پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران- هشدارها نسبت به کاشت و صادرات هندوانه، راه به جایی ندارد. همچنان آمارهای گمرک از افزایش صادرات این محصول آببر، آن هم در روزهایی که بحران خشکسالی هر روز پررنگتر میشود، حکایت میکند؛ صادراتی که گفته میشود، هر چقدر ارز وارد کشور کند، در مقابل میزان آبی که از کشور خارج میکند، صرفه ندارد.
برطبق آمار گمرک، صادرات هندوانه در چهار ماه نخست سال به 327 هزار تن رسیده است؛ رقمی که در مقایسه با سه ماه نخست سال، 81 هزار تن رشد کرده و جای اینکه، خوشحالی از صادرات را با خود به همراه بیاورد، نگرانی نسبت به ازدسترفتن منابع آبی را با خود همراه کرده است.
گفته میشود برای تولید هر کیلو هندوانه، حداقل 300 لیتر آب مصرف میشود. برخی هم این میزان را 320 لیتر میدانند، این میزان صادرات هندوانه به کشورهای همجوار، به معنای ازدسترفتن 98 میلیارد و 100 میلیون لیتر آب است، آن هم در ازای 169 میلیارد و 384 میلیون تومان.
صادرات هندوانه درحالی در مقایسه با سه ماه نخست سال رشدی 81 هزار تنی را در کارنامه خود ثبت کرده که مدتهاست، کارشناسان آب و بخش کشاورزی نسبت به تولید این محصول هشدار میدهند و خواستار محدودشدن کشت این میوه آببر شدهاند، چه برسد به صادرات آن. در ماهها و حتی سالهای اخیر، صادرات هندوانه از سوی فعالان حوزه آب به صادرات آب معنی شده است. حالا آمارهای رسمی صراحتا از افزایش هفت درصدی صادرات هندوانه یا همان آب در چهارماهه نخست سال در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته، حکایت میکنند.
این میزان هندوانه به کشورهای حاشیه خلیجفارس، همچون عراق، کویت، امارات متحده عربی، همسایههای شمالی همچون روسیه، ارمنستان و آذربایجان و همسایههای غربی و شرقی همچون ترکیه و افغانستان صادر شده است. در این مدت ایران آب را در قالب هندوانه به آلمان هم صادر کرده است.
افزایش هفت درصدی صادرات هندوانه با افزایش ارزآوری همراه نبوده بلکه امسال هندوانهها ارزانتر از سال قبل صادر شدهاند. بر طبق آمارهای گمرک، صادرات هندوانه در چهار ماه نخست سال گذشته معادل ۳۰۷ هزار و ۲۲۲ تن بوده که این میزان ۱۹۹ میلیارد و ۲۱۴ میلیون تومان ارزش داشته است، حال آنکه در چهار ماه نخست امسال، 27 هزار تن هندوانه بیشتر از سال گذشته صادر شده اما 29 میلیارد و 830میلیون تومان ارزانتر از سال قبل صادر شده است. در واقع آمارهای گمرک ایران حاکی از آن است که در شرایطی طی چهار ماه نخست سال جاری صادرات هندوانه ایرانی از نظر کمی افزایش داشته که از نظر ارزشی این میزان کاهش یافته و در واقع ارزش (ریالی) هندوانه ایرانی نسبت به سال گذشته افت داشته است.
صادرات هندوانه درحالی ماه به ماه افزایش یافته و نسبت به مدت مشابه سال قبل افزایش دارد که بارها مسئولان وزارت جهاد کشاورزی و بسیاری از کارشناسان آب و محیط زیست نسبت به افزایش صادرات هندوانه بهعنوان محصول آببر و مواجهبودن ایران با کمآبی هشدار دادهاند؛ هشدارهایی بیفایده که گوش شنوایی برای شنیدن آنها پیدا نمیشود و در شرایطی که برداشت از منابع آب زیرزمینی بهمنظور تأمین آب موردنیاز کشاورزان به تهدیدی جدیدی برای آب و خاک کشور تبدیل شده است اما همچنان تولید محصولات آببر همچون هندوانه ادامه دارد و حتی صادرات آن افزایش هم پیدا میکند. حال سؤالی که مطرح میشود این است، آیا 98 میلیارد لیتر آب در روزهایی که برداشتهای بیرویه از منابع آب زیرزمینی، بلای نشست زمین را بر سر دشتهای کشور نازل و بحران آب را پررنگ کرده، ارزشی بیشتر از ۱۶۹ میلیارد و ۳۸۴ میلیون تومان، ندارد؟ این پرسشی که قطعا همچون درخواستها برای محدودشدن تولید محصولات آببری همچون هندوانه بیپاسخ خواهد ماند.
این صادرات به معنای حمایت غیرمستقیم از منابع آبی کشورهایی است که این محصول آببر را از ایران وارد میکنند و با صادرات این محصول عملا به آنها اجازه میدهیم از منابع آبیشان در راستای تولید محصولات با نیاز آبی کم استفاده کنند و خسارت کمتری به منابع آبی خود بزنند. حامد قادرزاده، کارشناس کشاورزی، پیش از این درباره صادرات محصولات کشاورزی آببر به ایسنا توضیح داده است که «اگر این اتفاق ادامه پیدا کند، نظر به اینکه تولیدکنندگان از نگاه خرد به مسائل مینگرند و در نگاه خرد، دو مقوله به حداکثر رساندن سود و افق کوتاهمدت، بیشتر مورد توجه است، مسلما با وجود کسب درآمدهای ظاهری ارزی، زیانهایی به بخش کلی اقتصاد در بلندمدت وارد میشود که به هیچ عنوان با این درآمدها قابل جبران نیست.» او با یادآوری اینکه داشتن صادرات در محصولات کشاورزی امری پسندیده است، گفت: «صادرات محصولاتی مثل هندوانه و سیبزمینی که آببر هستند، در کشوری مانند ایران بهویژه در شرایط فعلی که برای آب آشامیدنی برخی شهرها با بحران مواجه هستیم، مسلما امر مناسب و پسندیدهای نیست.» او توضیح داد: «نمیتوانیم به صورت فیزیکی جلوی صادرات یا واردات محصولاتی
را که به نفع اقتصاد نیست بگیریم بلکه لازمه یک اقتصاد مناسب و کارآمد، وجود قوانین سیاستگذاری قیمت مناسب است. جایگزینی محصولات دارای نیاز آبی کم مثل گندم بهجای محصولات آببر از سوی متخصصان در هر منطقه قابل تعریف است. با تحقق این امر عایداتی در بلندمدت به دست خواهد آمد که به مراتب بیشتر از عایدات ظاهری امروزی است که از محصولات آببر به دست میآید.» به گفته او، یکی از مشکلات محصولات جالیزی بهعنوان محصولاتی آببر، نوسان شدید قیمت آنها طی زمان است که این نه به نفع تولیدکننده است و نه بهنفع مصرفکننده. بهطور مثال صادرات هندوانه که اخیرا در کشور رونق گرفته، ضمن اینکه صادرات آب کشور به صورت غیرمستقیم را رقم زده؛ بازار داخلی مصرف را هم دچار آشفتگی کرده است. لازم است مسئولان بخش کشاورزی با انجام آمایش پویا با توجه به تغییر اقلیمی صورتگرفته در بیشتر نقاط کشور و همچنین امکان پیشبینیهای دقیقتر هواشناسی در زمان کنونی، از طریق برنامههای آموزشی و ترویجی مناسب، اقدام به عرضه آگاهیهای لازم برای تولید بر اساس اطلاعات دقیق در زمان کاشت کرده و ریسک بخش کشاورزی را به حداقل ممکن برسانند.
این هشدارها و راهکارها درحالی مطرح میشود که در ماهها و سالهای گذشته توجهی به این مهم نشده و کشت و صادرات هندوانه روندی صعودی به خود گرفته تا عایدی موقت در کنار زیانی غیرقابل جبران برای کشور به همراه داشته باشد و این در شرایطی است که دولتیها هنوز راهکاری را برای جلوگیری از صادرات مجازی آب در قالب این محصول کشاورزی ارائه نکردهاند.
منبع: روزنامه وقایع اتفاقیه