پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران- بچه که باشی همه چیز برایت جادویی و در عین حال باورکردنی است، صدای «گنجشک لالا، مهتاب لالا ...» از رادیو، آدمهایی که در قاب تلویزیون با هم میخوانند «آقای حکایتی اسم قصهگوی ماست، زیر گنبد کبود، شهر خوب قصههاست ...»، قصههای دیو و پری، بزبزک زنگوله پا و بیشتر از همه صحنه نمایش و آدمهایی که در نقشهای مختلف فرو میروند تا داستانی را برایت روایت کنند.
نمایش کودک و نوجوان بخش مهمی از مجموعه تئاتر است که متاسفانه در حال حاضر آنطور که باید به آن پرداخته نمیشود، بخشی که میتواند تاثیر عمیق و زیادی بر جهتگیری فکری کودکان و نوجوانان بگذارد و موضوعات مهمی را در قالب نمایش و به صورت باورپذیر به بچهها آموزش دهد.
منوچهر اکبرلو، نویسنده و پژوهشگر، با بیان اینکه تئاتر کودک از نظر علمی به سه دسته تقسیم میشود، درباره این دستهبندیها گفت: تقسیمبندیهای معمول که بر اساس کیفیت نمایش کودک را دستهبندی میکنند بیشتر سلیقهای هستند تا علمی. در تقسیمبندی علمی، تئاتر کودک به سه دسته تقسیم میشود. دسته اول، نمایش برای کودکان است. در اینگونه نمایش به مسائلی که دغدغه کودکان است یا ما فکر میکنیم بچهها باید یاد بگیرند، پرداخته میشود. دسته دوم، نمایش با کودکان است، یعنی خود کودکان در فرآیند نمایش حضور دارند. و در نهایت دسته سوم که نمایش درباره کودکان است. مخاطب این نمایش بزرگترها هستند مثلا والدین یا هرکسی که با کودک سر و کار دارد.متاسفانه نمایش درباره کودکان که بسیار مهم است در کشور ما تقریبا وجود ندارد و به صورت انگشتشمار نوشته و اجرا میشود.
نمایش خلاق بهترین نمایش برای کودکان است
اکبرلو، بهترین و متداولترین نوع نمایش کودک را نمایش خلاق دانست و افزود: هر کدام از این گونهها اهدافی دارند و نیازهایی را برآورده میکنند، طبیعی است که نمیتوانیم اولویتی در بینشان قائل شویم اما مهمترین نوع نمایش کودک نمایش خلاق است چون که بهترین ابزار تربیت و پرورش کودکان است.
او درباره نحوه نظارت بر اجراهای و متن نمایشهای کودکان گفت: اگر منظور نظارت دولتی باشد، همه نمایشهای اجرای عمومی بعد از نظارت، اجرا میشوند، مثل همه نمایشهای دیگر. اما آن چیزی که مدیران نظارت مسئولیتش را ندارند کیفیت این آثار است، که گویا نمیشود کاری کرد و تنها راهش تولید نمایشهای با کیفیت است تا خانوادهها و بچهها لذت آن را بچشند و از نمایش بیکیفیت فاصله بگیرند.نمیشود از نظام اداری خواست که وارد جزئیات کیفیت متون بشوند، نمیشود برای هر متن نشست و با نویسنده، آن را بازنویسی کرد یا به نویسنده آموزش داد. نهادهای غیر دولتی هستند که باید نظارت واقعی را انجام بدهند. اول از همه خانواده باید سواد فرهنگی خودش را افزایش بدهد تا بتواند کالای فرهنگی مناسب یا مضر را تشخیص بدهد. نباید توقع داشت که نظام نظارتی دولتی همه این کارها را انجام دهد چون همیشه راههایی برای دور زدن نظارت دولتی وجود دارد. مسئولان مدرسهها هم باید در انتخاب و سفارش کالاهای فرهنگی شناخت کافی داشته باشند.
تئاتر نوجوان، مهجورترین بخش تئاتر
رضا فیاضی کارگردان تئاتر کودک و بازیگر، که شاید خاطره انگیزترین نقشش برای بچههای دهه شصت آقای جمالی، همسایه زیزیگولو در قصههای تابهتا باشد، تئاتر نوجوانان را بخش مهجور تئاتر کودک دانست و گفت: در حال حاضر در کشور بیشتر تئاترکودک برای خردسال و کودکان سنین زیر مدرسه اجرا میشود. ما فقط دو سالن اختصاصی برای تئاتر کودکان داریم، تالار هنر و سالنهای کانون پرورش فکری درپارک لاله. خانوادهها بیشتر ترجیح میدهند بچههای کوچک خود را به دیدن نمایش بیاورند. ما در نمایش خودمان «پدر یک دقیقهای» با اینکه گفته بودیم این تئاتر نمایشی برای کودک و خانواده است ولی بیشتر نظرمان این بود که نوجوانها به تماشای نمایش بیایند چون تنها قشری که در بخش تئاترمهجور مانده، نوجوانان هستند. گاهی آدمهایی مثل من به این فکر می افتند که برای کودک و نوجوان کار کنند تا این گروه هم بتوانند از مسائل اجتماعی درکی داشته باشند.
او درباره نمایشهایی با محوریت کودکان ولی برای مخاطبهای بزرگسال را ضروری دانست و بیان کرد: نمایش خودم عملا با همین انگیزه کار شد. گاهی لازم است خانواده ها چون به همراه فرزندانشان به تماشا نمایش میآیند، مطالبی در رابطه با کودکان و پدر و مادرهایشان گفته شود. ظاهرا مخاطب ما کودک است اما چون جایگاهی برای مطرح کردن مسائل مرتبط خانواده ها و بچه هانداریم، مجبور هستیم این نمایشها را در سالنی که اختصاص به نمایش برای کودکان دارد، اجرا کنیم چون جایگاهی برای تفکیک این نمایشها نداریم. به هر حال لازم است گاهی هم مخاطب ما خانوادهها باشند.فیاضی درباره چگونگی شناخت خانوادهها از تئاتری که فرزندان خود را به تماشای آن میبرند به «ابتکار» گفت: متاسفانه ما جایی را نداریم که خانوادهها بتوانند از آنجا به خوب بودن یا هدفدار بودن نمایش پی ببرند.انتخاب تئاتر در حال حاضر بستگی به شناخت مخاطب از کسی دارد که نمایش را اجرا میکند. مثلا اگر مرضیه برومند کار کند، مخاطب میداند چه نوع کاری را خواهد دید، یا مثلا اگر به دیدن نمایشهای من میآیند میدانند دغدغهام نوجوانان است و میخواهم مطالبی آموزشی را در قالب تئاتر مطرح کنم. نیروهای جدید هم باید با آثارشان خود را به مردم معرفی کنند. اگر اثر متفاوت باشد، مردم متوجه میشوند، رسانهها به آن توجه میکنند،کسانی که به تماشای نمایش آمدهاند برای آن تبلیغ میکنند. ولی وقتی هیچ شناختی وجود نداشته باشد انتخاب تئاتر به اصطلاح دیمی است. مگر ما چند سالن کودک داریم؟ در همین دو تالار اختصاصی کودک دارای شخصیت هستند هم گاهی نمایشها از کنترل مسئولان خارج میشود و تئاتری که به اعتقاد من به «دلم دیمبویی» معروف شده، اجرا میشود. بقیه سالنها خیلی دغدغهای ندارند، شخصیت حیوانی روی صحنه میآید و شعری میخواند، فکر میکند موزیکال است و با شعر گفته شده، در صورتی که نه شعر هم نیست و فقط یک کار دمدستی انجام شده است. او ادامه داد: ما در زمینه تئاتر کودک مشکل داریم، ما باید سالنهایی مخصوص اجرای کودک و نوجوان داشته باشیم، باید تئاترها را دستهبندی کنیم به این صورت که کار نوجوان و کودک از هم تفکیک شود چون مخاطب نوجوان خودش را مستقل میداند در کنار خردسال قرار نمیگیرد و میگوید این کار مال بچههاست. ما باید شخصیت مجزایی را برای نوجوان در نظر بگیریم و به او بگوییم این نمایش مختص نوجوان است. ظاهر امر این است که این موضوعات تفکیک شدهاند اما واقعیت این است که نتوانستیم آنها را تفکیک کنیم. در جشنوارههای ما مثلا تفکیک شدهاند ولی این دستهبندیها واقعی نیست.
الهام گرفتن از آثار بزرگ در تئاتر کودک، اتفاق خوبی است
فیاضی با بیان اینکه مفید بودن استفاده از ترجمه آثار بزرگ و قوی در نمایش کودک و نوجوان، ادامه داد: کسانی هستند که اینگونه متنها را در نمایشهایشان استفاده میکنند و خیلی هم خوب است. مثلا مریم کاظمی کارهای ترجمه شده از دیوید وود را کار کرد، پرستو گلستانی در این حوزه کار کرده است. خودم در خیلی از قصههایم از کارهای بزرگسالان استفاده کردهام، مثل «یاجوج و ماجوج» که در تالار هنر کار شد. این نمایش برگرفته از «پیراهنی برای امپراطور» اثر هانس کریستین اندرسون است. در نمایش «پدر یک دقیقهای» نگاهم به ایدههای روانشناسی اسپنسر جانسون بود، بر اساس کتابی با همین نام، داستانی نوشتم. اگر قرار باشد نگاه کارشناسانه به تئاتر بشود، هیچ ایرادی ندارد که که ما ماخذمان آثار بزرگان دنیا باشد. این کارگردان و نویسنده تئاتر کودک، درباره تاثیر تئاتر بر خانوادهها گفت: تاثیر تئاتر در خانوادهها بسیار زیاد است، در دفتری که برای نظرات تماشاگران، در تئاتر خودم اختصاص داده بودم، دو مورد جالب نوشته شده بود. خانوادهای که در آستانه جدایی بودند با فرزندانشان به دیدن تئاتر آمدند و با تماشای این نمایش تصمیم گرفتند به هم فرصت دوبارهای برای زندگی کردن بدهند، یا در مورد دیگر یک مادر 31 ساله به خاطر داشتن سرطان فوت کرده بود، پدر نمیدانست چطور مرگ را برای بچهها توضیح بدهد، در همین بین یکی از آشناهای این خانواده بچهها را بدون پدر به دیدن این تئاتر آورد، بچهها با دیدن نمایش داستان مرگ را کمی فهمیدند و آماده شنیدن و پذیرش مرگ مادرشان شدند. این موارد نشاندهنده تاثیر تئاتر است.
فیاضی ضمن بیان اینکه امیدوار است نسل طلایی تئاتر کودک در دهه 60 بار دیگر تکرار شود گفت:متاسفانه شرایط بد شده است، با وجود عموها و خالههایی که خیلی هم زیاد شدهاند و هیچ دغدغه ای ندارند نمیشود خیلی خوشبین بود، اما امیدواریم جوانانی که تازه وارد این عرصه شدند، بتوانند کارهای خوبی را انجام دهند. نیروهای جدید هم داریم که به تئاتر اهمیت بدهد اما متاسفانه اکثر چیزی که میبینم این است که فقط پولی دربیاورند. اما معدود افرادی هم هستند که به کار اهمیت میدهند مثل گروه فتیله که البته الان بیشتر کار تلویزیونی میکنند. ولی اگر کاری خوبی ارائه دهند حتما دیده می شود. در پایان، ستاره بود بالا، شکوفه بود پایین اما امیدواریم که قصه تئاتر کودک و نوجوان ما این نباشد و کسانی مثل مرضیه برومند، رضابابک، فاطمه معتمدآریا، ایرج طهماسب، حمید جبلی و .... دوباره در آسمان تئاتر کودک درخشان شوند.
منبع: رزونامه ابتکار