جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

فاضل میبدی: ضعف احزاب، قوم گرایی را جای تحزب نشانده است

کد خبر: ۱۵۰۷۱۱
فاضل میبدی: ضعف احزاب، قوم گرایی را جای تحزب نشانده است

محمدتقی فاضل میبدی گفت :ضعف احزاب، قوم‌گرایی را جای تحزب نشانده است و بزرگ‌ترین‌آفت احزاب «شخص محوری» است که«تغییرات اتوبوسی» محصول گروه‌گرایی است.

به گزارش جماران، سخن گفتن از اهمیت احزاب به عنوان یکی از محورهای اصلی توسعه سیاسی در کشور، تکرار مکررات است. اهمیت حزب‌گرایی و شکل بخشیدن به احزاب سیاسی کارآمد و پویا که حرکت کشور به سمت توسعه سیاسی را تسریع می‌کنند، نه در گفتار که باید در عمل بروز و ظهور یابد که اگر چنین نشود، «قبیله‌گرایی و قوم‌گرایی» جای «احزاب» را می‌گیرند و منافع فردی و جناحی و گروهی جای منافع ملی را، و البته اینها کمترین آفاتی است که جامعه و کشور را متوجه خود خواهد کرد. باید دانست سر دیگر طیف آسیب‌های ناشی از نبود احزاب در سپهر سیاسی کشور، ناامیدی نخبگان سیاسی و افراد کارآمد است که به سبب استقلال رای، قوم‌گرایی و گروه‌گرایی را برنمی تابند و از صحنه سیاست کنار گذاشته می‌شوند.

در راستای آسیب شناسی فعالیت احزاب در کشور «آرمان» به گفت‌وگو با محمدتقی فاضل میبدی پرداخته است که در ادامه می‌خوانید.

ناطق نوری اخیرا به نقد فضای سیاسی کشور پرداخته و از اهمیت حزب‌گرایی سخن گفته است. چه عواملی سبب شده تا ضعف احزاب تا بدین حد احساس شود؟

در ۳۷ سالی که از انقلاب اسلامی گذشته است، ما حرکت حزبی به معنای واقعی کلمه در کشور نداشته‌ایم و همین امر سبب شده تا فرقه‌گرایی و گروه‌گرایی جای تحزب را بگیرد. حزب تعریف مشخص و چارچوب‌بندی‌شده‌ای دارد و زمانی که از نظام حزبی اسم می‌بریم، منظورمان احزابی است که مانیفست و اصول بنیادینی دارند و در رقابت‌های سیاسی، بر اساس آن اصول و مبانی، برنامه ارائه می‌دهند. در این تعریف، منافع ملی بر منافع گروهی رجحان دارد، اما اگر دو فرقه و قبیله در یک فضای سیاسی فعالیت کنند، رقابت سیاسی رنگ و بوی گروهی و قدرت طلبی می‌گیرد و این دو دایما درصدد حذف هم برمی آیند و هر یک که به قدرت برسد، با تمام توان تلاش می‌کند که رقیب خود را حذف کند. بنابراین رقابت فکری که مبتنی بر عقلانیت و اخلاق است، جای خود را به تخاصم و رفتارهای غیرعقلایی و غیراخلاقی می‌دهد. این امر را می‌توان در قضیه برجام مشاهده کرد. در واقع برجام یک خواست ملی بود و مورد استقبال ملت ایران قرار گرفت. به تعبیری ملتی که از سیاست‌های انزواطلبانه دولت‌های نهم و دهم خسته بودند و خواهان پایان تحریم‌ها بودند، پشت دولت ایستادند و چنین شد که برجام به سرانجام رسید. حال ببینید گروه مخالف به جای اینکه بیاید در چارچوب منافع ملی بیندیشد و نقد عالمانه و دلسوزانه کند، دایما در جهت تخریب دولتی برآمد که از خودش نبود. این در حالی است که اگر حزب در کشور وجود می‌داشت، آنچه باید مبنا قرار می‌گرفت صرفا و صرفا منافع ملی بود.

نکته‌ای که نباید از نظر دور داشت، این است که چنین فضایی سبب تولید و بازتولید جریانات و افرادی می‌شود که خود را مالک و صاحب کشور می‌دانند و نظرات مخالف را برنمی تابند. این افراد در بسیاری از جایگاه‌ها نفوذ می‌کنند و خطر انسداد فضای سیاسی را سبب می‌شوند. آیا این گزاره را تایید می‌کنید؟

دقیقا همین طور است. شما مثلا نمود این نوع نگاه را باید در رفتارهای برخی از روزنامه‌ها و نشریات مخالف دولت ببینید. روزنامه‌ای هست که نه مبنای اخلاقی دارد و نه دغدغه منافع ملی، ولی می‌خواهد تفکر شخصی‌اش را در جامعه به کرسی بنشاند و نمی‌تواند بپذیرد افرادی هستند که مخالف نظر او فکر می‌کنند و اتفاقا مسلمان و ایرانی‌اند و اتفاقا بسیار خوش فکرتر و وفادارتر به کشور و منافع ملی‌اند. باید پرسید به چه دلیل این روزنامه می‌تواند با این‌همه امکانات فعالیت کند؟ زیرا حزب در کشور جایگاه کمرنگی دارد که اگر احزاب فعال بودند، چنین نشریه ای یا چنین فردی راه به جایی نمی‌برد. اگر حزب قوی بود، هر یک از احزاب، تفکرات و جریانات سیاسی کار خود را می‌کردند و اگرچه در فضای توام با رقابت اما کاملا عقلایی و چارچوب‌بندی‌شده فعالیت می‌کردند، نه اینکه یک گروه آزادانه فعالیت کند و گروه دیگر نتواند. نه اینکه یک روزنامه یا فرد یا یک مسئول خود را مالک بداند و کسانی را که مانند او فکر نمی‌کنند، متهم کند به انواع و اقسام تهمت‌ها و برچسب‌ها. باید تاکید کرد که این نگاه زمینه‌سازانسداد سیاسی و خطری بسیار بزرگ برای جامعه ماست.

یکی از آفات‌های این نگاه را باید در تصمیمات سیاسی کسانی دانست که مسئولیت‌های اجرایی به دست می‌آورند و بعد دست به تغییرات گسترده در بدنه نهادها و دستگاه‌ها و حتی دولت‌ها می‌زند و همه نیروهای قبل را با نیروهای وفادار به خودشان تعویض می‌کنند. این هم از جمله آسیب‌های باندبازی و نگاه جناحی است.

همان طور که اشاره کردم، در نبود احزاب و فقدان چارچوب‌های تعریف شده سیاسی، هر کسی که به قدرت برسد با نگاه «فرد محور» یا «گروه محور» دست به تغییرات می‌زند و این می‌شود جامعه «شخص محور» و نه «سیستم محور». در این جامعه وفاداری جای کاردانی را می‌گیرد. به‌طور مثال، در این جامعه هر کس روی کار می‌آید نیروهای وفادار به خودش را روی کار می‌آورد، ولو کاردان نباشد، ولو در سیستم نباشد، اما اگر فقط تسلیم اندیشه‌های او باشند، کافی است. رفت و آمدهای اتوبوسی دقیقا به دلیل همین نگاه است. در این جامعه عقلانیت و کاردانی و توانمندی کمرنگ است و تملق و فریبکاری پررنگ. در چنین جامعه‌ای آن که خود را قدرت و مالک همه می‌داند، می‌تواند از ابزارهایی استفاده کند و خود را موجه و برحق جلوه دهد و چون احزاب تعریف نشده‌اند نمی‌توان انتظار داشت که اکثریت جامعه را که سیاسی هم نیستند متوجه چنین اتفاقاتی کرد.

به نظرم اینجاست که افراد کاردان و کارآمد که مستقل هستند، یا کنار گذاشته می‌شوند یا خودخواسته کنار می‌روند و یا به خارج می‌روند. این بزرگ‌ترین آفت نشات‌گرفته از چنین نگاهی است.

بله، این را اشاره کردم. امروزه یکی از کشورهایی که بیشترین موج مهاجرت فکری و خروج نخبگان از کشور را دارد، ایران است. این خروج مغزهای متفکر از کشور جدی‌ترین آفتی است که گریبانگیر جامعه شده است و اگر می‌گفتیم در گذشته نفت ما را می‌برند، الان چنین شده که باید بگوییم ژن‌های نخبگی را می‌برند و این را کسانی سبب شده‌اند که در استفاده از نیروهای خلاق، وفاداری می‌خواستند و تسلیم شدن افراد در برابر تفکر و جریان فکری آنان و نه دانش و منطق و سواد و تجربه را. البته باید به این آفات مسائل دیگری را هم افزود که در این مجال نمی‌گنجد و بررسی‌های گسترده‌تری می‌طلبد.

انتهای پیام

دیدگاه شما