درحالی که کمتر از دو روز تا پایان سال 92 باقی مانده است، همچنان اتفاقهای فضای سیاسی کشور در کانون توجه جامعه قرار دارد که مهمترین آنها سفر مسئول سیاست خارجه اتحادیه اروپا به ایران پس از حدود 8 سال و دیدار و گفتوگوی او با بسیاری از سیاستمداران ایرانی است اما این سفر برای میزبان حاشیههایی به همراه داشت؛ وزیر امور خارجه اکنون زیر فشار سوالهای پیاپی مجلسیان است. در کنار او قرار است علی جنتی، وزیر ارشاد دولت یازدهم هم پاسخگوی سوالات نمایندگان و شکایت تعدادی دیگر در کمیسیون اصل 90 باشد. رابطه دولت و مجلس سوالی است که از معاون پارلمانی رئیسجمهور پرسیدهایم.
به گزارش جماران، مشروح گفتوگوی آرمان با حجتالاسلام والمسلمین مجید انصاری در ذیل آمده است:
شروع کار دولت با امید به همکاری همه قوا و مجموعه سیاسی کشور همراه بود اما با عدم رای اعتماد به سه وزیر بدبینیها جای خوشبینی را گرفت. تحلیل شما از این اتفاق چیست؟
انتصاب و شروع کار من در دولت تدبیر و امید بهعنوان معاون رئیسجمهور در امور مجلس بعد از رای اعتماد به کابینه بود. بنابراین در آن مرحله من در این مسئولیت نبودم.
به هر حال شما بهعنوان یک فعال سیاسی باتجربه چه پیشبینیای از ادامه این وضعیت دارید؟
عدم رای به سه وزیرخیلی دور از انتظار نبود، در گذشته هم سابقه داشته است که مجلس به یک یا چند وزیر از مجموع هیات دولت که معرفی شده، رای نداده باشد. به عقیده من و برخلاف نظر شما، خیلی غیرمترقبه و غیرطبیعی نبود. آنچه در ادامه کاربیسابقه بود رای ندادن به وزرای معرفی شده توسط دولت برای تصدی وزارت ورزش و جوانان در چند نوبت پیدرپی بود. درحقیقت آقای رئیسجمهور ناچار شد چهارمین نفر را معرفی کند. این اتفاقی بود که غیرطبیعی به نظر میرسید وگرنه در مجموع، رایی که مجلس به هیات وزیران داد، رای خوبی بود، بهویژه رای به بعضی وزیران مانند وزیر اقتصاد که در نوع خودش جالب توجه بود. درباره وزارت ورزش یک مقدار از روال طبیعی خارج شد که خوشبختانه ختم به خیر شد.نهایتا آقای دکتر گودرزی سکان ورزش را به دست گرفت.
دولت قبل از اینکه بخواهد کابینه را اعلام کند، بیشتر سعی در تعامل با مجلس داشت اما اکنون برخی معتقدند که نگاه گذشته از میان رفته است. این موضوع را قبول دارید؟
وقتی که صحبت از دولت و مجلس میکنیم، صحبت از دو قوه است. داوری راجع به رفتار هر قوه از جمله موضوع داوری درباره تعامل بین مجلس و دولت، باید متمرکز بر اتفاقاتی باشد که نهایتا به وقوع میپیوندد. به تعبیر دیگر خروجی کار را باید در نظر گرفت. درحال حاضر درست است که تعداد سوال نمایندگان زیاد است. تا بهحال بیشتر از 450 - 460 سوال نمایندگان از وزرا مطرح کردند. متجاوز از 1200 تذکر داده شده اما سوالی که نهایتا به جلسه علنی آمده، بیش از سه سوال نبوده است.
که البته این سه سوال همزمان با کارت زرد بود!
نه 2 سوال این وضعیت را داشت. ضمنا تعبیرکارت زرد درست نیست این تعبیر بیشتردر محیطهای ورزشی بهکار میرود نه پارلمانی.
به هر حال ظرف شش ماه گذشته، سه سوال از وزیران در جلسه علنی مطرح شده است.
یک سوال با حوزه کاری وزیر هیچ ارتباطی نداشت؛ سوال مربوط به وزیر اقتصاد آقای طیبنیا را میگویم. بسیاری از این سوالات هم در مراحل بعدی پس گرفته و منتفی شده است. حالا مراحل بعدی آن، بعضا با توضیح شخصی که وزیر به نماینده داده یا بعضا معاونین وزرا نمایندگان را قانع کردهاند، بعضی از این سوالات در کمیسیون رفته و نماینده اقناع شده است.
برخی از سوالات با تشکیل جلسه از سوی هیات رئیسه برای پیگیری این سوالات و تشکیل جلسه میان سوالکنندگان و وزیر ذیربط منتفی شده یا هنوز در نوبت هست. نکته دوم اینکه، مطابق بررسی که معاونت نظارت مجلس انجام داده 70 درصد این سوالات متعلق به 30 - 40 نفر از نمایندگان است. بنابر این اگر سی یا چهل نفر از نمایندگان مکررا سوال مطرح میکنند معنای آن عدم تعامل کل مجلس نیست. مجلس 290 نفر عضو دارد. آنچه اول عرض کردم معطوف به این موضوع است.
سوالاتی هم که تفهیم شده بیش از شاید 60 تا 70 درصد آنها مطابق آییننامه مجلس و قانون اساسی نبوده، علت اینکه هیاترئیسه به دستور ریاست مجلس تلاش دارند که این سوالات را کم بکنند، یکی از آنها همین است که طبق قانون اساسی نمایندگان حق سوال از وظایف وزیر دارند نه از اختیارات و نه از امور غیرمربوط به وزیر.
پس سوالاتی که مرتب پرسیده میشود چه دلیلی دارد؟
سوالاتی که تاکنون طرح شده بهویژه سوالاتی که از جانب چند نفر نماینده خاص مطرح میشود حاوی این اشکال است که نوعا یا از وظایف وزیر نیست یا اساسا مربوط با آن وزارتخانه نیست. بعضیها مربوط به اختیار وزیر است. مثلا فرض کنید چرا فلان مدیر را برداشتی یا چرا فلان مدیر را انتخاب کردی. خب انتخاب مدیران از اختیارات دولت است و نمایندگان طبق قانون نمیتوانند سوال کنند که چرا وزیر اعمال اختیار کرد. اگر درجایی قانون وظیفهای را به عهده وزیری گذاشته باشد و وزیر در انجام آن وظیفه قانونی تقصیر یا قصوری کرده باشد یا احیانا ابهامی از عملکرد وزیر در آن موضوع وجود داشته باشد،حق دارند سوال کنند.
بنابراین سوالاتی که مربوط به وظیفه وزرا و هیات دولت نیست مثلا سوال شده که چرا افراد شرور در یمن یک دیپلمات ایرانی را ربودهاند. این در واقع باید از سر کرده اشرار سوال شود نه از وزیر. شاید توقع دارندکه برای تامین امنیت کارکنان ما در سفارت خارج از کشور،گارد محافظ بگذارند و مطالبی از این قبیل. لذا به عقیده ما هیات رئیسه مجلس طبق آییننامه میتواند بسیاری از این سوالات را به لحاظ اینکه خلاف آییننامه است، کنار بگذارد. در گذشته هم این بوده و خاطرم هست که چند دورهای که در مجلس بودم بهویژه در زمانی که آقای دکتر روحانی نایبرئیس مجلس بودند، ایشان بر این موضوع بسیار حسّاس بودند. نوعا سوالاتی که آن زمان نمایندگان مطرح میکردند اگر از وظایف وزرا نبود، اجازه طرح آن را نمیدادند.
الان هم بعضا این مساله را هیاترئیسه مجلس تذکر داده است. ولی از سه سوالی که به صحن علنی مجلس کشیده شد، سوال از آقای طیبنیا از جمله همین سوالات بود یعنی به هیچوجه از وظایف آقای طیب نیا نبود. سوال بود که چرا رئیسکل بانک مرکزی در یک مصاحبهای مطلبی را گفته است.
این امر ناشی از عدم آگاهی نمایندگان است یا عدم وجود قانون در خود مجلس. یا بحث شکایت به کمیسیون اصل 90توسط برخی از نمایندگان؟
شکایت مساله دیگری است. در این موارد به هیچوجه نمیتوان حکم کلی صادر کرد. بیتردید برخی از نمایندگان سوالات واقعی دارند. موضوعی برایشان شفاف و روشن نیست، مایل هستند این مساله روشن شود و سوالشان واقعی است. حالا ممکن است که در طرح سوال دقت کافی نشود و رعایت قانون و آیین نامه داخلی مجلس رعایت نگردد.
یعنی سوالات سیاسی نیستند؟
بعضی سیاسی است. به هرحال ممکن است نمایندهای زاویه دید سیاسی، اجتماعی، فرهنگیاش با رویکرد کلی دولت داشته باشد. در خود انتخابات ریاستجمهوری شش نفر کاندیدا بودند. هر کدام متعلق به طیف فکری و سیاسی خاص که عمدتا در درون خود جریان اصولگرایی تعریف می شدند. ما میدانیم با اینکه اکثریت قاطع مجلس اصولگرا هستند ولی گرایشها و نگرشهای درون اصولگرایی، طیفهای مختلفی دارد.
بعضی تند هستند، بعضی متعادل. بعضی از جریانات اصولگرا بسیار به رویکرد دولت و برنامه کلی دولت نزدیک هستند؛ بعضیها فاصله بیشتر دارند. ممکن است برخی از سوالات با انگیزه سیاسی باشد. ولی همه سوالات با انگیزه سیاسی نیست. در کشور ما نمایندگان به استقلال انتخاب میشوند. احزاب بهمعنای واقعی نیستند یا ضعیف هستند. نمایندگان حوزههای انتخابیه با انبوهی از مراجعات، مطالبات، طرفدارانشان مواجه هستند. کشور هم متاسفانه در این چند سال گذشته با مشکلات اقتصادی مواجه شده، بودجههای عمرانی برای پرداخت یارانه نقدی به مردم خرج شده و در نتیجه تخصیص بودجههای عمرانی در حداقل خودش بوده، نزدیک به هشت هزار طرح و پروژه بزرگ و کوچک کلنگ خورده و در 8 سال گذشته و اینها پیشرفتی نداشته است. 20 درصد، 30 درصد و بعضا 80 درصد، اما به لحاظ اینکه بر خلاف قانون پول عمرانی کشور برداشته شده و داده شده برای یارانهها یا سایر هزینههای جاری، بیکاری وسیعی در کشور بهوجود آمده است، در سفرهای استانی گاهی 200، 300 تا 500 مصوبه بوده که اعلام شده و برای تکمیل این طرحها 300تا 400 هزار میلیارد تومان پول لازم است.
نمایندههایی که به شهرستانها میروند، خیل بیکارها، پیمانکاران ورشکسته و کسانی که به این طرحهای عمرانی چشم امید داشتند و بیماران صعبالعلاج و غیره به آنها مراجعه میکنند. نمایندگان هم برای اینکه بخشی از فشاری که روی دوش آنهاست، موضوع را در قالب سوال و تذکر به دولت منتقل میکنند. بخش عمدهای از نارضایتی نمایندگان ناشی از شرایط نامطلوبی است که به این دولت و به این مجلس به ارث رسیده است. ما چند روز پیش ملاقات فراکسیون رهروان ولایت را با رئیسجمهور داشتیم، یکی از نمایندگان جمله جالبی را در آنجا گفت.
او گفت که ما مجلس نهمیها در بدترین شرایط نماینده شدیم و دولت جناب آقای روحانی هم در بدترین شرایط اقتصادی دولت را تحویل گرفت. حرف درستی زد. کشور دچار رکود تورمی شده است. هم دولت با بدهیهای سنگین و طرحها نیمهتمام روبهرو شده هم بر دولت فشار وارد میآورد هم بر مجلس. اما مجلس میتواند با تدبیر بهتر و با تعامل بیشتر و البته با کمک دولت، فضایی را بهوجود آوردکه نمایندگان به جای طرح سوالات به راهکارهای رفع مشکلات به صورت مشترک روی بیاورند.ببینید طرح سوال نهایتا اینگونه است که در مجلس علنی مطرح شود و وزیر هم پاسخ دهد و نماینده یا قانع شود یا نشود و در آخر مشکل اصلی که با طرح این سوال حل نمیشود و درباره خیلی از سوالات اینگونه است که نمایندگان جواب آن را از قبل میدانند.
مثلا سوال شده که بیمارستان شهر ما چرا با اینکه 90 درصد پیشرفت کرده تمام نمیشود، درحالی که خود نماینده محترم میدانند که علت نبود بودجه است. بسیاری از سوالات بهنوعی به موضوع بودجه و منابع مالی برمیگردد. در سال 93 دولت هرچه موجود بوده را در طبق اخلاص گذاشته و در قالب لایحه بودجه تقدیم مجلس کرده، مجلس هم اختیار داشته هر تغییری که میخواهد در لایحه بودجه بهعمل آورد.
اما واقعیت این است که منابع همین بودجه سال 93 خوشبینانه است و احتمالا تحقق پیدا نکند و اتفاقا یکی از محورهای مخالفت برخی نمایندگان با بودجه 93 بالابودن رقم درآمدهای پیشنهادی بوده- گرچه نهایتا در مجلس ارقام پیشنهادی دولت افزایش پیداکرد. وقتی با یک واقیعت مشترک مواجه هستیم که منابع ما محدود و مصارف نامحدود، دیگر بهنظرم طرح سوال در این حوزهها، جز انتقال بخشی از فشارهای اجتماعی به دولت هدف دیگری نمیتواند داشته باشد.
آیا تاکنون خود شما با نمایندگان مجلس بهطور کلی جلساتی را داشتید؟ بعضی از نمایندگان از این بابت ناراحتاند که ما را به این جلسات دعوت نمیکنند و از این وضعیت ناراضی اند؟
چه جلسهای؟
بخشی از نمایندگان بهطور مثال از اعضای جبهه پایداری مطرح میکنند که با ما جلسهای گذاشته نمیشود و با بقیه نمایندگان جلسه گذاشته میشود و ما اصلا دیده نمیشویم؟
این اشکال را من رد میکنم، واقعیت ندارد. علت آن هم این است که عملکرد دولت در تعامل با مجلس عملکردی کاملا شفاف است، از شخص آقای رئیسجمهور تا بقیه، آقای رئیسجمهور غیر از چند جلسهای که رسما در مجلس بوده مثل جلسه تحلیف، جلسههای دفاع از وزرا و جلسه تقدیم لایحه بودجه که جلسههای عمومی حضور رئیسجمهور در مجلس بوده است، ما برای ملاقات نمایندگان با آقای رئیسجمهور اولویت را برای مجامع استانی نمایندگان گذاشتیم، و مجامع استانی به هیچوجه نه به شکل حزبی نه گروهی نه سیاسی، بلکه از کل نمایندگان یک استان هستند و تاکنون 18 مجمع نمایندگان استانها که بیش از 168 نماینده را دربر میگیرد با آقای رئیسجمهور ملاقات کردند.
در این جلسات بدون هیچگونه گزینشی رئیس مجمع مسائل کلان استان را مطرح کرده و تکتک نمایندگان حاضر بلااستثناء راجع به هرچه خواستهاند، صحبت کردند و آقای رئیسجمهور هم صحبت کردند. پس همه نمایندگان چه اصولگرا و چه اصلاحطلب، یا مستقل آمده است. همین وضعیت درباره برنامههایی که خود بنده داشتم، صادق است هر فراکسیونی که دعوت کرده رفتم و تاکنون البته دو، سه مرتبه فراکسیون رهروان ولایت از من درباره موضوعاتی مثل کابینه، بودجه و مسائل اقتصادی دعوت کردند و من شرکت کردم.
جبهه پایداری تاکنون دعوت نکرده است؟
تاکنون دعوت نکرده است ولی برای ما فرقی نمیکند. هر فراکسیونی هر تشکل درون پارلمانی که از دولت،درخواست داشته باشند درخدمت هستیم. تا به حال چند جلسه رایزنی و تبادلنظر درباره موضوعات تخصصی هم تشکیل شده است. یکی از آنها درباره لایحه بودجه بود و بحث هدفمندی یارانهها. در آنجا نیز تا بهحال نگاه ما نه فراکسیونی بوده و نه سیاسی. بلکه روسای کمیسیونهای مجلس به اضافه اعضای کمیسیون تلفیق را دعوت کردیم.
یک جلسه دیگری بوده و هست، هر یکی دو هفته یک بار در خدمت معاون اول محترم آقای دکتر جهانگیری تشکیل میشود و روی موضوعات اقتصادی بوده است، من واقعا این مساله را رد میکنم، اینکه گفته شود دولت نگاهی ویژه به برخی نمایندگان دارد، البته طبیعی است برخی از نمایندگان محبت دارند، لطف دارند و میخواهند کمک بیشتری به دولت بکنند و گاهی نظرات مکتوب میدهند. از نمایندگان محترم جبهه پایداری که صاحبنظر و فعال هستند پیشنهادات مکتوب در برخی حوزهها ارائه کردند که شخصا در جلسه دولت مطرح کردم که خودشان از من تشکر کردند. ولی ترجیح برخی از نمایندگان این است که با دولت از راه دور و از تریبون صحبت کنند، تا جلسه. در قالب سوال و تذکر حرف بزنند تا اینکه مکتوب و بهصورت طرح و خصوصی نامه بنویسند. این دیگر اختیار خودشان است.
من خودم در مجلس جلسههای اعتماد و تحلیف را شاهد بودم که چندان خوشایند نبود، بحث رای اعتماد به آقای صالحیامیری. برخی اینگونه موضوعات و سوال از وزیران را روند برنامهریزیشدهای میدانند. یک منبع آگاه اظهار کرد که آقای نادران اظهارات را در حضور جنابعالی شنیده و قانع شده و پس از قانع شدن رفته است. اما در بحث جلسه علنی مجلس همان مباحث و مسائل مطرح شد. اکنون چه بازتعریفی از این جریان دارید؟
واقعیت این است که در جریان رای اعتماد آقای دکتر صالحیامیری تا حدودی به وی جفا شد. مطالب و مسائلی از تریبون مجلس پخش شد که یا واقعیت نداشت، یا اگر مسالهای بود اینگونه نبود که مطرح شد. تلاش زیادی هم شد که کار به این صورت پیش نرود اما متاسفانه خیلی موفق نبودیم. شخصا فکر میکنم که تریبون مجلس یک فرصت هست هم برای مجلس هم برای کل نظام و دولت برای ارتقای سطح اخلاق سیاسی در کشور. سطح آگاهیهای حقوقی مردم.
ما هیچ امکان دیگری بهتر از تریبون مجلس نداریم چراکه مستقیم پخش میشود و جزئیات صحبتها در امر قانونگذاری به اطلاع مردم میرسد و این خود یک کلاس آموزشی است که مردم هر سه روز و در هر جلسه چهار ساعت میتوانند در این کلاس شرکت کنند و از طریق رادیو هم در جریان قانونگذاری کشور قرار میگیرند، هم در جریان مسائل عمومی کشور. طبیعی است که تریبونی که این تاثیر را دارد و مخاطبان زیادی دارد به همین میزان حرمت بالایی هم دارد و برای گویندگان از این تریبون مسئولیت سنگینی را ایجاد میکند.
مطلبی که از این تریبون پخش میشود، در اقصینقاط ایران و دنیا پخش میشود لذا ممکن است حق کسی از این تریبون تضییع شود و بعدا جبران آن میسر نباشد. چون الزاما هر که امروز مجلس را گوش کرد فردا گوش نمیکند. یادم هست در دوره سوم مجلس چند تا نطق تند و تیز توسط چند نفر از نمایندگان علیه بعضی از وزرا و مسئولان کشور صورت گرفت. حضرت امام(ره) به مجلس پیام دادند که این ظلم است و شما باید امکان دفاع کسانی که در مجلس نیستند را فراهم بکنید و نهایتا هم این موضوع به آیین نامه داخلی مجلس آمد. منظورم این است که امام خیلی روی این موضوع حساس بودند و تذکر میدادند. مقام معظم رهبری هم دو، سه سال پیش این موضوع را مطرح کردند.
تائید میکنید که آقای نادران راجع به این موضوع قانع شدند؟ راجع به این موضوع خاص.
راجع به این موضوع خاص در جلسه مشترکی که در همین اتاق تشکیل شد، قانع نشدند. ایشان مطالبی را مطرح کردند که عمده آن را بعدا در مجلس هم مطرح کردند، صالحیامیری هم پاسخهایی دادند، چون صحبتهای آقای نادران مستند بود به اظهارات برخی از افراد و مقامات در قوه قضائیه، وزارت اطلاعات، دفتر مقام معظم رهبری. قرار شد من از آن افراد تحقیق کنم. اگر مطالب ایشان را تائید کردند، از صالحیامیری خواهش کنیم که منصرف شوند و اگر تائید نشد، آقای نادران مطرح نکند. تحقیقاتی که از این افراد کردم، تائید نشد.
در همان جلسه تماس گرفتید؟
خیر. من مامور شدم، یک هفته وقت داشتم. من بعضی از آن آقایان را به دفترم دعوت کردم. از ایشان سوال کردم. از بعضی تلفنی تحقیق کردم. بعضیها را واسطه فرستادم. چون این وظیفه به من واگذار شده بود، تحقیق کردم و آن مطالب اینگونه نبود که مطرح شده بود بلکه مستندات برخلاف آن مسائل بود. به هر حال آقای نادران قانع نشدند و مطرح کردند، چون نماینده بودند و اختیار داشتند و مجلس هم شنید و در کل معدل این اقدامات به نفع جامعه است از این جهت که مردم داوری میکنند، خود مجلس هم داوری میکند، ممکن است در یک مورد خاص حقی هم تضییع بشود. ولی در کل بهنظرم فواید تریبون آزاد مجلس و آزادی نمایندگان آنقدر هست که این مسائل را بتوان تحمل کرد.
آقای جنتی امروز بهدلیل وضعیت فرهنگی تحتفشار است. آیا روند سوال یا حتی شکایت از وی را مناسب میدانید؟
متاسفانه برخورد با وزارت ارشاد منصفانه و متناسب با میزان اختیارات و مسئولیتهای قانونی آن نیست. دستگاههای مختلف و متعددی متولی امر فرهنگ هستند. صداوسیما، امور مساجد و ائمهجمعه- سازمان تبلیغات، دفتر تبلیغات- حوزههای علمیه و... نمیتوان نارسایی درعرصه مسائل فرهنگی را صرفا بهعهده وزارت ارشاد گذاشت - ضمن آنکه عوامل دیگری همچون فقر، بیکاری، موادمخدر و... بر حوزه فرهنگ عمومی اثرگذارند. البته وظیفه وزارت ارشاد هم سنگین است و دغدغههای فرهنگی را باید همگان جدی بگیرند.