اعتدال اصطلاح غریبه یا بدعتی در ادبیات سیاسی جمهوری اسلامی ایران نیست. در فرهنگ اسلام مبحث اعتدال و میانه روی برجسته است و ریشه اعتدال از عدل میآید. اما آنچه در خور توجه است اینکه در سالهای گذشته اعتدال و میانه روی خیلی برجسته و مورد توجه نبوده است. بروز برخی تندرویها از سوی جناحهای مختلف در سالهای گذشته زمینه را برای تمایل مردم به گفتمان اعتدال فراهم کرد و وقتی دکتر روحانی در انتخابات ریاست جمهوری 92 پای به میدان رقابت گذاشت و محور برنامهها و سیاستهای خود را بر پرهیز از افراط و تفریط گذاشت، با اقبال مردمی مواجه شد. بنابراین و با وجود برخی رفتارهای افراطی از سوی اصلاحطلبان و اصولگرایان، اعتدالگرایی به هیچ وجه در مقابل اصلاحطلبی یا اصولگرایی نیست. اصولگرایی و اصلاحطلبی در درون خود واجد صفت اعتدال هم هست در غیر این صورت اصلاحطلبی یا اصولگرایی بدون اعتدال مفهومی ندارد. یعنی اعتدال حقیقتی است که با هر دو عنوان یاد شده میتواند هماهنگ باشد. کما اینکه در حال حاضر هم شاهد هستیم دولت یازدهم از اعتدالیون هر دو جناح استفاده میکند و آنها هم در همکاری با دولت دریغ نمیکنند. بنابر این اعتدال نیاز و مطالبه مردم است که دو جناح دیگر کشور هم با توجه به همین واقعیات و تمایلات مردمی میانه روی را در دستور کار خود قرار دادهاند و تلاش میکنند تندروها را از خود دور کنند یا حاشیه نشین نمایند.
بنابراین اعتدال صفتی نیست که بخواهد در انحصار یا محدود به یک جریان یا گروه و حزب شود. همه آنها که دلسوز و مدافع منافع ملی و نظام هستند و تجربههای تندروی را پشت سر گذاشتهاند فارغ از اینکه اصلاحطلب باشند یا اصولگرا یا مستقل، باید پایبند به گفتمان اعتدال باشند.
به اعتقاد من 5 اصل مهم وجود دارد که همه جریانهای انقلاب باید در مواضع و رفتارهای خود نسبت به آنها توجه داشته باشند؛ قانون، رهبری، مطالبات مردمی، آبادانی کشور و آزادی. هر کس واجد این 5 صفت باشد حتماً اصولگراست و حتماً اصلاحطلب است و حتماً در مشی خود نیز اعتدال پیشه میکند.
با وجود این اعتدال نیاز به نهادینه شدن دارد. باید اقداماتی انجام گیرد تا مانع از بروز افراط و تفریط شود. کشور از ناحیه افراطیون آسیبهای زیادی دیده و حال که خواست عمومی مردم هم میانه روی است، باید نسبت به فراگیر کردن مؤلفهها و اصول اعتدال توجه شود. برای این منظور روشهای مختلفی میتواند در دستور کار قرار گیرد اما به نظر میرسد مهمترین جایگاه و نهاد مؤثر نهاد خانواده است. خانوادههای ما باید در درون خود پرهیز از افراط و تفریط را آموزش دهند و در عمل هم خود مصداق میانه روی و اعتدال باشند. این رفتارها از درون خانواده به سطح جامعه هم سرایت میکند و تبدیل به یک فرهنگ میشود.
منبع: ایران