هفتمین دور نشست مرکز گفتوگوی ادیان و تمدنها با شورای جهانی کلیساها با محوریت «معنویت و مدرنیته» 26 و 27 بهمن ماه، در حسینیه الزهرا(س) سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی با حضور جمعی از اندیشمندان داخلی و خارجی برگزار شد.
حجتالاسلام علی یونسی، دستیار ویژه رئیس جمهوری در ابتدای این مراسم به ارائه سخنرانی درباره شبهه مغایرت مدرنیسم با دیانت پرداخت و گفت: درخصوص ضدیت مدرنیسم با دیانت همواره یک نگرانی وجود داشته است؛ نگاهی بشدت بدبینانه مبنی بر این که با آمدن مدرنیته جایی برای دیانت باقی نخواهد ماند و بالاخره «علم» جای «دین» را خواهد گرفت.
وی با بیان این که دامنه این نگرانیها در سالهای آغازین ظهور مدرنیته وسیع و گستردهتر شد، ادامه داد: در این زمینه کتابهایی نوشته و نظریههایی ارائه شد که در جاهایی هم تحقق پیدا کرد و به جدال علم و دین منجر شد؛ در حدی که یأس و بدبینی شدیدی برای بسیاری از دینمداران به وجود آورد؛ امروز که این نشست برگزار شده است شاهد شکست این تئوری هستیم و این نگرانی به گونهای که بسیاری از تجربهگرایان و طرفداران مدرنیسم پیشبینی میکردند، تحقق نیافت؛ بار دیگر دینمداری رشد کرد، بیش از گذشته به قوت خود پایدار ماند و دین همچنان به عنوان قویترین جاذبه بشری در دنیا مطرح است.
آیتالله مصطفی محقق داماد، رئیس گروه علوم اسلامی فرهنگستان علوم نیز از دیگر حاضران در این نشست بود که اظهار کرد: جمهوری اسلامی ایران، اصل گفتوگوی میان ادیان را بیش از سه دهه در کشور خود و دیگر کشورها آغاز کرده است.
وی با تأکید بر این که کسانی که میانه خوبی با دین ندارند، معنویت را جای دین قرار میدهند، گفت: معنویت بدون دین معنایی ندارد و آن را نمیتوان مستقل از ادیان پنداشت.
این استاد دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی درباره نسبت «معنویت و شریعت» و «معنویت و اخلاق» بیان کرد: معنویت در الهیات اسلامی مفهومی فراتر از صرف عمل به شریعت و ورای صرف اخلاق است؛ معنویت نهادی است که میتوان آن را عنصر اصلی دینداری و هدف اساسی برای بعثت انبیای الهی دانست.
عضو شورای علمی مرکز دایرئالمعارف بزرگ اسلامی همچنین افزود: در قرآن و روایات اسلامی تعبیرات متعددی دیده میشود که در آنها برخی از عاملان به مناسک دینی و شریعت مورد نکوهش قرار گرفتهاند. در این موارد آنچه مطرح است، فقدان «معنویت» یعنی عنصر اساسی عبادت است؛ به تعبیر قرآن این افراد کورانه و کرانه عبادت میکنند و کسانی هستند که معرفت و آگاهی ندارند. بنابراین منظور از «معنویت» در اینجا معرفت و آگاهی و روح در عبادات است.
محقق داماد با تأکید بر این که قرآن خود دین را چاقویی دولبه معرفی میکند، گفت: دین در صورتی که کج اندیشه شود، قدرت آن را دارد که فرد دیندار را از یک فرد بیدین که ممکن است بنا به خصایل انسانی خود فضایلی داشته باشد، بدتر کند. در قرآن نیز خداوند متعال فرموده که این کتاب برای عدهای شفا است و برای کسانی که اهل تاریکی هستند- کسانی که از آگاهی و معرفت بهرهای ندارند- خسران و ضرر است.
وی تصریح کرد: معرفت و ایمان به غیب، تمایز اصلی میان جهانبینی مادی و جهانبینی الهی است. معنویت با اخلاق هم سیاق نیست؛ چرا که ایمان به غیب رمز نخست معنویت است و اگر اخلاقی از آن بهره نداشته باشد، نمیتواند ادعای معنوی بودن داشته باشد.
حجتالاسلام علی اکبر رشاد، رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، نیز در این نشست بیان کرد: هرچند از زمان آغاز فعالیت این نشستها، بحثهایی همچون صلح، عدالت، هرمنوتیک دینی و معنویت و مدرنیته مطرح شده است؛ اما بهتر است که موضوعات را به صورت سلسلهوار، منظومهای و همچنین با توجه به اقتضای مسائل روز جهان، تعیین و اولویتبندی کنیم.
وی با اعتقاد بر اینکه در این بیست سال، تلاشی گسترده و مداوم را به کار بستهایم، به نکته دیگری در جهت برگزاری هر چه بهتر این نشستها اشاره کرد و گفت: از آنجایی که این فعالیت، فعالیتی انسانی بوده، قطعاً از نقصهایی برخوردار است؛ از این رو بهتر است کارگروهی مأمور شود تا فراز و نشیبها، و موفقیتها و کاستیهای این دوره بیستساله مورد ارزیابی قرار گیرد؛ به گونهای که راهکار رفع کاستیها را کشف کرده تا این جریان تکامل بیشتری یابد.
آیتالله تسخیری، مشاور مقام معظم رهبری و رئیس شورای تقریب مذاهب اسلامی، به بیان اهمیت این اجلاس از دو جنبه پرداخت و تصریح کرد: برگزار کنندگان این اجلاس، دو گروه مهم هستند؛ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی که نمایندگان آن در سراسر جهان حضور دارند و میتوانند صلح و دوستی را گسترش دهند و شورای جهانی کلیساها.
مشاور مقام معظم رهبری ادامه داد: اهمیت دیگر این اجلاس به موضوع آن یعنی «معنویت و مدرنیته» بازمیگردد که نتایج آن میتواند سهم مهمی در ایجاد صلح و امنیت در جهان داشته باشد. بر اساس گفته طه عبدالرحمن، فیلسوف و عارف پرآوازه مغربی، اگر بین واقع (مدرنیته) و روح واقع (روح مدرنیته) تفاوت قائل شویم، به این معنا خواهد بود که قصد داریم به جدایی انسان از واقعیت مطلق جهان یعنی خداوند متعال، فکر کنیم. دین با تکریم عقلانیت و اراده مستقل انسان کاملاً منسجم بوده و مخالف جدایی انسان از حقیقت بزرگ جهان و معنویت است.
آیتالله تسخیری همچنین اظهار کرد: در قبال این اجلاس سؤالات متعددی مطرح میشود؛ و بین ادیان مسائل بسیاری درباره مدرنیته و معنویت وجود دارد. امیدواریم که این کنفرانس و اجلاس با پاسخی روشن به این سئوالات به سوی ایجاد زمینههای مشترک حرکت کند.
حجت الاسلام عبدالحسین خسروپناه، رئیس مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، نیز به ایراد سخنانی با موضوع «معنویت و گوهر مدرنیته» پرداخت و با تأکید بر شناخت گوهر مدرنیته، گفت: مدرنیته را نباید تنها از طریق دستاوردهایش یعنی علم، فلسفه، تکنولوژی مدرن و ... شناخت.
وی گوهر مدرنیته را سوبژکتیویسم دانست و بیان کرد: سوبژکتیویسم به معنای تقدم ذهن انسان بر واقعیتهای خارجی و اصالت فاعل شناسایی یعنی انسان است. بنابراین ذهن انسان آینه واقعیات خارجی است و باید موجودات جهان را از دریچه ذهن آدمی دید.
همچنین در این مراسم دکتر لگن هاوزن، دکتر ابوذر ابراهیمی ترکمان، دکتر کلارا آموس، اسقف اعظم سیبوه سرکیسیان، دکتر عبدالعلی خوشرو، دکتر علیمحمد حلمی و ... حضور داشتند و به ارائه مقالات و نقطه نظرات خود پیرامون موضوع «معنویت و مدرنیته» پرداختند.
منبع: ایران