جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

آیت الله و جامعه پیچیده / تقی آزاد ارمکی

کد خبر: ۳۷۳۰۷
آیت الله و جامعه پیچیده / تقی آزاد ارمکی
باورم این است که شخصیت‌های بزرگ محصول شرایط، موقعیت‌ها و اتفاقات بزرگ هستند. آنها ضمن شکل دادن به جامعه، طی زمان نقش‌آفرین شده و از این طریق هم ساخته‌تر می‌شوند. شخصیت‌های بزرگ و پیچیده در تعامل با جامعه پیچیده شکل گرفته و متحول می‌شوند. رابطه تعاملی آنها با یکدیگر است که بر هر یک وزن و قدرت و حیات می‌دهند. با این نگاه است که آیت‌ا... هاشمی را به‌عنوان شخصیتی پیچیده و چندلایه محصول جامعه‌ای پرحادثه و پرچالش می‌دانم و حضورهای بجایشان را در بقای جامعه موثر می‌شناسم. ایشان ضمن اینکه در متنی چالشی ظهور کرده‌اند، در بسیاری از شرایط و مواقع با چالش‌ها همراهی نکرده‌اند. این به معنی اثرگذاری در متن بحران‌ها به‌واسطه شخصیتی مهم و پیچیده است. چالش‌های بسیاری در متن زندگی مدرن ایرانی جاری است که با مداخله‌گری و نقش‌آفرینی شخصیت‌ها و جریان‌های فکری و اجتماعی افت و خیز می‌یابند. بعضی از چالش‌ها به حاشیه رفته و بعضی‌ها مرکزی می‌شوند. در این جا‌به‌جایی چالش‌ها و ظهور چالش جدید نمی‌توان از نقش شخصیت‌های مهمی چون ایشان غافل شد. بدین لحاظ است که حضور، نام و اقدام آیت‌ا... هاشمی با بعضی از چالش‌های درون نظام یا چالش‌های نظام و کشور با جهان خارج همراه است و در بسیاری از شرایط به آنها معنی داده‌اند. چرا اینگونه است و آیت‌ا... هاشمی این توان و قدرت را دارد؟ جواب این سوال بیشتر برمی‌گردد به این اصل که جامعه ایرانی را جامعه‌ای پیچیده می‌دانم که حضور شخصیت‌های پیچیده را همراهی می‌کند. اگر جامعه ایرانی جامعه‌ای ساده و یکدست بود ما شاهد حضور انبوه افراد در شرایط و موقعیت‌های متعدد بودیم که البته بسیاری اینگونه‌اند و در شبیه‌سازی با شخصیت‌های بزرگ و مهم خود را مهم می‌یابند و حرف‌هایی در نفی و رد یا اثبات شخصیت‌های بزرگ می‌زنند. در مقابل، به‌دلیل پیچیدگی جامعه ایرانی تا سادگی‌اش است که شاهد ظهور و اثرگذاری شخصیتی بزرگ و پیچیده هستیم. این موجب شده است تا بسیاری به دلیل ناتوانی از شناخت و درک این نوع شخصیت، به سیاست‌زدگی او یا حادثه‌سازی‌های مکررش به جای نقش‌آفرینی‌های مهم و اثرگذارش تاکید کنند. این نوع برداشت‌ها که ریشه در شرایط جامعه ایرانی و شخصیت‌هایش دارد، بیش از اینکه کمکی در فهم شرایط و وقایع در روند تحولات کند، موجب بدفهمی‌هایی می‌شود و در نهایت بسیاری را وا می‌دارد تا دوگانه شوند و سخن از خادم بودن یا نبودن شخصیت‌های مهم در ایران سر دهند.

آنها تلاش می‌کنند تا جامعه (منظور اطرافیان این افراد و گروه‌ها) را وادار می‌کنند تا به آیت‌ا... هاشمی نگاه دوگانه داشته باشند. درحالی که شاهدیم او نه خود را معیار دین می‌داند نه زندگی. او مانند بسیاری دیگر از افراد و شخصیت‌ها در ایران، بعضی از تصمیم‌های سوال‌برانگیز هم گرفته است به همین دلیل هم لب به عذرخواهی گرفته است. او در شرایط سخت بوده است که به داد کشور رسیده و آبرویش را برای جامعه ارزانی داشته است و بر اعتبارش افزوده است. چرا؟ چون او شخصیتی محوری و ریشه‌دار در فرهنگ، دین و انقلاب و هویت ایرانی اسلامی است و از همه دفاع کرده و می‌کند. او ضمن به رسمیت شناختن مجموعه از تعارضات، به دفاع از حق پرداخته است. با این نگاه است که جامعه ایرانی برای بقا و سر و سامان یافتنش نیازمند به شخصیت‌هایی چون آیت‌ا... هاشمی است. کسی که در ضمن بیان تعارض‌ها و تناقض‌های درونی جامعه برای کاهش اثرات آنها وارد عمل شده و با داوری و بررسی ریشه‌های وضعیت‌های شکل گرفته سعی داشته تا بر مسیر حرکت اثرگذار باشد. این نوع حضور درست است که از وجود سرمایه اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی و شجاعت و توانایی او سرچشمه می‌گیرد اما، کمی هم به ورود به موقع و درست ایشان در حوادث و وقایع مربوط است. ایشان ورودهای مکرر و همیشگی ندارد. اگر ورودهای ایشان همیشگی و مکرر بود از او شخصیتی بی‌فایده و بی‌اثر (شخصیتی بدلی) می‌ساخت. ما شاهد هستیم که آیت‌ا... هاشمی در بعضی از شرایط حاضر نیستند. هر چند که این عدم حضور یا سکوت ایشان خود منشا داوری بسیاری شده است. درحالی که اگر آیت‌ا... هاشمی هر جا وارد می‌شدند یعنی حضور می‌یافتند، بی‌اثر می‌شدند اگر هم اثرگذار می‌شدند ما شاهد جامعه پرتنش‌تر بودیم تا بااهمیت‌تر. همانطور که ورود ایشان در حوادثی که انتظار نمی‌رفت بر اهمیت حوادث و وقایع افزوده است. بسیاری تصور می‌کردند که آیت‌ا... هاشمی‌رفسنجانی به‌دلیل فشارهای متعددی که بر او و خانواده‌اش وارد شده بود دیگر توان حضور در امور سیاسی و اجتماعی را ندارند و هم اینکه در صورت توان و اراده، جرات ورود نداشته و اگر هم وارد می‌شدند نتیجه‌اش خودکشی سیاسی‌شان خواهد بود. درحالی که ایشان با کمترین مشاوره وارد جریان انتخابات سال 92 شدند و دیدیم که بر عظمت و اهمیت انتخابات افزودند. هر نوع تصمیمی که در این زمینه گرفته می‌شد روند انتخابات به‌گونه‌ای متفاوت از آنچه گروه‌های رقیب ایشان تصور می‌کردند، می‌شد. عدم‌احراز صلاحیت ایشان از کاندیداتوری بود که جریان انتخابات را به‌گونه‌ای دیگر رقم زد. خب بسیاری در این دوره رد صلاحیت شدند که بعد از آن زمان دیگر خبری از آنها نشد. خودشان هم از خودشان در مطبوعات و حوزه سیاست و جامعه یادی نکردند. اصلا یک بار شنیده نشد که بسیاری از رد صلاحیت شده‌ها سخنی گفته باشند یا اینکه اگر هم حرفی زده‌اند به اثری تبدیل شده باشد. درحالی که عدم احراز صلاحیت آیت‌ا... هاشمی موجب شد جریان انتخابات کشور گونه‌ای دیگر شود و جامعه و سیاست و دولت ایران از بن‌بست ایجادشده‌اش خارج شود. خروج از بن‌بست سیاسی که در آن زمان در ایران رقم خورد بوده تا حدود زیادی با عدم احراز صلاحیت آیت‌ا... هاشمی و بازیگری سیاستمدارانشان مرتبط بود. این حادثه توضیح‌دهنده پیوستگی شخصیت پیچیده و چندین لایه آیت‌ا... هاشمی با جامعه پیچیده و پرماجراست.

منبع: روزنامه آرمان


انتهای پیام

دیدگاه شما