چند روز پس از کارت زرد مجلس به وزیر ارشاد، رییس جمهوری در تالار وحدت با هنرمندان دیدار کرد و از بی معنا بودن تقسیم بندی هنرمندان به ارزشی و غیر ارزشی، اثرات منفی بر هنر و مشکلات ممیزی آثار هنری و کتاب سخن گفت.
به گزارش جماران به نقل از تدبیر، سخنان روحانی با استقبال هنرمندان مواجه شد و بسیاری از نویسندگان و هنرمندان را به روزهای پیش رو امیدوار کرد. روحانی چند روز بعد در نشستی که با استادان دانشگاه برگزار کرد از نخبگان خواست که درباره مسائل مهم سکوت نکنند و "سقراط وار" نظر خود را بیان کنند.
محمود دولت آبادی، نویسنده مشهور ایرانی که در جلسه نویسندگان و هنرمندان با روحانی حضور داشت، معتقد است "روحانی شانه زیر بار سنگینی برده است."
هر چند نویسنده رمان مشهور "کلیدر" در گفت و گو با "تدبیر" ابراز امیدواری می کند: "همان گونه که توافق ژنو بر تغییر شرایط اقتصادی تاثیر گذاشته است این باز شدن فضای گفت و گو و کم شدن فشار بر کشور به کم شدن فشار بر هنرمندان و نویسندگان و صاحبان آگاهی بینجامد."
این نویسنده صاحب نام ادبیات معاصر ایران درباره اثر توافق ژنو بر زندگی مردم، آینده هنر و کتاب های منتشر نشده اش به سوال های "تدبیر" پاسخ داده است.
شما در جلسه رییس جمهوری و هنرمندان شرکت داشتید، ارزیابی تان از رویکرد دولت به مقوله فرهنگ و هنر چیست؟
بله درجلسه اى که از طرف وزارت ارشاد باحضور رییس جمهوری برگزارشد، شرکت داشتم و بیش از پیش به این نتیجه رسیدم که آقاى دکترحسن روحانى شانه زیر بارِ سنگینى برده است و همان جا باز هم به خاطرم رسید که خدا کند بتواند از عهده چنین مسوولیت سنگینى بر آید. به نظر من نگاه رییس جمهوری به هنر و ادبیات بسیار مثبت بود و چنان چه مى دانید، متنى هم نوشتم بعد از آن نشست و نظرم را بیان کردم و شما مى توانید همان متن را ضمیمه این گفت وگو منتشر کنید.
در دولت قبل با انتشار یکی از پر سر و صداترین کتاب های شما یعنی رمان "زوال کلنل "مخالفت شد، امیدوار هستید در دولت جدید کتاب های شما و نویسندگان معتبر ایران به راحتی منتشر شود؟
اشاره شما به رمانِ «زوال کلنل» است که اکنون بیش از پنج سال است مجوز نشر نیافته، البته اگر در دوره دولت آقاى روحانى منتشر بشود امتیاز خوبى هم براى دولت خواهد بود، خوانندگان کتاب و نویسنده هم از این دل مشغولی مزاحم رها خواهیم شد؛ براستى احساس خستگى مى کنم از بس در مقابل این سؤال قرار مى گیرم که منتشر شد، منتشر نمى شود؟! این رمان سال ٦٢ تا٦٤ نوشته شده است و من هم پى نوشتى به کتاب افزوده ام و با معاون فرهنگى وزارت ارشاد دیدار و گفت و گو داشته ام و ایشان را شخصى با حسن نیت دریافتم که امیدوارم حسن نیّت متقابل به نشر کتاب بینجامد.
دلیل کاهش شدید تعداد و تیراژ کتاب های منتشر شده در سال های گذشته چیست؟
کاهش رواج کتاب البته عللى گوناگون دارد که بهتر است ناشران یا اتحادیه ناشران به این سؤال جواب بدهند؛ اما در حدود آگاهى ام مى توانم بگویم که سه علت عمده دارد که نخستین علت همان فساد اقتصادی است؛ به این معنا که اشخاص مجهول احوالى از امتیاز کاغذ ارزان و دیگر سوبسیدها استفاده مى کنند تا تیراژهاى جعلى بگیرند آن هم برای کتاب هایی که بیشتر براى قرار دادن توی قفسه هاى نمایشى ست و نه براى خوانده شدن؛ در واقع توآمانى از فساد ادارى- اقتصادى مى توانش نامید. علت دیگر مختل شدن روند طبیعی نشر کتاب است به سبب همانچه سانسور نامیده مى شود و غالبا هم به اعمال سلیقه هاى شخصى بر مى گردد. امیدوارم همان گونه که توافق ژنو بر تغییر شرایط اقتصادی تاثیر گذاشته است این باز شدن فضای گفت و گو و کم شدن فشار بر کشور به کم شدن فشار بر هنرمندان و نویسندگان و صاحبان آگاهی بینجامد.
پس به نظر شما توافق ژنو و تغییر رویکرد دستگاه دیپلماسی کشور در زندگی مردم تاثیر داشته است؟
در مورد این موضوع من نمی توانم در قامت یک کارشناس صحبت کنم در زندگی مردم هم حضور ندارم چون من 30 سال است که کنج خانه نشستم و از زبان همسرم می شنوم که این جنس گران یا ارزان شده است. اما اخیرا شنیده ام که تورم کنترل شده است و این موفقیت بزرگی برای آقای روحانی است. همچنین ایشان در یک تقاضا به دانشگاهیان گفته است که اظهارنظر کنید که این تقاضای خیلی معقولی است. منتها اشکالی که وجود دارد تجربه های گذشته است. در گذشته اهل نظر وارد عرصه شدند، اظهارنظر کردند و نتایج خوبی نگرفتند. من فکر می کنم آقای دکتر روحانی چوب تجربه های گذشته اهل علم و فرهنگ از دخالت و شکستن سکوت را می خورد. چوب هزینه هایی که آنان داده اند. از لحاظ نظری، احوالی و عملی آقای دکتر روحانی مانند آقای خاتمی به مردم، دانشگاهیان و اهل نظر و هنر نزدیک هستند اما دانشمندان و اهل هنر برای این احتیاط بیشتری میکنند که نگران هزینه های حمایتشان از ایشان هستند. پس اقای روحانی باید به فکر کاهش هزینه اظهار نظر نخبگان باشد تا آنان هم راحت تر از او و دولتش حمایت کنند.
البته من به سهم خود با وجود اینکه 30 سال است که از کار کنارم گذاشته اند در این خصوص کوتاهی نکردم و پیش از اینکه ایشان نامزد انتخابات ریاست جمهوری شوند نوشته بودم که ایشان یکی از شخصیت های قابل تامل در تاریخ سیاسی معاصر است و همواره این حمایت را داشته و دارم. اما اینکه چرا بیش از این نمی شود به حمایت از ایشان و دولتش پرداخت علت کاملا واضح است. زمانی که گفت و گوی آقای رییس جمهور در تلویزیون یک ساعت و نیم به تعویق می افتد به این دلیل که با وی به توافق نمی رسند آن هم بر سر یک مسئله جزیی؛ باید پرسید وقتی با رییس جمهوری به این گونه برخورد می شود پس آن وقت صحبت های نخبگان از طریق کدام تریبون باید مطرح شود؟ نخبه ها در کشور تریبونی نداشته و ندارند.
آنچه در کشور ما یک واقعیت انکار ناپذیر است این است که تقریبا همه رسانه ها در اختیار حکومت است و مجالی برای دیگران نمانده است. همین رسانه ها یک عمر است که برخی از این نخبگان را ممنوع التصویر کرده اند. به همین منظور من فکر می کنم که آقای روحانی باید ابتدا یک تریبون برای اهل نظر در نظر بگیرد تا اظهارنظری هم درحمایتش از ایشان و رفتار های منطقی دولتش صورت بگیرد.
اما به صراحت می گویم که آقای روحانی یک شانس برای موقعیت تاریخی اکنون و آینده ایران است و اگر این شانس به هر نحوی از دست برود همه ما، چه افراد وابسته به حکومت، مردم و امثال من که کنج خانه نشسته اند، جز زیان چیزی نصیبمان نخواهد شد. توافق ژنو هم در واقع تایید کننده این حرف من است که آقای روحانی و دولتش شانس مهمی برای زیست با احترام ایرانیان هستند.
پس معتقد هستید این توافق نامه بر امید مردم به باز شدن فضای کشور تاثیر داشته است.
به نسبتی که من می بینم و می شنوم مردم به تاثیر توافق ژنو امیدوار هستند. البته به جز اهل تخصص، من و جامعه از جزییات آن چیزی نمی دانیم اما در جامعه تاثیر مثبت داشته است. چون از طریق این توافق امیدوار هستند و انتظار دارند که گشایشی در زندگی اقتصادی، اجتماعی، آزادی بیان و... به وجود آید و فکر می کنم که نیت دکتر روحانی هم همین است. امیدوارم توافق ژنو باعث شود همه یاد بگیرند که گفت و گو کردن و بدون تنش زندگی کردن بهتر است. شاید این فضای جدید باعث شود از فشارها کم شود و آزادی های قانونی بیشتری فراهم شود.
یعنی معتقد هستید توافق ژنو می تواند بر آزادی های داخلی هم تاثیر بگذارد؟
آزادی هایی که منظور من است در پرتو قانون معنی می دهد. اگر این توافق پیش رود خود به خود مجموعه حاکمیت باید به سمت بررسی اجرای بدون تقلیل قانون اساسی برود. اتفاقی که به تدریج امکان پذیر است. در مورد موضوعات ناگهانی هم مثلا می توانند انتشاراتی هایی که به حالت تعلیق در امده اند، از تعلیق در آورند و برخی آثار که اجازه نشر نیافته اند را نشر دهند تا فضا از این التهاب فاصله بگیرد. اینها می تواند فرایند و حاصل این فضای مدارا باشد که پیش آمده است. از زمان های خیلی دور اعتقاد به گفت و گو داشته ام زیرا در فضای گفت و گو لزوما کسی چیزی از دست نمی دهد. بنابراین این گفت و گو و راهکاری که آقای روحانی و هیات مذاکره کننده کشور در پیش گرفته اند خیلی مثبت است و من امیدورام تشنج هایی که پیش آمده فروکش کند و ما همچنان بتوانیم با دنیا به سمت صلح برویم، امیدوارم.