جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

تحلیل الاتحاد از روشنفکران عرب

کد خبر: ۳۵۸۳۵
تحلیل الاتحاد از روشنفکران عرب

رسانه های توده ای نظیر تلویزیون و اینترنت امروزه تا حد زیادی مردم را هدایت کرده و نحوه رویکردها و خلقیات و افکار و حتی گرایش های سیاسی شان را تعیین می کنند. درست است که در صحنه جامعه فعالان و بازیگران متفاوتی حضور دارند اما همه آنها برای تاثیرگذاری بر مردم نیازمند رسانه ای هستند زیرا بدون داشتن رسانه ای توانمند قادر به ایجاد ارتباط با توده های مردم نخواهند بود.

به گزارش جماران به نقل از شفقنا، الاتحاد در تحلیلی نوشت: هم اکنون هریک از ما می تواند برنامه ای تلویزیونی را به خاطر آورد که در آن آرا و افکار مورد بررسی قرار می گیرد؛ حتی می تواند با تمام جزییات برخی از گزارش های خبری را که حوادث معینی را پوشش می دهند به خاطر آورد. دراین میان کسانی که تمایل بیشتر به افکار و اندیشه ها یا فرهنگ و هنر دارند می توانند فلان کتاب را به خاطر آورند که در برنامه ای تلویزیونی از سوی کارشناسان مربوطه مورد بحث و بررسی قرار گرفت. این همه «به یاد آوردن» ها در شرایطی است که توفانی از رسانه ها به صورت پیوسته با ریتمی تند و حرکتی دایمی زندگی هریک از ما را تحت تاثیر خود گرفته و هنوز یک خبری را کامل پوشش نداده اند به سراغ یک خبر جدیدی می روند. دربحبوحه این رسانه های سریع و پرشتاب هیچ فرصتی برای فکر کردن و رشد و تعمیق افکار و اندیشه ها و جدا کردن معنای هر اندیشه ای با دیگری پیدا نمی شود. هر روزه اندیشه های بیشتری به احتکار رسانه ها در می آیند تا به شیوه ای جدید و جذاب تولید شوند به گونه ای که دیگر میزان گستره این افکار مطرح نیست. مهم فقط میزان جذابیت یک فکر است.

این دیگر نیازی به استدلال ندارد که هر اندیشه عمیقی با همه متعلقاتش در چنین معرکه ای جزو نخستین قربانیان این هیاهوی رسانه ای خواهند بود. هیاهویی که در میان تلاطم دریایی از رسانه ها و جوشش هر روزه اخبار و اطلاعات شکل گرفته و از همه مرزها عبور کرده و خود را به همه خانه ها رسانده یا حتی وارد ساحت خصوصی کسانی می شود که از یک تلفن همراه استفاده می کنند. طبعا در این میان نخستین کسی نیز که قربانی می شود صاحب همان اندیشه یعنی روشنفکر است زیرا امروزه هرگونه ارتباط بین این فرد و مخاطبش در اقصی نقاط جهان در گرو رسانه های جمعی است و هیچ ابزار دیگری وجود ندارد که این روشنفکر بتواند با هرکس خواست تماس گرفته یا اندیشه هایش را مطرح کند.

این روشنفکر تا یک منفذ کوچک و سریع پیدا می کند و می کوشد از خلال آن به جمع و جور کردن افکار و اندیشه هایش بپردازد بلافاصله خبر تازه ای پخش می شود و او باید شبانه روز خودش را با این خبرهای تازه تطابق دهد. نمایش های موزیکال نیز به همین ترتیب و با همین سرعت جریان دارد. نمایش هایی که با خواننده های زیبایی اجرا می شود و گاه نصف روز شان را هریک جلوی آینه صرف کرده اند. برنامه های سبک دیگری که با موسیقی های براق و سریع اجرا می شود نیز به همین ترتیب. هیچ یک از این برنامه ها به آن روشنفکر بیچاره و بدبختی که طالب لحظه ای درنگ و تامل است ترحم نمی کنند. گاه می بینیم دربرنامه هایی که با حضور این روشنفکران برگزار می شود، کارگردان پیوسته به ساعتش نگاه می کند و نگران لحظه ها و دقایق است و می خواهد هرچه زودتر این روشنفکر مزاحم و خسته کننده صحنه را ترک کند. به این ترتیب باید گفت روشنفکران تنها جایی که می توانند به آن پناه برند همان کتاب ها یا تحقیقات شان است. کتاب هایی که از کسادی خواننده تقریبا هیچ کس حاضر به سرمایه گذاری و چاپ آنها نیست.

البته مشکل روشنفکران ما تنها عدم ارتباط با مردم یا تاثیرگذاری بر آنها نیست. بلکه مشکل بزرگ تر در این است که اگر بر فرض فرصتی هم به آنها داده شود آنچه را بیان کرده یا انتقال می دهند عمیق و موثر نیست. در واقع تولیدات روشنفکری ما روز به روز ضعیف و ضعیف تر شده است زیرا به لحاظ تاریخی و عملی طبقه «روشنفکران و اندیشمندان» ما بخصوص در جهان عرب خیلی کم رنگ شده اند. در هیچ کجا تقریبا دیگر شاهد یک «عرصه فکری» نیستیم که در آن افکار و اندیشه ها با هم به جدال برخاسته و رشد و نمو پیدا کنند. صحنه ای که وجود دارد از یک سو کسی قرار دارد که طرد شده است و از طرف دیگر کسی که او را طرد کرده اند و در نتیجه این هر دو فکر تولید نمی کنند بلکه تنها به تولید ابزارهای سرکوب مشغول اند. از این روست که باید گفت ما دربرابر یک انسداد فکری واقعی، اگر نگوییم یک عقب گرد قرار گرفته ایم بنابراین آنچه نوشته یا منتشر می شود باز تکرار همان چیزهایی است که قبلا نوشته و گفته شده و یا درباره آن بارها و بارها در دوران نوزایی بحث و تبادل نظر شده است. ما هنوز نتوانسته ایم مشکلاتی را که تفکر دوران نوزایی از یک ونیم قرن پیش با آن مواجه بود از هم تفکیک کنیم. مساله دین و سیاست، رابطه با غرب، وضعیت زنان و سنت ها، رابطه بین علم و دین، دولت ملی و امت و غیره هنوز روشن نیست. گویی ما طی یک قرن گذشته هنوز شجاعت و جرات لازم را برای تفکیک این مفاهیم پیدا نکرده ایم. در عوض همیشه به دنبال تلاش هایی هستیم که می خواهد افکار متناقض را به هم پیوند بزند. مساله ای که در واقعیت تاکنون ناکارآمدی اش به اثبات رسیده و زندگی سیاسی و فکری ما را به شکست کشانده است.

در همین رابطه است که مسوولیت اصلی بر دوش روشنفکران گذاشته می شود. آنها موظف به تولید اندیشه هستند چون رسانه برای انتقال این اندیشه ها همیشه در اختیار است. واقعیت این است که فقدان جرات اندیشه نزد بخش بزرگی از روشنفکران عرب قابل توجه است. هشام شرابی نویسنده و روشنفکر فلسطینی تبار در کتاب مشهور خود پیرامون روشنفکران عرب و غربی به این موضوع پرداخته است. او نیز از عدم جسارت روشنفکران و تردیدشان برای قطع ارتباط با افکار سنتی می گوید. افکاری که موجب رکود و رخوت جوامع شان شده است.

گروهی از روشنفکران که شرابی به آنها می پردازد به دو دهه پیش تعلق دارند که به آن دوران تکوین گفته می شد. وی می گوید تردیدی را که این نسل از روشنفکران بدان دچارند به دلیل از هم گسیختگی و تحلیل روند اجتماعی و اقتصادی و روحی خودشان و شرایطی است که در آن زیست می کنند. ارتباط شان با زندگی و نیازشان به مسایل اقتصادی و گرایش اکثریت آنها به جوامع شان موجب شده تا دست و پای شان بسته باشد و افکارشان محدود بماند و مجبور می شوند در دیدگاه هایشان محافظه کار باشند و دوباره درهمان گردونه ایجاد هماهنگی بین افکار متناقض باقی بمانند و تلاش کنند بین آنها تلفیقی به وجود آورند. به این ترتیب میراث گذشتگان به این ها رسیده است. شرابی نام «بنیان قرون وسطایی» بر این میراث ها می گذارد و می گوید این بنیادها بر تفکر و اندیشه روشنفکران ما مسلط است و اجازه به آنها نمی دهد تا در برابر واقعیت های اجتماعی و فرهنگی شان یک گام بلند و انقلابی بردارند.

یک قرن و نیم بر عمل روشنفکرانی می گذرد که هشام شرابی از آنها سخن گفت. لکن ما امروز در برابر گروهی از روشنفکران قرار گرفته ایم که جمعیت شان کم تر از گذشته و تاثیرشان نیز به دلیل اوج گرفتن رسانه ها به حداقل رسیده است. روشنفکرانی که مانند نسل های گذشته همیشه دچار تردید و عدم جرات هستند و همین امر موجب می شود تا «عرصه فکری جامعه» تلاطمی برنداشته و نتواند از یک مرحله به مرحله بعد عبور کند. آیا تحلیل هشام شرابی درباره ترس طبقه روشنفکران و عدم جسارت شان برای رویارویی با بنیادهای قرون وسطایی درست است یا ما به دلیل تحولاتی که طی این چند دهه گذشته باید تحلیل دیگری ارایه دهیم؟ آیا می توان گفت بنیادهای قرون وسطایی تاکنون توانسته اند بخش اعظمی از عقل جمعی و فردی ما را در خود فروبلعیده و دوباره تسلط و سیطره خود را بر ما احیا کند به گونه ای که دیگر خلاصی از آن برای ما وجود ندارد؟

منبع: الاتحاد

انتهای پیام

دیدگاه شما