دهم مهرماه، روزجهانی سالمندان نامگذاری شده است و همه ساله به همین مناسبت، مراسمی در کشورها برگزار می شود.
پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، یکی ازبیماری هایی که با سالمند شدن انسان چهره می کند ، آلزایمر یا همان بیماری فراموشی است.
طبق بررسیهای سازمان جهانی بهداشت، در هر ۴ ثانیه یک نفر دردنیا به بیماری، آلزایمر مبتلا میشود. براساس این بررسیها در حال حاضر حدود ۴۶ میلیون و ۸۰۰ هزار نفر درجهان مبتلا به آلزایمر هستند و تخمینزده میشود که تا سال ۲۰۵۰ میلادی این رقم به ۱۳۱ میلیون و ۵۰۰ هزار نفر، افزایش یابد.
بررسیهای انجام شده در کشورمان نیز حاکی است که در هر ۷ دقیقه یک نفر در ایران به آلزایمر مبتلا میشود و ۵۰۰ تا ۶۰۰ هزار نفربه این بیماری مبتلایند. گفتنی است که سه چهارم مبتلایان به آلزایمر از بیماری خود اطلاع ندارند و متاسفانه در شرایط حاد به پزشک مراجعه میکنند.
کارشناسان معتقدند، وراثت، پیری، تغذیه ناسالم، کمبود فعالیتهای ذهنی، انزوا و نداشتن فعالیتهای اجتماعی، استرسها و فشارهای روحی و روانی، صدمه به سر، آلایندهها، شیوههای ناسالم زندگی، چاقی و کمتحرکی، بالابودن مزمن و مداوم قند، چربی و فشارخون در ابتلا به آلزایمر مؤثرند. آنان همچنین میگویند،درست است که تاکنون درمان قطعی برای آلزایمر یافت نشده است و از آن به عنوان یک بیماری علاجناپذیر نام میبرند، اما میتوان با روشهای منطقی از بروز و شدت گرفتن این بیماری، پیشگیری کرد.
آلزایمر و علل آن
دکتر علیرضا معتمدی ـ متخصص بیماریهای مغز و اعصاب در مورد بیماری آلزایمر به گزارشگر روز نامه اطلاعات میگوید: آلزایمر که در میان مردم به بیماری فراموشی هم شهرت دارد، اختلال عملکرد مغزی است که به
تدریج تواناییهای ذهنی بیمار راتحلیل میبرد و معمولاً حافظه زودتر دچار مشکل میشود. البته این اختلال به شکلی نیست که فرد یک شبه دیگر کسی را نشناسد و یا موضوعی را به خاطر نیاورد، بلکه این اتفاق کمکم و به تدریج رخ میدهد.
وی میافزاید: در بیماری آلزایمر رسوب غیرعادی برخی پروتئینها در مغز، کاهش مییابد و نقل و انتقالهای عصبی و در نهایت تحلیل رفتن و کوچک شدن مغز، اتفاق میافتد. آلزایمر در بخشی از قسمت گیجگاهی مغز که مسئول نگهداری اطلاعات، حافظه و یادگیری است، شروع میشود و با توجه به روند پیشرونده بیماری، بهتدریج سایر بخشهای مغز را هم درگیر میکند. «فراموشی» شایعترین علامتی است که در مراحل اولیه بیماری آلزایمر به صورت اختلال در حافظه کوتاهمدت، خود را نشان میدهد و سپس حافظه بلندمدت را هم درگیر میکند. آلزایمر با «فراموشی» آغاز میشود، اما به مرور زمان و با پیشرفت بیماری، کارکردهای مغزی یکی پس از دیگری مختل میشود و از میان میرود و به همین دلیل مشکلات ذهنی و جسمی فراوانی را در فرد به وجود میآورد.
علایم و نشانههای آلزایمر
دکتر معتمدی با بیان این مطلب که بیماری آلزایمر در مراحل اولیه معمولاً ۱۰ علامت هشدار دهنده دارد، یادآوری میکند: اختلال حافظه، اختلال در انجام وظایف روزمره، گم کردن زمان و مکان، اختلال در گفتار، اختلال در قضاوت و تفکر، تغییر در خلق و خو، جابهجا گذاشتن وسایل و از دست دادن یا کاهش انگیزه زندگی از علایم ابتلا به آلزایمر است و در صورتی که تغییرات شخصیتی غیرطبیعی و تکرار شونده در فرد دیده شود، باید اقدامهای تشخیصی انجام بگیرد که اولین و سادهترین آنها هم، انجام «تست حافظه» توسط مشاور و روانشناس است. در صورت تشخیص احتمالی، بیمار برای بررسیهای بیشتر به پزشک متخصص مغز و اعصاب ارجاع داده میشود و اقدامهای تشخیصی مانند سیتیاسکن، امآرآی، نوار مغزی و آزمایش مایع نخاع برای فرد مشکوک به ابتلا، انجام میگیرد.
وی با اشاره به این مطلب که روند پیشرفت بیماری آلزایمر در افراد با توجه به شرایط و پیشینه زندگی، زمان تشخیص و نوع اقدامهای مراقبتی و درمانی متفاوت است و گاهی به ۱۰ سال هم میرسد، میگوید: به طور کلی بیماری آلزایمر ۳ مرحله دارد؛ در مرحله اول یا خفیف، علایم بهتدریج ظاهر میشود و مشکلاتی را برای فرد به وجود میآورد. در مرحله میانی، تمامی علایم خود را نشان میدهد و بیمار قادر نیست تنها زندگی کند و به همراهی نیاز دارد. در مرحله نهایی هم به دلیل درگیر شدن بخشهای زیادی از مغز، علاوه بر مشکلات ذهنی، مشکلات متعدد جسمی نیز در فرد به وجود میآید و بیمار برای زندگی، کاملاً به دیگران وابسته میشود.
درمان آلزایمر
دکتر معتمدی در مورد درمان آلزایمر میافزاید: هنوز درمان قطعی برای این بیماری پیدا نشده، اما پیشرفتهای زیادی برای کنترل آن شده است. به طوری که درحال حاضر درمانهای دارویی و اقدامهای مراقبتی و توانبخشی از قبیل تمرینهای بدنی، موسیقی، ماساژ، هنر، عطر و کاردرمانی برای کنترل روند پیشرفت بیماری، حفظ توانمندیهای جسمی و ذهنی موجود، افزایش تواناییهای شناختی و مهارتهای حرکتی در حد امکان، بهبود مشکلات رفتاری و در نهایت ارتقای کیفیت زندگی بیمار، انجام میشود.
وی در پاسخ به این پرسش که چه عواملی در بروز بیماری آلزایمر موثرند یادآوری میکند: آلزایمر مانند بسیاری از دیگر بیماریها، یک عامل دقیق و مشخص ندارد و عوامل متعددی از جمله وراثت، پیری، تغذیه ناسالم، کمبود فعالیتهای ذهنی، انزوا و نداشتن فعالیتهای اجتماعی، استرسها و فشارهای روحی و روانی، صدمه به سر، آلایندهها، شیوههای ناسالم زندگی، چاقی و کمتحرکی، بالابودن مزمن و مداوم قند، چربی و فشارخون در بروز آن موثر شناخته شدهاند.
این متخصص مغز و اعصاب در مورد بیماری افسردگی سالمندان توضیح میدهد: افسردگی در سالمندی شیوع بالایی دارد و اگر فردی در میانسالی به افسردگی دچار شده و درمان نشده باشد، خطر ابتلا به اختلال حافظه در او بیشترمی شود.
ضربه مغزی عامل دیگری است که کاهش سطح هوشیاری فرد را به همراه میآورد و ریسک ابتلا به آلزایمر را افزایش میدهد.
همچنین سکته مغزی و بیماریهای قلبی و عروقی در صورتی که درمان نشود، امکان ابتلا به آلزایمر را بیشتر میکند.
بیماری پرفشاری خون هم از مواردی است که خیلی خاموش و مرموز، وارد زندگی فرد میشود و احتمال بیماری آلزایمر را بالا میبرد.
راهکارهایی برای پیشگیری
به اعتقاد دکتر معتمدی، امکان پیشگیری قطعی از آلزایمر وجود ندارد، اما میتوان عوامل خطر ساز این بیماری را کاهش داد. گفتنی است، راهکارهایی ساده و مفید ضمن حفظ سلامت عمومی به «سلامت مغز» انسان نیز کمک میکند که از جمله به تغذیه سالم، فعالیتهای ذهنی، جسمی و اجتماعی، آرامش روانی، محافظت سر از هرگونه ضربه یا صدمه دیدن، جلوگیری و درمان بهموقع عوارض بالا بودن قند و چربی و فشارخون بالا، کنترل آلایندهها، داشتن شیوه زندگی سالم و معاینات دورهای، میتوان اشاره کرد.
دکتر معتمدی با بیان این مطلب که شناخت و پذیرش ماهیت بیماری آلزایمر در کیفیت همراهی خانوادهها بسیار تأثیرگذار است، میافزاید: گاهی بیماران مبتلا به آلزایمر مانند کودکان بدون منطق عمل میکنند و همین باعث ناراحتی و واکنش اطرافیان میشود. اگر اعضای خانواده متوجه باشند که فرد بیمار هیچ درک و کنترلی به هنگام انجام کارهای خود ندارد، دیگر او را بازخواست نمیکنند و رفتارهای صبورانهای را با بیمار در پیش میگیرند.وی یاد آوری
میکند: در حال حاضر هیچ راه شناخته شدهای برای پیشگیری از بیماری آلزایمر وجود ندارد. بررسیها حاکی است افراد بالغی که از لحاظ جسمی فعال هستند، نسبت به افراد غیرفعال، ممکن است کمتر در معرض ابتلا به آلزایمر و یا دیگر بیماریها باشند.
مطالعه روزنامه، کتاب، مجله، بازی با کارت، جدول حل کردن، بازدید از موزهها و انجام دیگر فعالیتهای اجتماعی و یا حتی تماشای تلویزیون و گوش دادن به رادیو به طور منظم، کمک میکند که افراد از علائم بیماری آلزایمر دور بمانند.
آلزایمر و امید به زندگی
معصومه صالحی ـ مدیرعامل انجمن آلزایمر ایران دربارة آمار مبتلایان به این بیماری به گزارشگر روزنامه اطلاعات میگوید: در حال حاضر حدود ۴۶ میلیون و ۸۰۰ هزار نفر درجهان مبتلا به آلزایمر هستند وتخمین زده میشود تا سال ۲۰۵۰ میلادی این رقم به ۱۳۱ میلیون و ۵۰۰ هزار نفر افزایش پیدا کند و این در حالی است که در جهان روزی ۸۱۸ میلیارد دلار هزینه درمان بیماری آلزایمر میشود و متأسفانه ۶۰ تا ۷۰ درصد مبتلایان به آن، در کشورهای در حال توسعه زندگی میکنند.
وی با بیان این مطلب که یکی از علل بالا رفتن آمار ابتلا به بیماری آلزایمر میتواند افزایش امید به زندگی باشد، میافزاید: در کشورهای پیشرفته درمانهای موثری برای این بیماری پیدا شده است و این بیماران تحت حمایتهای دولت و شرکتهای بیمه قرار دارند.
رشد سالمندی در کشور
مدیرعامل انجمن آلزایمر ایران با بیان این مطلب که مردم باید از بیماری آلزایمر شناخت بیشتری پیدا کنند و این شناخت و آگاهی باید به کمک رسانههای جمعی انجام شود، یادآوری میکند:
بیماران آلزایمری که اکثراً سالمند هستند، به مراقبت و درمان نیاز دارند که هزینههای زیادی را به دولت و خانوادهها تحمیل میکند، به همین دلیل باید از همین حالا به فکر جمعیت سالمند آینده کشور باشیم. خوشبختانه در وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و سازمان بهزیستی این حساسیت در مورد بیماری آلزایمر ایجاد شده است، به طوری که وزارت بهداشت و درمان طرح ملی دمانس (فراموشی) را تهیه کرده و کلینیکهای حافظه هم در طرح گنجانده شده است. امیدواریم با تصویب برنامه عملیاتی «دمانس» کشور در تمامی مراکز دانشگاهی، مردم به این مراکز مراجعه کنند و با تشخیص زود هنگام از سلامت جسم و روانشان مطمئن شوند، زیرا تشخیص زود هنگام باعث میشود معلولیتهای ناشی از بیماری آلزایمر به تعویق بیفتد. سازمان بهزیستی هم پایلوت طرح غربالگری را تهیه کرده که مرحله اول آن به اتمام رسیده و در حال حاضر وارد مرحله تشخیص شده و پروتکل تشخیص آن هم به وسیله کمیته علمی انجمن آلزایمر، تهیه شده است.
همچنین با نیروی انتظامی برنامهریزیهایی انجام دادهایم، زیرا مبتلایان به آلزایمر به علت این بیماری، نشانی خانههایشان را فراموش میکنند و نمیتوانند به آنجا برگردند. در پژوهشکده تربیت هم تفاهم نامهای برای سلامت جسم بیماران امضا کردهایم که روی سلامت روان هم تأثیر خواهد گذاشت.
وی با اشاره به این مطلب که مراقبت از بیماران مبتلا به آلزایمر بسیار سخت است و آنان در ۲۴ ساعت شبانه روز نیازبه مراقبت دارند، یادآوری میکند: مراقبت از این بیماران از عهده هر کسی برنمیآید و از این رو باید «بیمههای مراقبتی» در کشور ایجاد شود و بیماران آلزایمری جزو بیماریهای خاص قرار بگیرند تا بهداشت روانی خانوادهها تأمین شود.
کمکهای مردمی به سالمندان نیازمند
رئیس انجمن آلزایمر ایران میگوید: متاسفانه کمکهای مردمی به سالمندان نیازمند کم است و بعضی از خانوادهها از داشتن این بیماران احساس شرم دارند و حتی گاهی بیماران در جامعه از سوی برخی افراد نادان مورد ضرب و شتم واقع میشوند، حال آن که بیماران مبتلا به آلزایمر متوجه کارهایی که میکنند، نیستند.
به عنوان مثال بیمار مبتلا به آلزایمر وقتی گرسنه میشود، اولین خوراکی را که ببیند، میخورد و از این رو باید افراد جامعه نحوه برخورد با این بیماران را بدانند تا نا آگاهانه کاری را انجام ندهند. ما بر اساس آموزههای دینی مان باید تلاش کنیم که شان سالمندان در جامعه حفظ شود.
وی با اشاره به این مطلب که در حال حاضر انجمن آلزایمر ایران توانسته است بیش از ۶ هزار بیمار را پوشش دهد و این در حالی است که انجمن به طور متوسط روزی ۸ تا ۱۲نفر مراجعهکننده دارد، میافزاید: انجمن آلزایمر به سراسر کشوربستههای آموزشی میفرستد و آموزش مراقبین هم از کارهای دیگر انجمن آلزایمر ایران، به حساب میآید.
روشهای پیشگیری از آلزایمر
تاکنون هیچ راهکار تضمین شدهای برای پیشگیری از ابتلا به بیماری آلزایمر وجود نداشته است، اما تحقیقات اخیر روشهای زیر را در پیشگیری از آلزایمر، مؤثر میداند.
تمرینات فکری: افرادی که مرتب مطالعه میکنند، بازیهای فکری انجام میدهند و یا جدول حل میکنند، کمتر در معرض ابتلا به آلزایمر قرار دارند.
تمرینات بدنی: ۳۰ دقیقه ورزش روزانه تأثیر به سزایی در سلامت قلب، ماهیچهها و مغز انسان دارد و پیاده روی، باغبانی و تمیز کردن منزل هم میتواند نوعی ورزش باشد.
نوشیدن مایعات به اندازه کافی: کم آبی، مهمترین عامل متغیر برای از دست دادن حافظه است. بنابراین، به مقدار کافی مایعات بنوشید و از مصرف نوشیدنیهای گازدار بپرهیزید.
مراقب داروهای مصرفی باشید: پزشک شما باید از تمامی داروهای تجویزی و غیر تجویزی که مصرف میکنید، آگاه باشد. زیرا ترکیب بعضی از داروها باعث گیجی، فراموشی و یا آسیب رساندن بلند مدت به حافظه انسان می شود.
از رژیم غذایی سالمی پیروی کنید: روزانه حداقل ۵ نوع میوه و سبزی تازه بخورید. سبزیجات پهن برگ مثل کلم بروکلی، اسفناج و کاهو بسیار مفید است.
کـار کـردن بر روی دستگاههای موسیقی: ساخت آهنگ، باعث افزایش عمر مغز میشود. تحقیقات نشان میدهد افرادی که بر روی یکی از دستگاههای موسیقی کار میکردهاند، در انجام فعالیتهای ذهنی، در مقایسه با دیگران بهتر بودهاند.
تماس گرفتن و دیدار با دوستان: داشتن ارتباطهای مستمر اجتماعی باعث میشود مغز انسان جوان بماند. بنابراین انجام سرگرمیهایی که ترکیبی از فعالیتهای اجتماعی، فیزیکی و روانی است، ممکن است بهترین محافظ در برابر بیماری فراموشی باشد.
خوردن ماهی: طبق تحقیقی که در سال ۲۰۱۱ میلادی در مرکز رادیولوژیک آمریکای جنوبی انجام شد، ماهی بهترین غذای مغز است. اسکن از مغزها، نشان داد افرادی که ماهی کباب شده بر روی آتش و پخته شده،ونه ماهی که در روغن سرخ میشود، حداقل یک مرتبه در هفته مصرف میکنند، از ماده خاکستری در نواحی کلیدی مغزشان، بهتر محافظت میشود.
منبع: اطلاعات