جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

آمریکا هیچ گاه به دیگر کشورها از موضع برابر نگاه نمی‎کند

کد خبر: ۳۸۵۰۲
آمریکا هیچ گاه به دیگر کشورها از موضع برابر نگاه نمی‎کند

پایگاه اطلاع رسانی جماران: حمیدرضا آصفی، سخنگوی پیشین وزارت‌ خارجه و سفیر سابق ایران در امارات متحده عربی، آلمان شرقی سابق و فرانسه که سال‎ها به عنوان دیپلمات فعالیت کرده درباره مشکلات از سرگیری روابط ایران و آمریکا می‌گوید که آمریکا هیچ گاه به دیگر کشورها از موضع برابر نگاه نمی‎کند، این در شرایطی است که ایران پس از انقلاب 57 همواره خواهان تغییر این نگرش واشنگتن بوده است. به عقیده این دیپلمات، مذاکرات ژنو فرصت خوبی برای آمریکا بود که سیاست‎های اشتباه گذشته‎اش را جبران کند اما این کشور به خوبی از این فرصت استفاده نکرد. آصفی ضمن ارزیابی خوب و مثبت دیپلماسی 9 ماهه دولت تدبیر و امید تاکید می‏کند که پافشاری ایران بر مواضعش و توان ایران از جمله عللی بود که آمریکا را به مذاکره واداشت. در ادامه گفت و گوی مثلث با وی را می خوانید:

اگر اجازه بدهید بحث را با نگاهی به مخالفان و موافقان از سرگیری رابطه ایران و آمریکا آغاز کنیم. طی چند ماه گذشته که شاهد بهبود مناسبات دو کشور از جمله گفت وگوی تلفنی روسای جمهور و مذاکرات مستقیم با طرف آمریکایی بودیم بعضا مخالف‏ت هایی در داخل آمریکا به وجود آمده است. به نظر شما استدلال این مخالفان و موافقان داخلی کشور چیست؟
خوب است در ابتدا نگاهی داشته باشیم به این موضوع که اصلا به نفع‎مان است ایران و آمریکا با هم رابطه داشته باشند یا خیر. کسانی که طرفدار از سرگیری رابطه دو کشور هستند به این موضوع اشاره دارند که دو طرف منافع و نگرانی‏های مشترک فراوانی دارند. همچنین این گروه معتقدند ایران یک کشور تاثیرگذار در منطقه است و آمریکا نیز یک قدرت بزرگ جهانی است بنابراین این دو کشور نمی‎توانند تا ابد با هم رابطه نداشته باشند، بلکه باید رابطه‎شان را مجددا از سر بگیرند. زیرا این برقراری رابطه به نفع طرفین و به نفع ثبات جهانی است. به ظاهر این استدلال‎ها نیز صحیح است و هیچ خدشه‎ای به آن وارد نیست ولی اکنون باید بررسی کنیم پس چرا رابطه برقرار نمی‎شود. مخالفان این روند، هم در ایران هستند و هم در آمریکا. در آمریکا مخالفت‎ها ریشه در چند مساله دارد؛ یک دسته از مخالفت‎ها ریشه در دوقطبی شدن جهان دارد. یعنی روسیه و آمریکا عادت ندارند با دیگر کشورها از موضع برابر ایجاد رابطه کنند. آمریکایی‎ها حتی با متحدان اروپایی‎شان نیز از موضع برابر برخورد نمی‎کنند. مقامات آمریکایی جوری صحبت می‏کنند که انگار اگر آنها نباشند جهان روی آرامش و صلح را نمی‏ بیند و انگار دنیا به آنها نیاز دارد تا به خوشبختی و آسایش برسد. ادبیات بکار گرفته شده از جانب آمریکا نیز این موضوع را نشان می‏دهد؛ آنها همواره می‏گویند هرکس با ما نباشد بر ماست. یا ادعا می‎کنند که ضامن امنیت و صلح در جهان هستند. بنابراین یک مشکل از اینجا ناشی می‎شود که آمریکایی‎ها عادت نکرده‎اند با کشورها از موضع برابر صحبت کنند. در جمهوری اسلامی ایران، پس از انقلاب همواره به آمریکا گفته شده که این عادت‎شان را فراموش کنند، زیرا ایران نیز عادت ندارد کشوری با آن از موضع بالا صحبت کند بلکه خواهان موضع برابر است. این اختلافات جدی میان نگرش آمریکا و ایران بعد از انقلاب اسلامی، یکی از مشکلات برقراری رابطه است. به همین دلیل آمریکاییها ابتدا خواهان تغییر رژیم در ایران بودند ولی زمانی که دیدند این سیاست جواب نمیدهد خواهان تغییر رفتار در ایران شدند. این در شرایطی است که اصلا چه کسی به آمریکا این اجازه را داده که تعیین کند کدام رفتار صحیح و کدام رفتار اشتباه است. نکته دوم لابی قوی صهیونیست‎هاست که به شدت در آمریکا و سیاستگذاری این کشور تاثیرگذارند. این لابی با عادی شدن روابط تهران - واشنگتن مشکل دارند. در موضوع هسته‎ای نیز شاهد کارشکنی‎های این گروه هستیم. آنها در پی آن هستند که مذاکرات هسته‎ای ایران به نتیجه نرسد. آیپک، قوی‎ترین لابی در آمریکا که طرفدار رژیم صهیونیستی است به طور جدی در مسیر بهبود روابط دو کشور در حال سنگ اندازی است. این مساله باعث شده که سیاست‏های آمریکا، اسرائیل محور باشد. در صحبت‎های مقامات آمریکایی نیز این موضوع کاملا مشهود است و همواره در خلال صحبت‏هایشان به این مساله اشاره می‎کنند که دوستان و متحدانشان را تنها نخواهند گذاشت. حتی می‎توان گفت مهمترین موضوع برای آمریکا، تامین منافع رژیم صهیونیستی است. بی جهت نبود وقتی مذاکرات هسته‎ای اخیر صورت گرفت، وندی شرمن بلافاصله به اسرائیل رفت تا گزارش این مذاکرات را به آنها اعلام کند. نکته سوم این است که به دلیل فاصله و شکاف میان ایران و آمریکا در این سه دهه و به دلیل تحرکات لابی صهیونیست علیه ایران، شناخت جامعه آمریکا نسبت به ایران شناخت واقعی و صحیحی نیست. در واقع جامعه آمریکایی، ایران را نمی‎شناسد و اگر میشناسد نیز شناخت درستی نیست. شناخت جامعه آمریکا از مردم، فرهنگ و اسلام ایرانی اصلا درست نیست. بخش وسیع این بیشناختی نیز به حضور و نفوذ لابی اسرائیل بازمیگردد. البته سیستم تصمیم گیری در ایالات متحده آمریکا بسیار پیچیده است؛ وزارت خارجه، کنگره، سنا، شورای امنیت و نیروهای اطلاعاتی و پنتاگون در آمریکا تنها و مستقل نیستند و همین چند لایه‎ای باعث می‏شود که مجموع نظرات مثبت نباشد. همچنین تفکر آمریکایی‏ها درباره رابطه با ایران تاحدودی مربوط به گذشته است و تغییر آن برایشان کمی مشکل است. البته نباید از نظر دور داشت که اکنون به واسطه تقویت گروه‎های تکفیری و افراطی آمریکا بسیار نگران شده و بالاخره باید با یک کشور دیگری که خود با تروریسم مخالف است وارد گفت وگو و همکاری شود. در نتیجه آمریکا چه در زمینه مبارزه با تروریسم و چه افول قدرتش به گفت وگو و مذاکره با ایران نیاز دارد.

همانطور که خودتان اشاره کردید در داخل ایران نیز مخالفان جدی برای از سرگیری روابط ایران و آمریکا وجود دارد. ریشه این مخالفت‏ های داخلی کجاست؟

در داخل ایران کسانی که مخالف از سرگیری رابطه هستند، سابقه تحرکات این کشور را موردنظر قرار می‎دهند. یک بی اعتمادی جدی نسبت به آمریکا وجود دارد و متاسفانه هر چه زمان می‏گذرد بازهم آمریکا در صدد جبران آن برنمی ‏آید و بر میزان بی اعتمادی می‎افزاید. همین مذاکرات اخیر ژنو، فرصت خوبی بود برای آمریکا که بتواند روشش را اصلاح کند اما این کار را نکرد و بر روش اشتباه خود پافشاری کرد. گروههای مخالف داخلی معتقدند که آمریکا به دنبال منافع خودش است و می‎خواهد از ایران به صورت ابزاری استفاده کند. در واقع آنها می‎گویند آمریکا می‏خواهد از ایران برای حل مشکلاتش در عراق، افغانستان و دیگر کشورهای منطقه استفاده کند؛ به هر حال سوابق آمریکا نیز این نظریه را تایید می‏کند. البته در داخل ایران نه تنها در مورد آمریکا بلکه در هر موردی، گرایشات و تفکرات حزبی نیز گاهی دخالت پیدا می‎کند و برخی بدون هیچ منطقی له یا علیه مساله ‏ای صحبت می‏کنند. بنابراین این استدلال‏ها در داخل میان مخالفان وجود دارد و در آمریکا نیز همان مواردی که ذکر شد. در نهایت برآیند این موارد تاکنون اجازه نداده که رابطه‎ای میان دو طرف شکل بگیرد. به نظر می‎رسد که جهت از بین رفتن دیوار بی اعتمادی، به زمان زیادی نیاز است و نیاز داریم اصلاحات و تغییرات جدی در آمریکا به وجود بیاید که تاکنون شکل نگرفته است.

چند ماه پیش و همزمان با گفت وگوی تلفنی آقای روحانی و اوباما که با جنابعالی صحبت می‎کردم شما معتقد بودید که هنوز اجماع داخلی برای برقراری رابطه با آمریکا به وجود نیامده است. ارزیابی کنونی شما از نگاه و رویکرد مردم و گروه‎های داخلی نسبت به رابطه با آمریکا چیست؟

به نظر من اکنون بیش از گذشته این رویکرد تقویت و شکاف بیشتر شده است. زمانی که ایران وارد مذاکرات ژنو شد، نرمش قهرمانانه حول محور ژنو و مذاکرات هسته‎ای بود؛ برخی در داخل به اشتباه برداشت کردند که نرمش قهرمانانه حول همه مسائل است اما این برداشت خیلی زود اصلاح شد و در مواضع اعلام شد که مذاکرات با طرف مقابل فقط راجع به مساله هسته‎ای است. ما وقتی وارد مذاکرات ژنو شدیم این یک فرصت خوبی بود برای آمریکا که سیاست‎های گذشته خود را اصلاح کند. معمولا سیاستمدارانی که می‎خواهند گذشته را جبران کنند از اتفاقاتی که حتی خیلی اهمیت نداشته باشد، استفاده می‏کنند تا رفتار گذشته‎شان را اصلاح کنند. آمریکا می‎توانست به واسطه گفت وگوهای ژنو، گذشته‎اش را تلطیف کند اما در عوض از ادبیات بدی در برابر ایران استفاده کرد. مطرح کردن بحث حقوق بشر در ایران و دخالت در مسائل داخلی اصلا در این موقعیت، اقدام درستی نبود. همچنین در ابتدای مذاکرات، در عوض اینکه آمریکایی‎ها قبول مذاکره از جانب ایران را یک نکته مثبت قلمداد کنند، گفتند فشار تحریم و انزوا، ایران را به پای میز مذاکره کشاند. البته انتظار من به عنوان یک کارشناس این بود که ایران جواب آنها را می‎داد. در عین حال که می‎دانیم این حرف اصلا درست نیست باید از آنها می پرسیدیم که اگر ایران را تحریم پای میز مذاکره کشاند، آن شش کشور را چه چیز پای میز مذاکره کشاند. آیا غیر از این است که آنها متوجه شدند تحریم‎ها جواب نمی‎دهد، گزینه نظامی راه به جایی نمی‎برد و ایران به رغم این تحریم‎ها و فشارها قویتر و توسعه یافته‎تر شده است. همچنین پافشاری ایران بر مواضعش و توان ایران نیز از دیگر عللی بود که آمریکا را به مذاکره واداشت. آمریکا چهار سال پیش گمان می‎کرد که برای انتخابات اخیر دیگر مردم ایران به پای صندوق‎های رای نخواهند رفت و چهار سال روی این مساله برنامه ریزی کردند. اما حضور مردم در انتخابات و دلبستگی شان به نظام و انقلاب، تمام نقشه‎های آنها را بر باد داد. البته مردم در کنار انتقاداتی که داشتند پای صندوق‎های رای حاضر شدند. باید توجه داشت که در جامعه ای که انتقاد نباشد آن جامعه، جامعه مرده‎ای است. همچنین نباید تغییر گفتمان دولت را نیز از نظر دور داشت؛ این مساله یک نقطه مثبت و اعتباری برای دولت دکتر روحانی است. در نهایت قدرت ایران باعث شده که آمریکا به مذاکره روی بیاورد. وقتی یک کشوری قدرت بزرگی نباشد. هیچ وقت دیگر قدرت‎ها آن را به حساب نمی‎آورند بلکه سیاست‎هایشان را هر طور که بخواهند اعمال میکنند و کاری هم به سیاست‎های آن کشور ندارند. نمونه آن نیز لیبی است که معمرقذافی چند سال پیش تمام تاسیسات و امکانات هسته‎ای‎اش را خودش از کشور خارج کرد.

نظر شما راجع به مواضع دوگانه مقامات آمریکایی در مورد ایران و مساله هسته‎ای چیست؟ برخی معتقدند این صحبت‎ها صرفا برای مصرف داخلی است و جهت راضی نگه داشتن لابی یهود و اعراب عنوان میشود.

اینگونه نگاه کردن به سیاست‎های آمریکا خیلی خوشبینانه است، زیرا تمام اظهارات و صحبت‎های آنها ثبت و ضبط می‎شود. شاید این صحبت‎ها تاحدودی نیز مصرف داخلی داشته باشد اما فقط این نیست. بالاخره امروز شرایط آمریکا در دنیا نسبت به گذشته متفاوت‎تر و ضعیف‎تر شده است. آمریکا در سوریه یک باخت جدی داشت؛ در مورد اوکراین میان آمریکا و روسیه یک فاصله جدی ایجاد شده و هر دو طرف اکنون بازنده هستند؛ در رابطه با مصر و جهان اسلام نیز آمریکا دچار شکست شده است. باید بپذیریم که آمریکا دیگر آمریکای سابق نیست و ضعیف تر شده. این در شرایطی است که ایران نسبت به گذشته قویتر شده است. این مساله را فقط من نمی‎گویم بلکه تحلیل‎ها، آمار و اظهارات مقامات آمریکایی نیز این موضوع را تایید می‎کند. ایران باوجودی که سال‎ها تحریم بود و مشکلات اقتصادی بسیاری داشت اما اوضاع و شرایطش نسبت به گذشته خیلی بهتر شده است. بنابراین ساده انگاری است اگر فکر کنیم که اکنون تحولی جدی در آمریکا نسبت به ایران به وجود آمده است، اگر هم اکنون تحولی مقطعی را شاهد هستیم به دلیل حسن نیت آمریکا نیست بلکه به خاطر ضعفی است که در عرصه جهانی دچار شده‎اند.

در رابطه با نیت آمریکا، نباید منتظر نتایج مذاکرات باشیم به بیان دیگر شاید واقعا این صحبت‎های آمریکا مصرف داخلی دارد و مهم نتایج مذاکرات است؟

بدون شک باید منتظر نتایج مذاکرات بود؛ به همین دلیل نظر نظام نیز همین است که مذاکرات با جدیت و قاطعیت دنبال شود. تا امروز نیز مذاکرات به خوبی پیش رفته و فضای متفاوتی را برای جمهوری اسلامی ایران پدید آورده است. این موضوع را نمی‎توان نفی کرد زیرا تا امروز برخی تحریم‎ها متوقف و برخی نیز کاهش پیدا کرده، فضای بین المللی نسبت به ایران بهتر شده و آمدوشد هیات‏های مختلف به کشور افزایش یافته است. پویایی دستگاه دیپلماسی غیرقابل انکار است. البته مسیر مذاکرات، مسیر پر فرازونشیب و سختی است اما چون تیم مذاکره کننده ایران، دیپلمات‎های قوی و با تجربه ‏ای دارد تاکنون نیز به درستی راه را پیش رفته ‏اند و منافع کشور را نیز مدنظر داشته ‏اند. در عین حال باید به تیم مذاکره کننده فرصت دهیم تا پایان راه بروند و سپس ارزیابی دقیق نسبت به رویکرد آمریکا داشته باشیم.

آمریکا در مذاکرات هسته‏ ای ایران چه جایگاهی دارد، آیا می‎توان گفت آمریکا هدایت کننده اصلی این مذاکرات در گروه مقابل است؟

این تفکر به یکی دو سال پایان دوره ریاست جمهوری احمدی نژاد باز می‎گردد و ما این مساله را در برخی اظهارات دکترصالحی نیز مشاهده کردیم. این مساله کاملا صحیح است که آمریکا تاثیرگذار است و بقیه کشورها از آن حرفشنوی دارند. به همین دلیل نیز مقام معظم رهبری اجازه دادند که مذاکره کنندگان با مقامات آمریکایی وارد گفت وگوی مستقیم شوند. پیش از این نیز ایران در مورد عراق و افغانستان با آمریکا وارد گفت وگوی مستقیم شده بود.

در حال حاضر باتوجه به رویکرد و سیاست‎هایی که این کشور در قبال ایران دنبال کرده، به نظر شما آنها درباره مساله هسته‎ای ایران به دنبال چه هستند؟

آمریکایی‎ها دوست دارند ایران یک ایران ضعیف در منطقه باشد؛ ایرانی که الگوی کشورهای اسلامی نباشد، ایرانی که از سیاست‎های اصلی خودش و استقلالش دست بردارد و ایرانی که مزاحمتی برای رژیم صهیونیستی نداشته باشد.الان زود است در این رابطه صحبت کنیم؛ رابطه ایران با آمریکا یا در بلندمدت شکل می‎گیرد یا خیلی خوشبین باشیم در میان مدت چند ساله. به نظرم در این یک سال فضای ما با آمریکا بعد از سفر آقای روحانی و بعد از مذاکرات اولیه به سرعت عوض شد و به سمت بهبود رفت. اما آمریکایی‏ها خیلی زود، آن فضای خوب را با مواضع نابجا و عملکرد غلط‎شان عوض کردند و ما را به گذشته بردند. در شرایط فعلی این مساله به آمریکا برمیگردد که چقدر توان داشته باشد این فضا را عوض کند. چون در داخل موافقان و مخالفان رابطه با آمریکا حرف‎ها و استدلال‏ های جدی دارند و گفت وگوهای آنها جریان دارد بنابراین اینکه کدام جناح غالب شود و بتواند دست برتر را پیدا کند به رفتار آمریکایی‏ها بازمیگردد که چقدر بتوانند رفتارشان را تعدیل کنند. اگر آنها خودشان را تعدیل کنند و عملکرد مناسبی داشته باشند جناح موافق رابطه با آمریکا در گفت وگوها دست بالا را خواهند داشت، اما اگر در جهت مخالف، آنها به رفتار خصمانه و تندشان ادامه دهند، جناح‏های مخالف دست برتر را خواهند داشت.

درباره توافق ژنو، برخی می‎گویند که ایران در پی این توافق چیزهای بسیاری از دست داد. نظر شما راجع به این توافق و مذاکرات چیست؟

من توافقنامه ژنو را فقط آنچه روی کاغذ است، نمی‏بینم؛ زیرا در کنار این توافق، مسائل دیگری هم بود ؛ به عنوان نمونه فضای بین‏ المللی نسبت به ایران بهتر شده، آمدوشدها بیشتر شده و افکار عمومی دنیا نیز بهبود یافته است. تمام این موارد، حاصل موافقتنامه ژنو است. اگر صرفا آن چیزی را که روی کاغذ می‏بینیم بخواهیم ارزیابی کنیم اظهارات موافقان و مخالفان هردو قابل اعتناست. البته این توافقنامه نه فتح الفتوح است نه ناموفق؛ اما من حیث المجموع باید به آن نمره مثبتی داد چون فضا را به نفع ایران عوض کرده، جلوی تحریم‏ها را گرفته و زمینه تحرک اقتصادی را به وجود آورده است. به نظر من اکنون نمیتوان این توافقنامه را ارزیابی کرد بلکه باید بعد از اتمام این یک سال ببینیم آیا آمریکایی‏ها به قول و تعهدات خودشان پایبند هستند یاخیر؛ اگر پایبند باشند منافع کشور تامین می‏شود و اگر نباشند هم فضای دیگری به وجود می‏آید.

با توجه به سابقه‎ای که جنابعالی در دستگاه دیپلماسی داشتید ارزیابی‎تان از عملکرد هشت ماهه تیم دکتر ظریف چیست؟

جمهوری اسلامی ایران هشت سال گذشته در رابطه با سیاست خارجی کاملا راکد بود. وقتی شرایط امروز را با دو دوره قبلی مقایسه می‏کنیم، مشاهده میشود که پیشرفت داشتیم، فضا بهتر شده و دیپلماسی کشور تحول پیدا کرده است. به هر حال ما در هشت سال گذشته تحت تاثیر یک تحریم نانوشته دیپلماتیک بودیم و فقط با معدودی از کشورها رابطه داشتیم اما الان کاملا فضا مثبت شده است. البته دولت جدید در ابتدای کار تاحدودی در قبال همسایگان غفلت کرد که شاید فشار هسته ‏ای، دلیل آن بود؛ اما بعد این مساله نیز جبران شد. در نتیجه ارزیابی من از دیپلماسی 9 ماهه دکتر روحانی و تیم وزارتخارجه کاملا خوب و مثبت است.

انتهای پیام

دیدگاه شما