با گذشت زمان بیماری، علایم مرگ به صورت تدریجی بر نشانههای حیاتش پیشی گرفت و انتظار مرگ بر انتظار بهبود و بازگشتش به زندگی غلبه کرد. در چنین شرایطی گرچه با چشمان پرفروغش و برخی حرکات کند بدنش سخن میگفت، اما ناتوانی از درک وضعیتش در سکوت، برقراری ارتباط را دشوار و بر تاثر میافزود.
همیشه ملاقات با «دکتر هادی نخعی» در بستر بیماری و سپس یادآوری آن، آزارم میداد. به نظرم بیماری مساله نبود، بلکه مشاهده فرو رفتن تدریجی یک دوست در کام مرگ، آزاردهنده بود. مشاهده و انتظار سرآمدن حیاتش، در چنین وضعیتی بسیار زجرآور بود و در بسیاری از لحظات، حیات خودم را در آیینه مرگ او جستوجو کردم. به بهانه فراق یک دوست نکاتی را نوشتهام که در ادامه خواهد آمد...
١- با نظر به پیوستگی ظاهر و باطن پدیدهها در عالم، باطن امور را باید در ظاهر جستوجو کرد، چنانکه ظاهر را باید با رجوع به باطن تفسیر کرد. همانند طبیعت؛ بهار را باید در زمستان مشاهده کرد. پس از غلبه سرما و با پایان یک فصل در تمامیت آن، نطفه بهار بسته میشود و از نیمههای زمستان، زمین زنده و بهار آغاز میشود. بنابراین بهار را باید در سوز زمستان و پایان فصل جستوجو کرد. مرگ طبیعت در پاییز ظهور میکند، اما مقدمهاش در تابستان و در اثر فشار و شدت گرماست، که درختان باردار، به تکامل رسیده و بار خود را بر زمین میگذارند. بنا بر این مرگ طبیعت را باید در التهاب گرمای تابستان و در اوج باردهی درختان مشاهده کرد.
٢- مرگ طبیعی انسان فارغ از حادثهها، اگر در درون یک زندگی طبیعی باشد، چنین است. تولد یک انسان در لحظه زایمان نیست، بلکه در قابلیتها و زمان انعقاد نطفه است. نوجوانی را در کودکی، چنانکه جوانی را در بلوغ و نوجوانی باید مشاهده کرد. اما نشانههای مرگ را باید در میانسالی که التهاب زندگی در اوج خود قرار دارد، جستوجو و مشاهده کرد. پیری آیینه «مرگ قبل از مرگ» است. سر پیری و انکسار، پس از عمر طولانی، تذکر برای مرگ اندیشی است. پیری به مثابه مرگ، آیینه زندگی و برای مرگ و زندگی است.
٣- با مرگ، التهاب زندگی برآمده از الزامات حیات جسمانی به پایان میرسد، لذا برای متوفی نوعی آرامش حاصل میشود، زیرا التهاب زندگی و دغدغهها، خوشیها، کینه و دوستیها، همه تمام میشود. برای بازماندگان شوک ناشی از مرگ عزیز ازدست رفته، حاصل یک «خلأ» و جابهجایی در نقشها و مسوولیتهاست. به همین دلیل، حیرتآور، غمناک و تامل برانگیز و با نگرانی و دغدغههای جدید همراه است.
٤- سوگواری برای متوفی شاید در ابتدا حاصل گسیختگی پیوندها و تعلقات باشد، اما بیشتر برای خود است، نه او! به همین دلیل با «مرگ اندیشی»، باید به دو نسبت تامل کرد: یکی؛ بر عبرتهای زندگی متوفی و دیگری؛ بر تقدیری که با حیات درآمیخته و پایانبخش آن است. در هر دو نسبت باید مرگ را بازتعریف کرد.
٥- مرگ اندیشی؛ نگاه به زندگی و مرگ را تغییر خواهد داد. نوعی امتداد و پیوستگی در حیات انسانی و اثر وجودی انسان در عالم وجود دارد. انقطاع در تداوم حیات، تنها یک لحظه و یک واقعه است، آنکه رفته، در قطع تعلقات راه دشواری پیموده و آنکه مانده، در از دست دادن عزیزش حیرت زده است. با گذشت زمان، قبوری که بر آنها ضجه و ناله سر داده میشد، دیگر شاهد حتی قرائتکننده فاتحه هم نخواهد بود!
حیات متوفی در سایه متلاشی شدن جسم در درون قبر و به خاک تبدیل شدن، فراموش میشود و برای بازماندگان، تغییرات و آمدن عزیزان و تعلقات جدید، موجب مشغول شدن به زندگی و ادامه آن میشود. چرخه پیوستگی مرگ و زندگی و درآمیختن آن با هم را باید در دو چهره تداوم حیات روحی و انقطاع در حیات جسمانی و تحولات آن، مورد تامل قرار داد. بنا بر این مرگ و عبرتهای آن را باید در آیینه زندگی و در زمان حیات و نه در زمان رخت بر بستن آن مشاهده کرد.
منبع: اعتماد