کل قرآن را از برگردان فرانسوی دو ریه به انگلیسی ترجمه کرد. اما بیشترین ترجمه های انگلیسی قرآن از خود مسلمانان ، کار مسلمانان شبه قاره است و نخستین ترجمه از آن عبدالحکیم خان است که در 1323/ 1905 منتشر شد. از معروف ترین ترجمه های انگلیسی قرآن می توان به ترجمه عبدالله یوسف علی و ابوالاعلی مودودی اشاره کرد. شیعیان شبه قاره نیز در ترجمه قرآن به انگلیسی فعالیت چشمگیری داشته اند، از جمله این ترجمه ها ترجمه عمادالملک سیدحسین بلگرامی است که در 1309 ش / 1930 بدون متن اصلی چاپ شد. از مترجمان عرب زبانی که قرآن را به انگلیسی ترجمه کرده اند، عبدالخالق همت (چاپ 1372 ش / 1993)، رشید سعید کساب (چاپ 1373 ش / 1994)، عزالدین حائک (چاپ 1375 ش / 1996) و ماجد فخری (چاپ 1375 ش / 1996) بوده اند. فارسی زبانان نیز به ترجمه قرآن به انگلیسی همت گماشتند. از جمله در دوره معاصر، ترجمه طاهره صفارزاده و فضل الله نیک آیین در خور ذکر است . ترجمه نیک آیین با عنایت به آنکه مترجم سعی داشته سبک ادبی قرآن را حفظ کند اهمیت خاصی دارد.
اما به تازگی دکتر سید حسین نصر، استاد مطالعات اسلامی دانشگاه جرج واشنگتن، اقدام به ترجمه قرآن مجید به انگلیسی کرده است. این ترجمه را از جهات مختلف می توان مورد توجه قرار داد. اما یکی از ویژگی های این ترجمه این است که دکتر نصر از جمله متفکران اسلامی است که به سنت گرایی و احیای سنت نبوی تعلق خاطر ویژه یی دارد و در راه احیای سنت الله تلاش می کند.
اثر دکتر نصر که با عنوان Study Quran معرفی شده شامل ترجمه و تفسیر قرآن کریم به زبان انگلیسی است. این اثر ارزشمند که دکتر نصر سرویراستاری آن را بر عهده داشته پس از 10 سال تلاش مستمر به اتمام رسیده است: انتشارات هارپر، از بزرگ ترین و معتبرترین ناشران کتب علوم انسانی در امریکا این کتاب را منتشر می کند.
دکتر نصر درباره ترجمه این اثر به «اعتماد» گفت: تخصص بنده فلسفه، عرفان و علوم اسلامی است و قرآن شناس نیستم بلکه فقط شاگرد قرآنم: وقتی که بزرگ ترین ناشر کتب دینی در امریکا به نام انتشارات هارپر که هم در سانفرانسیسکو و هم در نیویورک شعبه دارد، با من تماس گرفت و گفت که می خواهیم شما سرویراستار این پروژه باشید و این کتاب زیرنظر شما تهیه شود من قبول کردم اما به شرطی که همان طور که تمام دانشمندان و ویراستاران کتاب Study Torah یهودی و تمام نویسندگان و ویراستاران Study Bible مسیحی هستند، بنابراین تمام کسانی که با کتاب قرآن نیز سروکار خواهند داشت، چه نویسندگان و چه ویراستاران باید مسلمان باشند. آنها با کمی تامل این شرط را که البته خودش به تنهایی شرط مهمی بود پذیرفتند».
وی در ادامه افزود: «سه نفر از مسلمانان امریکایی را انتخاب کردم که تحت نظارت من به عنوان ویراستار این پروژه همکاری کنند. ایشان هر سه در دانشگاه های امریکا استاد هستند و از معتبرترین دانشگاه های اینجا مدرک دکترا گرفته اند و هر سه زمانی شاگرد بنده بوده اند: یکی آقای دکتر ژوزف لومبارد، استاد دانشگاه براندایس در ماساچوست است که از دانشگاه ییل فارغ التحصیل شده و شش سال در دانشگاه جرج واشنگتن در دوره های لیسانس و فوق لیسانس شاگرد من بوده است. دیگری جنر دگلی متولد امریکا ولی چرکسی تبار است یعنی پدر و مادرش از مهاجران قفقازی هستند که به امریکا مهاجرت کردند. او هم شاگرد من بود و بعد به دانشگاه پرینستون رفت. دیگری خانم ماریا دکیک است که او هم دکتر ایش را از دانشگاه پرینستون دریافت کرده است. ایشان هر سه مسلمان هستند که البته دو نفرشان مسلمان شدند و دیگری هم که از خانواده یی قفقازی و مسلمان بود. بعد از گذشت مدتی، یک دانشمند جوان دیگر به نام محمد رستم را نیز به عنوان کمک ویراستار به این گروه اضافه کردم که پاکستانی تبار و در کاناداست».
دکتر نصر گفت: «قرآن کریم بالاترین سطح زیبایی شناسی زبان عربی را منعکس می کند و یکی از ویژگی هایش بلاغت اعجاب انگیز آن است. وقتی قرآن را ترجمه می کنید باید در بالاترین سطح زبان موردنظر باشد یا اینکه تا حدی زیبایی کلام داشته باشد: به هر حال نباید فراموش کرد، ترجمه قرآن همواره ناقص خواهد بود چون به یک معنا قرآن اصلاقابل ترجمه نیست. به هر حال ما ترجمه های گوناگون قرآن کریم و متن عربی آن را با چاپ های مختلف جمع آوری و شروع به ترجمه متن کردیم. به این صورت که من تمام 30 جز قرآن را بین سه ویراستار تقسیم و خودم سوره فاتحه را به عنوان نمونه برای ویراستاران ترجمه کردم». دکتر نصر با اشاره به این نکته که یکی از قسمت های مهم Study Quran شرح متن یا همان تفسیر است، گفت: «شاید برای نخستین بار در تاریخ اسلام می خواستم هم برای حفظ وحدت امت اسلامی و هم جهت آشنایی خواننده با نحل مختلف تفکر سنتی اسلامی از مفسران مختلف، سنی و شیعه، لغوی، تاریخی، کلامی، فلسفی، عرفانی و همه انواع تفاسیر از طبری گرفته تا میبدی، به عربی و فارسی استفاده کنیم. در نهایت تفسیر خودمان را تدوین کردیم و مسوول این کار هستیم ولی به هر حال این تفسیر شامل اشارات بسیاری به تمام تفاسیر سنتی است. این کلمه سنتی، بسیار مهم است زیرا ما در کل تمام تفاسیر مدرن و متجددانه را کنار گذاشتیم که از قرن نوزدهم توسط افرادی مانند سر سید احمدخان به همراه عده یی در مصر شروع شد و تنها تفسیر دوره جدیدی که مدنظر قرار دادیم، تفسیر «المیزان» اثر استاد بنده، مرحوم علامه طباطبایی رضوان الله علیه است که البته وصف جدید ربطی به تجدد ندارد بلکه مربوط به زمان نگارش آن است.»دکتر نصر اظهار کرد: «این کتاب حدود 2500 صفحه در یک جلد به چاپ می رسد. در حال حاضر کار را تمام کرده ایم و هم اکنون مشغول تصحیح مدخل ها هستیم.
کار بسیار سنگینی است و گاهی تا 12:30 شب بیدارم و مشغول این کار هستم. وقتی این تمام شود تدوین فهرست ها و کشف الآیات انجام خواهد شد و کتاب ان شاءالله منتشر می شود. این کتاب در درجه اول علاقه مندان بسیاری از میان مسلمانان انگلیسی زبان اروپا و امریکا خواهد داشت و در آینده به زبان های فرانسه، اسپانیولی و زبان های اصلی اروپا نیز ترجمه خواهد شد. سپس در دانشگاه هایی که قرآن درس می دهند نیز مورد استفاده قرار خواهد گرفت».

منبع: اعتماد

انتهای پیام

دیدگاه شما