پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، در روز چهارشنبه سوم شهریور ماه گذشته، آیتالله حاج شیخ حسن صانعی، که از نزدیکترین یاران امام خمینی است و از محضر ایشان استفادههای معنوی فراوانی کرده است، در مراسم آغاز ساخت خوابگاه دانشجویان دختر دانشگاه اراک در جمع علما، اساتید دانشگاه، مسئولین استان و جمعی از اقشار مردم مطالب مهمی در زمینه ضرورت مبارزه با خودبینی و تلاش برای رسیدن به مقامات معنوی گفتند که انتشار آن مورد مطالبه بسیاری از حاضران در مراسم قرار گرفت. روزنامه جمهوری اسلامی در اجابت این خواسته، متن این سخنرانی را از نظر خوانندگان محترم میگذراند.
بسمالله الرحمن الرحیم الحمدلله ربالعالمین والصلاه والسلام علی الصادرالاول النبی الاکرم محمد صلیالله علیه وآله.
قوله تعالی والتین والزیتون وطور سینین و هذالبلد الامین
و قوله تعالی «رب اشرح لی صدری ویسرلی امری واحلل عقده من لسانی یفقهوا قولی».
این دو آیه مصدر صحبتهای من هستند. آقایان اهل فضل حاضر در جلسه میدانند خدای متعال قسم خورده به تین و زیتون. من کمی که بررسی کردم بیشتر از این از کسی که سرآمد تفسیر زمان باشد چیزی در آن مقطع ندیدم. مسئله قسم خوردن خدا به این چیزها طبق آنچه آقایان میگویند به این جهت است که مثلا زیتون آثار بسیار خوبی دارد و هیچ مشکلی ندارد انجیر هم همینطور. قسم به خود زیتون و خود انجیر است یا آن کوههای بزرگی که پیدایش بسیاری از انبیا در آن کوهها بود در لبنان.
اما من در این مطالب برای قسم خدا به زیتون چیزی پیدا نکردم. معمولاً ما که قسم میخوریم، به یک چیز بالایی قسم میخوریم و سوگندی که در قانون و شرع آمده به یک چیزی قسم میخورند که اصلاً فوق همه آن هاست فوق بشر است. خوب این صحبتی که خدا به تین قسم میخورد به شمس قسم میخورد و الشمس وضحیها و القمر اذا تلاها و آیات دیگری که در قسمهای خدا هست چیست؟ یک تعبیری در جاهای دیگر امام دارند و آن تنزل است که در قرآن هم همین تعبیر و تنزل هست انا انزلناه. این از آن جاهائی است که همه برای فهمیدنش دچار مشکل میشوند، قرآن، به قلب پیامبر چه شده در آنجا کُمیت همه لنگ است و این قرآنی که به قلب پیامبر که قلب عالم یگانه است تنزل پیدا کرده از باب اینکه قرآن بطون سبعه و یا سبعین دارد به ما میگوید از این بطن به آن بطن تا رسیده به ما که قرآن را برای تو نازل کردیم یا قرآن را یک مرتبه از ملکوت اعلی به وسیله جبرئیل به قلب پیامبر نازل کرد و آن هم در اینجا میگوید یعنی کسی نمیداند یعنی چه؟ این چه فهمی بوده؟ این چه بیانی بوده؟ این چه بود؟ اگر جایگاهش قلب پیامبر بوده و کسی از او نمیتواند اطلاع پیدا کند که جبرئیل هم میگوید وقتی به
پیامبر وحی میکرد آن کس که کنارش هم بود نمیفهمید که چه بوده.
خوب اینها یک مسائلی است که امام در بسیاری از جاها تمسک میکند به اینکه «تنزله» و گاهی میفرماید این عضّههای کسانی که مستقیم به مبدا وحی ارتباط داشتند این گریههایشان برای دنیا نبود گریههایشان گریههای فراق هم نبود گریههایشان گریههای تنزلشان بود. راجع به حضرت زهرا هم همینطور است. حضرت زهرا هم گریه فراق نمیکرد. درست است که برای پدر بود ولی پدر به او گفت: تو برمیگردی به آن جایگاه خودت. یعنی این تنزل تمام میشود.
این مسائلی است که در باب تنزل هست و امام هم در بسیاری از این مسائل تعابیری دارد که این تعابیر غیرتعابیر معمول دیگران است لااقل آنچه را که ما دیدیم مثلاً تفسیر سوره حمد اصلاً یک چیزی دیگری است که جای دیگری نیست ارتباط حق و خلقتش که اینجا میگوید رحمانش، رحیمش، اللهاش، اصلاً وارد مسائلی میشود که عقل کسی به آنجا راه ندارد.
آن وقت میگوید: انبیاء هم عقده داشتند، زبان آنها بسته بود. ما اوذی الابنیاء مثل ما اوذیت، نه برای اینست که چون خاکستر به سر آنها میریختند، این ناراحتی برای این نبود که چرا خاکستر به سر آنها ریختهاند، نه اینکه ابی لهب و همسر او آن کارها را میکردند، نه اینکه انه لساحر و مجنون. «در ره منزل لیلی که خطرهاست همه، شرط اول قدم آن است که مجنون باشی». مجنون افسانهای است که اگر کسی به آن مسائل و محتوای آن نگاه کند میبیند که دیگر به این چیزها وابسته نیست. و لذا میگوید که پیغمبر هم شاید معنی این که من اذیت میشوم برای این است که آنچه را که یافته بود نمیتوانست بر مردم بگوید.
این است که ناراحت است و غصه میخورد. این است که امیرالمومنین و دیگران غصه خوردند. این برای این بود که آنها در بالا بودند و متنزل شدند. و راجع به همین رب اشرح لی صدری ویسرلی امری، واحلل عقده من لسانی یفقهو قولی، امام در اینجا یک مسائل دیگر را مطرح میکند: رب اشرح لی صدری از قول موسی است و یسرلی امری، واحلل عقده من لسانی که اول آیه خواندم والتین والزیتون و طور سینین، وارد مسئله طورسینین که میشود همه عقول لنگ میخورند. این طور سینین که همه میگیرند، به زن و بچه خود هم گفت بروند لبسی بیاورند، در یک آیه موسی میگوید که: رب ارنی خدا میگوید: لن ترانی. شما به ما یاد دادید که «لن» نفی ابدی است.
آنجا گفت لن ترانی و جای دیگر گفت: سوف ترانی. این دو تا چطور درست میشود؟ امام درست میکند، میگوید: موسی تا وقتی موسی هستی تو مرا نمیبینی، تا وقتی انانیتداری تو مرا نمیبینی تا وقتی دل به زن و بچه بستی، نمیبینی مرا. وقتی من را میبینی که دیگر موسی نباشی. «چون که بیرنگی اسیر رنگ شد، مرتضی با شیخ اندر جنگ شد. چون دویی را از میان برداشتی - مرتضی با شیخ کردند آشتی». این انانیت موسی بود که نمیتوانست ببیند، وقتی انانیتها رو شد میتوانی من را ببینی. به درخت نگاه کن، آن وقت جلوه حق تعالی را. که امام میگوید اینها جلوه هست. جلوه از مجلی جدا نیست، آن وقت تبلیغ میکند که ما اصلاً علیت و معلولیت نداریم. ما سببیت و مسببیت نداریم، آن چه هست جلوه هست. بعد مثل میزند میگوید: مثلها ناقص است، ولی خوب چارهای نیست، شمس و نورالشمس را میگوید که اصلاً این نیست. دریا و موج را یک ایهامی دارد. که موج همان دریاست و دریا همان موج است. من در شریعت مقدس اسلام جایی به نام علت و معلول ندیدم و جایی به نام مسببیت و مصوریت ندیدم. آنچه هست فقط اوست هوالاول و الآخر والظاهر و الباطن. اصلاً چیز دیگری نیست.
موسی به آنجا شد دیگر موسی نیست. «فجلعه دکا» همه را به هم ریخت «فخر موسی صعقا» به خدا قسم لم یلد و لم یولد ولم یکن له کفواً احد. غیر از انبیاء و اولیاء کسی این مقام را درک نمیکند. به حسن خلق و وفا کسی به یار ما نرسد. خود امام هم باید بگوییم آنچه را درک میکرد نمیتوانست به زبان بیاورد، یعنی امام هم عقده لسان داشت. حتی امام را خانواده خودشان هم نشناختند. حتی شهید جوان عزیزش که میخرامید و با آن فضل و تقوا و تحقیق و تدبر و تعمق و تدبیر و جامع جمیع چیزها بود و امام درباره او گفت: این یک عطیهای است و او یک هم چنین صفحه قلبی است. مجلس ختم حاج آقا مصطفی جلسه بسیار پرکیفیتی و پرجمعیتی بود، همه مراجع آن زمان که زمان آیتالله العظمی خوئی و دیگران بود، همه در آن جلسهای که امام برای مرحوم حاج آقا مصطفی گرفته بود، جمع بودند، کسانی که از طرف رئیسجمهور آن زمان آمده بودند، شما همه میدانید که عراق یعنی چه. شما میدانید که بچههای شما در عراق چه کردند. شما عراق را مثل ایران میشناسید، شما خشونتهای آنها را دیدهاید، شنیدهاید و خواندهاید. وقتی آنها از طرف صدام میآیند در فاتحه تمام جمعیت بلند میشوند ولی امام تکان
نمیخورد، از آقای خوئی بلند میشوند تا همه. امام نشسته بود، وقتی میخواهد برود باز هم همه بلند میشوند ولی امام نشسته بود. آیتالله مدنی که آن صحنه را دیده بود، گفت: «والله این پسر پیغمبر است». از ابهت صدام نمیترسید و در بحبوحه قدرت صدام نترسید و امیدوار به فضل خدا بود و شبانه خارج شد از او و مثل برادرانی که همراهش بودند خودش را متنزل میکرد و از اینجا به آنجا میرفت. در بیابان وضو میگرفت و به قول خودش در جنگ با معاویه، اسلام که نمیخواست شام را بگیرد، شام چیه؟ عروبت چیست؟ اسلام عروبت ندارد. اسلام چیز دیگری میخواهد. شام را میخواهد چکار؟ میخواهد دست معاویه را از شام کوتاه کند نجات بدهد. مثل رهبران مذهبی ما، رهبر عزیز ما تمام فکرش این است که نجات بدهد مردم را از دست تکفیریها. امام اینجوری بود. البته ما مسائل را از دیدگاه خودمان نگاه میکنیم و اگر بخواهیم این مملکت درست بشود، باید مثل امام باشیم. البته الآن درست هست، ببینید شماها ظرف خالی لیوان را نبینید، پرش را ببینید مگر میتوانستید حرف بزنید؟ مگر میتوانستید اظهار حیات کنید مگر میتوانستید این بساط را دربیارید در تمام نقاط مملکت؟ پس اینها ارزشی است
که خداوند در اختیار شما قرار داده و این روزها هم ایام دولت است. خوب چرا این مردم فریفته رجایی هستند؟ مگر رجایی تافته جدا بافته بود؟ مگر باهنر تافته جدا بافته بود؟ اما آن مقداری که من رجایی را دیدم انانیت نداشت. یعنی دقیقاً آنچه را که امام خواست بدون تعارف و بدون رودربایستی و بدون اینکه در مقام شخصیتی باشد دنبال هدف بود. لذا میبینید که هرسال، سال دولت چه میکنید. حالا چرا ما این دوتا را داریم؟ چرا ما چهار نفر نداریم؟ چرا هشت نفر نداریم؟ چرا ما بیشتر نداریم؟ برای اینکه راهمان را گم کردهایم. و ما احتیاج داریم که راه امام را که رهبری میرود و دیگران میروند برویم و باید یک مختصر انانیت خودمان را لحاظ نکنیم. وقتی این را لحاظ نکردیم، این همه بهشت خوبی داریم. این روز دولت، اینجا هم که مبدا خیرات و الان که شما زیر این سقف نشستهاید و دَم از اسلام میزنید، ریشه آن برای حاج شیخ است، طورسینین اینجاست. بلد امین اینجاست. حاج شیخی که امام فرمودند تمام وجود آن یک ذره هوا نبود. ایشان آمده بود اینجا که یک مدرس باشد ونه یک امام جماعت. حاج شیخ از بزرگان سامرا بود از بزرگان حوزههای علمیه بود. امام در نجف همه اسناد را از
استاد عظیمالشان خود نقل میکرد که مرحوم شیخ ما اینجور گفته، این جا بلدامین است. مبدا تمام برکات شد. این روح او بود که او را از زمین آورد به اینجا و در منصب و در جایگاه هم از او شریعت و طریقت را از او به آقای شاهآبادی گرفت و سایر اساتیدی که گرفته بود این کمبرکتی نیست که از اینجا بلند شده است. وقتی وارد قم میشود چگونه میشود: امام میفرمود: در قم افرادی بودند که آدم نگاهشان که میکرد خدا یادش میافتاد.
شما کسی را زیر آسمان با این خصوصیات میتوانید پیدا کنید؟ اگر پیدا کردید من دست از حرفهای خودم میکشم. حاج شیخ ابوالقاسم قمی گفت: من مدتها درس ایشان میرفتم و هیچ استفاده علمی از ایشان نمیکردم، اما محضرش از هزاران محضر بالاتر بود. به حسن خلق و وفا کسی به یار ما نرسد. هزاران سال باید پی آنها ریخته شود. اینها قصه و افسانه نیست. تعمق دارد و چرا ما فقر این جوری پیدا کردیم.
حاج شیخ ابوالقاسم قمی رئیس قم در حوزه، اولین نفر بود و آن را به حاج شیخ داد. ریاستی که الآن آقای دری اینجا دارد ایشان داشت. دری هم باید همینجور باشد. اگر کسی پیدا شد که بالاتر از وی بود باید گفت بفرمایید و شما اداره کن. آخر مایخرج عن قلوبالصادقین والمخلصین حبالریاسه. اگر پیدا کردید میآیند و همه ریاست خود را فدا میکنند. وقتی حاج شیخ میآید بلند میشود برود به منزل آقا میرزا محمد ارباب یادرخانه او به هم میرسند یا در خیابان به هم میرسند. دوتایی میآیند و میگویند که ما آمدهایم که برویم پیش حاج شیخ که اینجا بمان. اینها همه برکاتی هست که از اینجا سرچشمه گرفته. آیتالله خوانساری که وقتی میایستد برای نماز میگوید: خدایا این مردم باران میخواهند، آن قدر باران میآید که مردم سیراب میشوند. آقا سید احمد خوانساری یک بار از یکی از بزرگان گفت: در مباحات هم احتیاط میکنند.
اینها دست پرورده امام هستند، انصار ومهاجرین. پسای اراک بر خود ببال که افراد را شما گفتید، امیرکبیر و دکتر حسابی و دکتر قریب و این چه زمینی است که و این چه سرزمینی است که اینجور افراد را میپروراند و خود موسی هم میگوید که او هم عقده لسانی داشت. رب اشرح لی صدری و یسرلی امری و احلل عقده من لسانی یفقهوا قولی. اخی هارون افصح منی. یعنی من نمیتوانم آنچه را یافتم بگویم. عقده لسان داشت. امام میگوید: افصح منی یعنی: آن چیزی را که یافته بود نمیتوانست بگوید.
من نمیگویم این کاری که اینجا انجام میدهیم کار بزرگ است اما دلم میخواهد این کار در مملکت شروع شود. ما یک نقطه صفری شروع کردیم. این با وضع موجود نمیخواند. من از وزیر علوم شنیدم از رادیو که 100 هزار دختر دانشجو داریم که وضع اسکان آنها خوب نیست. آیا این تکلیف شرعی تعیین میکند یا این تکلیفی است که هر کسی انجام داد، از سر آن یکی ساقط میشود؟ از نظر اخلاق این یک تکلیف واحد هست که هر کسی باید انجام دهد. ما هم این را تفال به خیر میزنیم. شروع آن در ایام فاطمیه بود، شروع عملیات آن در اینجاست که هفته دولت هست. که این هم ما اعتضادی به کارهای دولت و این نظام کرده باهم و انشالله که از الف شروع کردیم و آن الف قامت.
اراک آقا شیخ، اراک امام، اراک آقا سید احمد خوانساری، اراک آقای گلپایگانی و اراک دیگرانی که در آن زمان اینجا بودند، که وقتی حاج شیخ میآید اینجا باید از حاج شیخ استفاده کنند و نه این که حاج شیخ بیاید اینجا و یک نماز جماعت برگزار کند و مسجد برود. کار حاج شیخ تاسیس یک حوزهای بود که هزارها سال مثل حوزه نجف که به دست شیخ طوسی تاسیس شد و این فناناپذیر شد، حوزه قم هم به دست او و آثار او همین است. دعا کنیم که انشالله این کار انجام شود. من شنیدهام که در این شهر یک خوابگاه دیگر خیرین میسازند و یا ساختهاند که آثار خوبی در اینجا دیده ام. و الان مدرسهای میبینم که نماینده ولی فقیه ساخته و گفتم تو کاری کردی برای 500 سال بعد. منتها ما میآییم یک خیابان میکشیم اول 12 متر بعد جمعیت که زیاد میشود در آن میمانیم. باید از اول فکر 500 سال بعد را هم کرد. مصلی هم همینطور و خوابگاه هم همینطور و ما دانشگاه را از خودمان میدانیم و همانطور که آقای دری هم گفتند ما اصلاً جدایی نداریم.
ما زمیخانه عشقیم گدایانی چند
باده نوشان و خموشان و خروشانی چند
نه در اختر حرکت بود نه در قطب سکون
گر نبودی به زمین خاک نشینانی چند
* پیامبران آنچه را که میدانستند نمیتوانستند بگویند و این همان عقده لسانی است که در قرآن با عبارت «واحلل عقده من لسانی» آمده است. امام هم همینطور بود
* غصهها و گریههای پیامبران و امیرالمومنین برای دنیا نبود، برای تنزلشان به دنیا بود
* ما احتیاج داریم راه امام را ادامه بدهیم و انانیت خودمان را لحاظ نکنیم
منبع: جمهوری اسلامی