جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

در گفت و گو با عبدالمجید معادیخواه؛

نباید درباره تئوری جمهوری اسلامی کلیشه ای حرف زد

ابداع تئوری جمهوری اسلامی نشان دهنده موافقت حضرت امام بر زیست مسلمانی در دنیای مدرن است

کد خبر: ۳۸۵۶۵
نباید درباره تئوری جمهوری اسلامی کلیشه ای حرف زد

رییس بنیاد تاریخ انقلاب اسلامی ایران در آستانه روز جمهوری اسلامی ایران بر ضرورت گفت وگو تاکید کرد و به سلامت گذشتن کشور و جامعه و انقلاب و جمهوری اسلامی از پیچ و خم ها را به خاطر اعتمادی دانست که مردم به امام(س) داشتند. او که در سالهای نخستین پس از پیروزی انقلاب اسلامی سمت‌هایی چون نمایندگی مجلس شورای اسلامی، وزارت آموزش و پرورش و وزارت ارشاد را بر عهده داشته است اظهار کرد، امروز بیش از هر چیز نیازمند گفت وگو هستیم و متولیان قدرت باید ضرورت گفت وگو را بپذیرند.
به گزارش جماران، حجت الاسلام و المسلمین عبدالمجید معادیخواه در گفت وگو با شفقنا به مناسبت روز جمهوری اسلامی با تاکید بر حفظ حرمت بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران اظهار کرد: وقتی بحث به فرمایشات حضرت امام(س) کشیده می شود، صحبت های ایشان خود به خود مانع بحث می شود. یعنی کاریزمای شخصیت ایشان و حفظ حرمت و حریم لازم راه را بر بحث می‌بندد و از دیدگاه امام معنای جمهوری اسلامی و احترام به رای و نظر و مردم روشن است. آنچه اهمیت دارد این است که نباید درباره تئوری جمهوری اسلامی کلیشه‌ای حرف زد. چرا که مردم از این نوع حرف‌ها زیاد شنیده‌اند و برای آنها جاذبه ندارد و مفید نیست.
او با بیان اینکه باید از شعارزدگی دوری کرد، گفت: نوع صحبت هایی که گفته می‌شود، مهم است. فرض بفرمایید در بحث اقتصاد مقاومتی رییس مجلس خبرگان می گوید، دستگاه ها شعاری برخورد نکنند، اما خود همین کار و همین اظهار نظر به نوعی شعاری است. یعنی همین شعاری برخورد نکنید، می شود شعار. یک مدت شعار می دهیم، می بینیم پیمانه لبریز شده است و بعد چیز دیگری خلق می‌کنیم تا شعاری برخورد نکنیم. من مکرر گفته‌ام، ما اگر بخواهیم مسایلی مانند جمهوری اسلامی را واقعا مطرح کنیم، یک شرط دارد و آن شرط این است که مساله گفت وگو را بپذیریم. اگر گفت وگو را بپذیریم باید موازین و شرایط و منطق آن را پیدا کنیم و حتما باید در گفت وگو یک طرف نظام باشد و کسانی که حرفشان، حرف نظام تلقی شود، اما خود همین معما شده است. اکنون در هر زمینه ای حرفهای مختلفی زده می شود و معلوم نیست واقعا حرف نظام کدام است. اگر قرار به گفت وگو باشد بین کسانی است که حرفی دارند و یک طرف هم نظام است. اگر چنین ضرورتی پذیرفته شود حرف بسیار است.
معادیخواه با اشاره به جمله امام مبنی بر «میزان رای ملت است» افزود: بالاخره رای ملت اگر بخواهد پذیرفته شود در جمهوری اسلامی یک پارامتر اساسی در همه موارد اسلام است و پسوند اسلامی به همه چیز می‌پیوندد. آن وقت رای ملت در چارچوب اسلام می‌شود و آخر به شورای نگهبان می‌رسد. اگر بخواهد درباره آن بحث شود، باید اصل مساله گفت وگو را پذیرفت. آن طرف مساله مهم است که به متولیان قدرت برمی‌گردد. آنها باید این مساله را بپذیرند و اگر بپذیرند آن وقت می‌توان درباره همین «میزان رای ملت است» بحث کرد.
رییس بنیاد تاریخ انقلاب اسلامی ایران، ابداع تئوری جمهوری اسلامی را نشان دهنده موافقت حضرت امام بر زیست مسلمانی در دنیای مدرن دانست و گفت: قطعا ایشان این فرمایشات را داشتند که می توان مسلمان بود و قواعد دنیای مدرن را هم رعایت کرد، اما به تدریج که از پیروزی انقلاب فاصله گرفتیم تزاحم ها خود را نشان داد. در حوزه تزاحم و در ادبیات فعلی می گویند چالش. این چالش ها به قول طلبه ها خودش را نشان داد و خواه ناخواه ضرورت گفت وگو همه جا پیدا می شود. ضرورت گفت وگو وقتی پیش می آید که همین تزاحم ها خود را نشان می دهند. یعنی در همه جا و در همه زمینه ها تا وقتی این مزاحمت ها نباشد مطلب ساده و روشن است. به هرکس بگویید صداقت می گوید بله خیلی خوب است، ولی وقتی وارد سیاست می شوید می بینید اینجا نمی شود صداقت داشت. مثلا با دشمنی طرفیم که او صداقت ندارد، ما که نمی توانیم وقتی او صداقت ندارد، صداقت داشته باشیم. از قدیم گقته اند الحرب خدعه. وقتی جنگ پیش بیاید خدعه است. صداقت وقتی معنی دارد که طرف مقابل هم صداقت داشته باشد، اینجاست که بحث به بحث های نسبیت کشیده می شود.
او ادامه داد: وقتی بحث نسبیت مطرح می شود دیگر کسی حریف نیست و هرکس هرکاری می کند با همین نسبیت حلش می کند. گمان نکنم دیکتاتوری الان باشد که از رای مردم حرف نزند. زمانی دیکتاتور در دنیا زیاد بود، اکنون دیکتاتوری نیست و آنهایی که بالاخره تا حدی دیکتاتورهای زمان ما هستند، همه شعار دموکراسی می دهند. من ندیدم کسی غیر از این حرفی بزند. فرض کنید در حال حاضر در اوکراین مردم یک حرفی می زنند و روسیه می گوید، اینها مردم نیستند و دست نشانده و مزدوران امریکا هستند. خب آنوقت فرض کنید در وال استریت می گوید معترضان مردم هستند و چرا خلاف مردم عمل کنید.
معادیخواه تصریح کرد: معنای امانت و ارزش آن در اسلام روشن است و در حقوق فعلی هم همینطور است. خیانت در امانت جرم بسیار سنگینی دارد و همه هم قبول دارند. فرض کنید کسی اسلحه ای را به من داده است و من امانت دار او هستم. می بینم او در حال عصبانیت با کسی درگیر است و می گوید اسلحه من را بده. اینجا امانت داری این است که من بروم اسلحه را تقدیم او کنم؟ اگر این کار را بکنم و او فردی را بکشد مردم می گویند این چه آدم امانت داری بود یا می گویند چه آدم ابلهی بود؟ بالاخره این آدم عصبانی است و شما الان باید به جان آدمی فکر کنید که با این اسلحه تهدید می شود، زیرا حفظ جان هم ارزش است. تزاحم اینجا خودش را نشان می دهد، یعنی اینطرف اخلاقی به شما می گوید که امانت را باید حفظ کرد. امام سجاد(ع) فرمود: «اگر قاتل پدرم شمشیری که پدرم را با آن شهید کرده بود به من سپرده بود، من خیانت نمی کردم» آنطرف هم عقل و عقلا می گویند جان یک نفر در خطر است و به هر قیمتی هست نباید بگذاری جان یک نفر به خطر بیافتد. این مساله در دموکراسی و رای مردم هست و همینجاست که مغالطه پیش می آید. مغالطه هم کان الانسان اکثر شی جدلا، انسان تا دلت بخواهد قدرت جدل و مجادله دارد. بنابراین هیچ جایی شما نمی توانید از کسی مطالبه داشته باشید. برای اینکه مساله را در پیچ و خم های تزاحم و بن بست نسبیت می برد و آنجا هم ترازویی نیست که همه قبول داشته باشند.
او در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه آیا هدف حضرت امام(ره) از حکومت داری براساس جمهوری اسلامی پیاده کردن الگویی شبیه به حکومت حضرت امیر(ع) بوده است، گفت: بهتر است وارد بحث های تاریخی نشوید چرا که این شبیه سازی ها بسیار غلط انداز است و متاسفانه مصداق های آن در ادبیات رسانه ای رایج است. ببینید اگر علی بن ابی طالب(ع) اکنون در ایران تشریف داشتند، یعنی فرض کنیم ما این سعادت را داشتیم که الان حضرت در خراسان یا قم یا تهران بودند و می رفتیم خدمتشان و می گفتیم مسوولیت را قبول کنید، بنده مطمئنم حضرت قبول نمی کرد. دو رخداد در تاریخ اسلام است که این رخدادها بسیار اطمینان بخش است. یعنی یک روایت و دو روایت درباره آن نیست. جزو روایت ها نیست و جزو میان روایت ها در تاریخ است. میان روایت هایی که پشتوانه محکمی در حد تواتر دارد. هر چند ممکن است کسی خدشه وارد کند. یک میان روایت این است که بعد از قتل خلیفه دوم شورای شش نفره ای که معروف است در آنجا امیر(ع) مفصل ترین احتجاج ها را کردند تا به آن ها ثابت کنند صلاحیت حکومت با ایشان است. ایشان گفتند، بیایید و انصافتان را پایمال نکنید و با شناختی که از من دارید و مسایل روشنی که هست زمام جامعه را دست شخص دیگری ندهید و اصرار داشتند که کشور را من باید رهبری کنم.
معادیخواه ادامه داد: از این قضیه چندین سال 12 یا 18 سال گذشت و همه آمدند به حضرت فرمودند این مقام را تحویل بگیر، اما حضرت می گفتند دیگر فایده ندارد. دومین روایت و امتناع حضرت از دریافت حکومت معروف است، اما اولی نه. اگر این هنر را داشته باشید که این دو را در جلوی چشم مخاطب بیاورید، مهم است. هرچند متاسفانه امروز یک عده ای با مقدسات طوری برخورد می کنند که آدم فکر می کند سخن گفتن از مقدسات سخت شده است، اما بالاخره اکثریت قاطع مردم ما حرمت امیر‌(ع) را دارند و حضرت برایشان راهنماست. باید این علی‌(ع) را در فاصله بیش از ده سال و با دو موضع کاملا متناقض به مخاطبان نشان دهید. یعنی در مجلسی مفصلترین احتجاجات را دارند و با اینکه معلوم است چقدر برای حضرت سخت و تلخ و آزاردهنده است، به افرادی که بی معرفتی می کنند اصرار می کند که بی انصافی نکنید. حال کمی بیشتر از ده سال گذشته است و همه و اجماع نخبگان می گویند، اشتباه کردند، دیروز زمام را به دیگری دادند شما تحویل بگیرید ولی ایشان می گویند دیگر فایده ندارد. این آیا فکر نمی کنید بسیار زمینه را برای فکر فراهم می کند؟
او با بیان به اینکه امروز داوری های بدی نسبت به برخی صحبتها می شود، اظهار کرد: پاک کردن این صحبتها از ذهن مردم کار سختی است. البته راحت تر این است که فکر کنیم افراد همینطور کلیشه ای حرف می زنند. اولا این را بگویم نکته های قوتی وجود دارد که متاسفنه خیلی قدرش را نمی دانیم و مردم مقصر نیستند و بیشتر متولیان قدرت مقصرند و باید در این قضیه تامل کنند. واقعا در این کشور یک انقلابی با مشارکت مردم پیروز شد و این یک روزی بدیهی ترین بدیهیات بود، اکنون متاسفانه زیر گرد و غبار هیاهو رفته است. این واقعیت روشنی است که انکار آن سخت است و خورشیدی است که هر چه ابر سیاه بیاید، خود را نشان می دهد. من نمونه ای از چنین مشارکتی سراغ ندارم. در حد امکان مطالب و تاریخ را مطالعه کردم و نظیری ندیدم. واقعا مشارکت مردمی به معنی درست و دقیق کلمه رخ داد. مردم تحولی پیدا کرده بودند و البته این هم بود که مردم چشمشان به دهان امام بود و این هم فرصت بود و هم تهدید.
رییس بنیاد تاریخ ایران با اشاره به سرنوشت مصر و لیبی در عصر حاضر، بیان کرد: در کشورهای دیگر دنیا، یک مدت کمی که از انقلاب می گذرد اینقدر اوضاع آشفته می شود که اکثرا می گویند کاش انقلاب نشده بود. به سلامت گذشتن کشور و جامعه و انقلاب و جمهوری اسلامی از این پیچ و خم ها عمدتا به خاطر اعتمادی بود که مردم به امام(ره) داشتند. بسیاری اکنون می گویند مردم واقعی همان هایی هستند که وفادار هستند، حداقل نمی توان آنطور ادعا کرد. بعضی ها طوری برخورد می کنند که همه انقلابی ها پشیمان شدند و اصلا اینطور نیست. قدرت و عظمت جمهوری اسلامی در همان مشارکت واقعی است که در یک روزی اتفاق افتاده. یعنی هیچ زمینه ای برای برگشت مسایل گذشته بعد از رای گیری و رفرانداوم نماند. رفراندوم جمهوری اسلامی بسیار سالم بود.
معادیخواه اظهار کرد: در صحیفه نور امام(ره) اعتراض هایی به رفراندوم شاه دارند. یکی از اعتراضات ایشان این است که رفراندوم باید طوری باشد که مردم به اصطلاح قدرت تشخیص داشته باشند. بحث های ایشان را نگاه کنید. ممکن است فردی بگوید پس چه شد؟ مگر آن شرط را برای رفراندوم قایل نبودید؟ مقداری سعی شد مساله رفراندوم روی مساله روشنِ آری یا نه برده شود که دیگر کسی بحث نداشته باشد و برای مردم شناخت آن روشن باشد. یعنی رژیمی که بعد از شاه آمده است از نظر شما باشد یا نباشد؟ این در واقع به نظر می رسد تا حدی جواب آن سوال را داده است. هر کسی می تواند بفهمد آری یا نه؟ اما اگر نظام جدید را نتوان معرفی کرد یعنی چیزی که پیدا و روشن نشده است، چطور شخص درباره آن می تواند تصور کند؟ ببینید اینجا همان چیزی که بدیهی است چقدر معما می شود. برای خاطر اینکه اکنون سی سال از آن زمان گذشته است. گمان کنم همه آنها که آری یا نه گفتند می گویند ما نمی دانستیم بناست این اتفاقات بیافتد. اکثر نخبگان هم می گویند ما نمی دانستیم این پیچیدگی ها، مشکلات و گرفتاری ها رخ می دهد.
او در پاسخ به این سوال که آیا با وجود ذخیره غنی از علمای شیعه و نخبگان دینی درباره پیچیدگی ها و تزاحم های رخ داده، چاره اندیشی صورت گرفته است، گفت: حرف من همین است. در قدم های اول در مسایل روزمره غرق شدیم. فرض کنید افراد همان موقع شبهه می کردند، حال مرحله آری یا نه را بگذریم. وقتی جمهوری اسلامی تا حدی تعریف شد، در مرحله بعد رای به قانون اساسی بود. بهرحال قانون اساسی تصویری از حقوق مردم، معنی ولایت فقیه، دولت، حکومت و آزادی ها را نشان می دهد. در ضمن بحث های مجلس خبرگان را بسیاری از مردم با علاقه گوش می کردند و این یکی از موفقیت ها بود که بالاخره مردمی که با این بحث ها آشنا نیستند با علاقه گوش دهند و این قابل ستایش است. اما واقعیت این است که به اندازه کافی ستایش می شود.
معادیخواه در ادامه بیان کرد: وقتی به قانون اساسی رسیدیم، مساله بیشتر پرسش انگیز شد. آنروز به همه می گفتند فعلا برای اینکه کشور یک قانون اساسی داشته باشد رای بدهید بعدا بحث می کنیم، چرا که وحی منزل نیست، اما آیا چنین کاری کردیم و آیا وقتی برای گفت وگو گذاشتیم؟ اصلا حوصله حرف داشتیم؟ غرق در روزمرگی شدیم. جنگ، تحریم ها و مسایل گروه های مسلح و تهدیدهای پی در پی موجب شد وقتی برای گفت وگو نماند. اگر امروز بشود حرف یکدیگر را گوش کنیم، می پذیریم که ما به گفت وگو نیاز داریم و نباید اجازه داد اینقدر حرف ها انباشته شود. اکنون به جای بدی رسیده ایم. من در یک جلسه ای بودم که با کمال تعجب فرد بی ادبی در حضور عده ای از بچه مسلمان ها و مدعی فضل به پیغمبر اکرم(ص) اهانت کرد و گفت از کجا معلوم پیغمبر دروغ نگفته باشد. من بسیار سعی کردم خودم را کنترل کنم تا دست افرادی که منتظر بهانه گرفتن هستند بهانه ندهم. این فرد بی ادب برای من مهم نیست اما اینکه 40-50 تا بچه مسلمان این را بشنوند و احساس نکنند فاجعه ای اتفاق افتاده است، نشان می دهد چه بلایی سر ما آمده است. شخصی با ویژگی های پیامبر اکرم(ص) که جای خود دارد در واقع اگر ما مقداری معرفت داشته باشیم به حریم ایشان نزدیک نمی شویم.
او اظهار کرد: صداقت نلسون ماندلا را از کجا فهمیدیم؟ با اوزندگی کردیم یا تمام حرفهایش را گوش کردیم؟ خیر... مجموعا یک میزانی در وجدان و فکر و اندیشه مردم است که گاندی را با هیتلر اشتباه نمی کنند. ماندلا را با صدام حسین اشتباه نمی کنند. این بدیهیات است و ترازویی است برای پیغمبر اکرم(ص) که راه سوال در این زمینه ها را می بندد. این بلایی است که سر بچه مسلمان های ما و افرادی که مدعی قرآن پژوهی هستند، آمده است. خیلی ساده نگاه می کنند که صداقت رسول خدا زیر سوال می رود. حال امام که جای خود. این بلا چرا سر ما آمده است؟ این بلا برای این است که سوالات و شبهه ها انباشته شده است.
معادیخواه خاطرنشان کرد: من نمی دانم با چه زبانی باید با متولیان نظام صحبت کرد که ما به گفت وگو نیاز داریم. گفت وگو یک ضرورت است. چیزی نیست که بگوییم اگر وقت داشتیم انجام می دهیم. اگر گفت وگو را نپذیرید خواه ناخواه خود را به موج هیاهو سپردید. این دوراهی اگر تا دیروز هم در آن تردیدی بود، امروز در آن تردیدی نیست. شما سر یک دوراهی هستید، یا کشور و فکر و اندیشه و وجدان و عواطف مردم را به هیاهو بسپرید یا گفت وگو را بپذیرید و برای گفت وگو، ساز و کاری بیاندیشید. با شعار و کلید نشان دادن به مردم دردی را دوا نمی کند. ما به یک عظم جدی نیاز داریم که اولا بیش از سه دهه ای که گذشته را بازخوانی کنیم و برای این بازخوانی برنامه ریزی کنیم و گفت وگویی را تعیین کنیم تا همه در آن مشارکت داشته باشند و بشود برای همه حرفها فرصت فراهم کرد و این هم شدنی است، ولی ساده نیست و از مساله انرژی هسته ای بسیار پیچیده تر است.
او درباره این که چرا در کشورهای مسلمانِ تازه انقلاب کرده جمهوری اسلامی تشکیل نشد و از جمهوری اسلامی الگوبرداری نشده است، گفت:این سوال چند جواب دارد. اولا موفقیتهای ما زیر ابر کاستی‌ها گم شد. در واقع یک کشوری مثل ایران و یک نظامی مثل جمهوری اسلامی معارض هایی دارد که این معارض ها همه معارض سیاسی و اقتصادی نیستند و معارض فکری هم هستند. جمهوری اسلامی با چنین معارض‌های مجهزی که دارد، نمی‌تواند بگوید من اگر چند اشکال دارم ده موفقیت هم دارم و چرا موفقیت من را نمی بینند؟ زیرا می‌گویند این موفقیت‌ها وظیفه‌تان بوده است. کاستی‌هاست که روی آنها دست گذاشته می شود. این کاستی ها باید جوری باشد که کاملا برای مردم عادی نشان داده شود. اگر کسی 40 کار خوب بکند و 4اشتباه قابل قبول است، اما اگر تعداد اشتباه ها زیاد شد دیگر قابل قبول نیست.
معادیخواه افزود: جمهوری اسلامی همینطور که موفقیت های بزرگی داشته، کاستی هایی هم داشته است. اینکه مشخص است کسی نمی پذیرد، پس کاستی های بدی داشتیم که اینها را باید دید . نکته دیگر سیاه نمایی معارضان است. حتی اگر کاستی های ما قابل چشم پوشی بود باز هم معارضان سیاه نمایی می کردند، وای به حال اینکه کاستی ها غیرمتعارف بوده است. ما باید برای سیاه نمایی های آنها فکری کنیم، نمی شود به آنها گفت سیاه نمایی نکنید. باید هم با کارهای اجرایی و عملی به اندازه کافی وقت برای پرسش ها و روشنگری ها گذاشته شود که نگذاشته شده. یعنی همان گفت وگویی که عرض می کنم از همان اول در کنار ارزیابی و مراقبت و سوال جواب انجام می شد که متاسفانه انجام نشده است و طبعا آنها فرصت سیاه نمایی پیدا کردند و سیاه نمایی شان به جایی رسیده است که کمتر کسی حرف ما را گوش می کند.
او در پایان نبود رهبری مانند امام خمینی(س) برای سایر انقلابها را دلیل عدم توان الگوبرداری از جمهوری اسلامی دانست و گفت: مشکل دیگر این است که وضع ما با دیگران قابل مقایسه نبود. یعنی داشتن کاریزمای مثل امام اینطور نیست که همه جا بتوان داشت. اولا امروز نمی‌شود از کاریزماسازی دفاع کرد، بالاخره اتفاقاتی افتاده است که مقداری این بحث را زیرسوال می‌برد. حتی اگر چیز خوبی هم باشد و بگوییم کاریزما چیزی نیست که بخریم یا سفارش دهیم؛ شرایطی دست به دست هم می دهد که در یک فرصت تاریخی کاریزمایی مانند حضرت امام پدید می‌آید. این طوری نیست که بتوان گفت همه امام خمینی داشته باشید، بنابراین الگوی ما وقتی متکی به چنین نکاتی است به نوعی استثناست و استثناها نمی‌تواند الگو باشد.

انتهای پیام

دیدگاه شما