ایران اگرچه در عملیات خیبر به اهداف تعیین شده خود دست نیافت لکن استعداد و توانایی فرماندهانش را در طرحریزی و اجرای طرحهای ابتکاری و به ظاهر ناممکن به نمایش گذاشت. پس از این عملیات حامیان غربی و شرقی رژیم عراق، همچنین متحدان منطقهایاش با اتخاذ سیاست «تکنیک در برابر تاکتیک» به حمایت همهجانبه از رژیم صدام روی آوردند و با تجهیز ارتش بعث عراق و سکوت در مقابل جنایتهای ضدبشری وی، سعی کردند تا رزمندگان اسلام را از هرگونه تحرک نظامی منجر به پیروزی باز دارند. در همین راستا رژیم بعث عراق با کمک سلاحهای اهدایی غرب و شرق از جمله هواپیماهای پیشرفته «سوپر اتاندارد» فرانسوی، جنگ نفتکشها در خلیج فارس را آغاز کرد و در همان ماههای اولیه 17 نفتکش را هدف قرار داد. یک کشتی اسپانیایی حامل آهن به مقصد ایران را غرق کرد و به یک کشتی پاکستانی و دو کشتی دیگر که به مقصد ایران بارگیری کرده بودند، آسیب زد. همچنین هواپیماهای عراقی با حملههای مکرر به پایانه نفتی در جزیره خارک، در کار صادرات و واردات کشور اختلال به وجود آورد. رژیم بعث عراق به موازات تحرکات علیه اهداف اقتصادی و ضربه زدن به بنیه اقتصادی کشور، جنگ شهرها را
نیز توسعه داد و با بمباران و موشکباران مناطق مسکونی شهرهای بیدفاع جنایتهای بسیاری را مرتکب شد به طوری که تنها در دو ماه اردیبهشت و خرداد سال 63 دهها شهر را با بمب و موشک مورد حمله قرار داد و صدها نفر را شهید و مجروح و آواره کرد.
در 5 اردیبهشت 63 هواپیماهای عراقی با بمبهای آتشزای ناپالم، مناطق مسکونی پیرانشهر را هدف قرار دادند. در نتیجه این حملات 40 خانه ویران، 17 نفر شهید و 44 نفر مجروح شدند. 10 روز بعد مردم شهر بانه توسط 5 فروند هواپیما مورد هجوم بمبهای خوشهای قرار گرفتند که بر اثر آن 300 نفر شهید و شمار زیادی مجروح شدند. فردای آن روز دو فروند هواپیمای عراقی نهاوند در استان همدان را بمباران کردند و 110 مغازه را تخریب، 19 نفر را شهید و 150 نفر را مجروح کردند. در همین روز شهرهای مسجدسلیمان، گیلانغرب و دزفول مورد هدف حملات موشکی قرار گرفتند و شمار زیادی از هموطنانمان شهید و مجروح شدند و منازل زیادی تخریب شد. در ساعت 2 بامداد 19 خرداد نیز بار دیگر دزفول مورد اصابت دو فروند موشک اسکاد بی ساخت شوروی معروف به موشک 9 متری قرار گرفت که در نتیجه آن 44 نفر شهید و 200 نفر مجروح شدند و 70خانه ویران شد. دو روز بعد جنایتکاران بعثی 4 فروند موشک دیگر به دزفول پرتاب کردند که موجب شهادت دهها نفر و جراحت صدها نفر و ویرانی دهها خانه شد.
مجموع این شرارتها و جنایتها که استفاده از سلاح شیمیایی علیه رزمندگان و مردم بیدفاع شهرها نیز آن را تکمیل مینمود، ایجاب میکرد هر چه زودتر جنگ به مرحلهای برسد تا دشمن بعثی وادار به عقبنشینی و پایان دادن به شرارتهایش شود. تسلط بر بصره و راههای استراتژیک منتهی به این شهر تنها راهکار مناسب و در دسترس بود که میتوانست صدام را به این کار مجبور سازد. عملیات خیبر با قصد تأمین این هدف طراحی و به اجرا گذاشته شد و با وجود کسب پیروزیهای چشمگیر و تصرف مناطقی با ارزش نظامی در شرق دجله و رسیدن به اهداف از پیش تعیین شده به دلیل نبود آتش پشتیبانی و مشکلات تردد از طریق نیزارها و در نتیجه نرسیدن بموقع نیرو و امکانات برای مقابله با پاتکهای سنگین دشمن، تنها به فتح جزایر مجنون جنوبی و شمالی اکتفا شد و از سایر مواضع فتح گردیده عقبنشینی صورت گرفت. عملیات خیبر اگرچه به اهداف خود دست نیافت اما نشان داد منطقه هور برای عملیات و نفوذ به پشت مواضع دشمن و رسیدن به اهداف مهم مناسبتر از خشکی است. زیرا شلمچه- راه خشکی رسیدن به دروازههای بصره- با انواع و اقسام موانع تبدیل به دژی نفوذناپذیر شده بود. سنگرهای نونی و مثلثی،
کانال و خندق، انواع مین و سیمهای خاردار، خاکریزهای متوالی گاهی تا ارتفاع 8 متر، کار گذاشتن نبشی و سپری برای جلوگیری از هلیبرن و... عبور از آتشباری دقیق و پوششدار دشمن را با مشکل مواجه کرده بود. لذا بار دیگر نظر فرماندهان به هور معطوف شد و عملیات بدر با تغییراتی نسبت به عملیات خیبر طراحی شد.
عراق بعد از عملیات خیبر علاوه بر سازماندهی سپاههای اول، دوم، سوم و چهارم اقدام به تشکیل فرماندهی شرق دجله و ردههای مواضع پدافندی در سرتاسر منطقه جنوب کرد و در مسیر آبراهها و در داخل هور کمینهایی قرار داد تا در صورت هجوم رزمندگان نقش هشداردهنده و تأخیری داشته باشند و از نزدیکی نیروهای شناسایی به خط عراقیها نیز ممانعت به عمل آید. همچنین به منظور زیرنظر داشتن هرگونه تحرک در آبراههای هور موانع قابل ملاحظهای ایجاد کرد که گذشتن از آنها بسیار سخت و در مواردی غیرممکن مینمود. بعد از این موانع سیلبندی هم مشرف بر آب به عرض 12 متر و به ارتفاع 2 متر ساخته و روی آن سنگرهای متعددی تعبیه کرده بود تا از سه طرف دید کافی روی آب داشته باشد.
با این همه عملیات در هور آسانتر از خشکی بود و با توجه به تجربیات به دست آمده از عملیات خیبر همچنین جبران بسیاری از نواقص و کمبودهای مهندسی و در اختیار داشتن جزایز مجنون به عنوان سرپل عملیات دیگری در این منطقه را توجیه میکرد. عملیات بدر در واقع ادامه عملیات خیبردر سال 62 بود، بنابراین اهداف آن عملیات با تغییراتی از جمله حذف محور طلائیه برای عملیات بدر نیز که همان دستیابی و تسلط بر جاده العماره - بصره و راهیابی به مراکز اصلی هورهای غرب دجله که استانهای ناصریه، بصره و العماره را احاطه کرده است همچنین تسلط بر شرق دجله و انهدام نیروهای دشمن در نظر گرفته شد.
استعداد دشمن
دشمن در این منطقه که حدود 1000 کیلومتر مربع وسعت دارد و یکچهارم آن خشکی و مابقی آب است 5 گردان کماندویی از لشکر 10 و تیپ 429، تیپ کماندویی سپاه چهارم، 3 گردان از تیپ 94، 2 گردان کماندویی از لشکر 5 مکانیزه، نیروهای کماندویی الشیبانی، 5 گردان تانک، 9 گردان توپخانه، 6 گردان پیاده، تیپ 49 پیاده و تیپ 65 پیاده را مستقر کرده بود و با شروع عملیات لشکر 10 زرهی با تیپهای 17 و 42 زرهی و 24 مکانیزه، لشکر گارد ریاست جمهوری با تیپهای مکانیزه، زرهی و نیروهای مخصوص، لشکر 4 پیاده کوهستان با تیپهای 5، 8 و 29 پیاده، لشکر زرهی با تیپهای 16 و 30 زرهی و 25 مکانیزه، لشکر یک مکانیزه با تیپهای 27 مکانیزه و 34 زرهی، تیپهای 66، 67 و 68 نیروهای مخصوص و تیپ 10 زرهی را وارد عمل کرد.
شرح عملیات
سرانجام در 20 اسفند سال 1363 عملیات با 67 گردان عملکننده سپاه و بسیج و 32 گردان از نیروی زمینی ارتش و با فرماندهی برادر محسن رضایی و معاونت سرهنگ صیاد شیرازی آغاز شد.
فرماندهی قرارگاه خاتمالانبیا(ص) آیتالله هاشمی رفسنجانی- به دلیل حضور در تهران- با حجتالاسلام والمسلمین دکتر روحانی بود. در این عملیات دشمن غافلگیر نشد بلکه از قبل خود را برای آن آماده کرده بود. دغدغه اصلی یگانهای خودی در این عملیات عبور از موانعی بود که ارتش عراق بر سر راه آنان ایجاد کرده بود. بالاخره نیروهای خطشکن با استفاده از لباس غواصی توانستند خطوط دشمن را بشکنند و به دنبال آنان قایقهای رزمندگان خود را به منطقه شرق رودخانه دجله رساندند و در ساحل دجله پیاده شدند. عملیات تصرف مواضع دشمن در مجموع 6 روز به طول انجامید و زمینهای بین منطقه هور تا رودخانه دجله نیز به تصرف رزمندگان اسلام درآمد. لشکر 31 آذربایجان از دجله عبور کرده و خود را به غرب رودخانه رساند و به طرف شهرک القرنه حرکت کرد. لشکر در هنگام عملیات و در حالی که 70 درصد از اهداف خود را تأمین کرده بود، با شهادت سردار مهدی باکری فرمانده سرافراز لشکر عاشورا نیروهای لشکر نتوانستند عملیات را ادامه دهند و به شرق دجله عقبنشینی کردند. در محور دیگر قرارگاه نجف نتوانست نیروهای خود را به منطقه دجله برسانند و اهداف خود را تصرف کند. 5 روز پس از
حمله دشمن پاتک خود را از جناح راست و از سمت قرارگاه نجف آغاز کرد. با وجود نصب پل یونولیتی توسط نیروهای جهاد سازندگی از جزیره مجنون تا انتهای هور به منظور تدارک نیروها پاتک دشمن آنچنان سنگین بود که نیروهای خودی مجبور به بازگشت به مواضع قبلی خود شدند و تصرف منطقه شرق دجله فراهم نشد و تنها چند کیلومتر از جاده خندق و چند روستا در شمال هور و یک پاسگاه عراقی به تصرف رزمندگان ایران درآمد.
نبود جاده مواصلاتی، نداشتن عقبه مناسب، تکیه بر عقبه آبی، مشکلات ترابری و پشتیبانی، بیبهره بودن از آتش توپخانه و برخوردار نبودن از توان هوایی و هوانیروز موجب شد تا تصرف جاده استراتژیک بصره-العماره پس از 6 روز بر اثر پاتکهای پی در پی قوای زرهی و مکانیزه ارتش عراق از
دست برود.
از روز دوم عملیات، ارتش عراق از سلاح شیمیایی علیه رزمندگان اسلام استفاده کرد که بر اثر آن 32تن شهید و 2231 تن مصدوم شدند. ایران که احتمال حمله شیمیایی را میداد اقدام به ایجاد بیمارستان صحرایی با هدف یاری رساندن به مصدومان شیمیایی در نزدیکی اهواز کرد. عراق با پی بردن به محل این مرکز در همان روز اول عملیات آن بیمارستان را بشدت بمباران و تخریب کرد.
در نهایت عملیات گسترده بدر که با حضور وسیع یگانهای سپاه و پشتیبانی ارتش انجام شد، نتوانست به اهداف خود دست یابد و منجر به تحول مهمی در وضع جبههها و سرنوشت جنگ نگردید.
پس از این عملیات، حسنی مبارک رئیسجمهوری وقت مصر و ملک حسن پادشاه اردن به عراق رفتند و از نزدیک نسبت به موقعیت جبههها توجیه شدند. پس از آن صدام اعلام کرد آسمان ایران را برای همه پروازها حتی پروازهای مسافری ناامن میکند.
منبع: ایران