پرهیز مطبوعات از درج مطالب مضرّ به اسلام
باید مطبوعات یک خدمتی که برایشان محوَّل است و وجداناً برای کشور ما مطرح است، آن خدمت را انجام بدهند تا به اسلام خدمت کرده باشند، و به کشور خودشان خدمت کرده باشند. این خط را باید دنبال کنند، یعنی؛ هر مسئلهای که میخواهند طرح بکنند توجه به این داشته باشند که همان مسئله و دنبال همان کار باشند. مسائل دیگری که مربوط نیست به این یا مسائل دیگری که مخالف است با این مسائل غیر مربوط، اگر یک مسائل غیر مضرّی باشد خوب، مانعی ندارد که گفته بشود و نوشته بشود. اما مسائلی که مضرِّ به وحدت جامعه است، و مضرِّ به آن انگیزهای است که جامعه برای او قیام کرد یعنی؛ مضرِّ به اسلام است، باید مطبوعات از او احتراز کنند، و باید آنهایی که در راس مطبوعات هستند آنها توجه داشته باشند مبادا در بین آنها اشخاصی خودشان را جا بزنند.
شما میبینید که الآن اینهایی که انحراف دارند مشغول فعالیت هستند که هرچه در هر جا پیدا بشود، اینها هم داخلش بشوند به یک صورتی. ممکن است یکی از آنها تسبیحی دستش بگیرد و ریش هم بگذارد و در حضور شماها نماز هم بخواند و اینطور چیزها. شما باید فکر بکنید که این سابقهاش چی بوده، چه کاره است. و وقتی هم که وارد میشود در - فرض کنید - مجله شما چه میخواهد بکند، چه کاری میخواهد بکند. انتخاب افراد خیلی امر مهمی است برای مطبوعات. خصوصاً برای رادیو و تلویزیون که اشخاص زیادی در خصوص رادیو و تلویزیون و در عموم مطبوعات هستند، اینها میخواهند که راه را به طوری که کسی متوجه نشود؛ یعنی آن اشخاصی که درست فکر میکنند، توجه پیدا نکنند وارد بشوند و راه را منحرف کنند. (صحیفه امام، ج13، صص472و473)
لزوم انتقاد و ممنوعیت غرض ورزی
تویی که حالا قلمت را دست گرفتی و برای همهداری مینویسی، آزادی. برای همه ارگانهاداری انتقاد میکنی تو آزادی. شما در سه سال پیش از این میتوانستی قلم را دستت بگیری یک کلمه راجع به یکی از این ارگانها صحبت بکنی؟ قلمت را میشکستند، پدر خودت را هم در میآوردند! شما قدر این آزادی را نمیدانی. منتها آزادی الآن جوری شده است که مَلْعَبه (1) پیش بعضی اشخاص شده و هر چی دلشان میخواهد باید بنویسند. و هر چی دلشان میخواهد باید بگویند.
در هر صورت، وظیفه داریم ما، یک وظیفه اسلامی، یک وظیفه انسانی داریم که آن چیزهایی که در این جمهوری شده است بگوییم و برسانیم به مردم. انتقاد هم داریم البته که کوتاهی شده است، آنها هم باید نوشته بشود. نمیگوییم آن را ننویسند، آن را هم بنویسند، اما انتقاد، غیر غرض وَرزی است. یک قلم است که میخواهد یک مسئلهای که فرض کنید کوچک است بزرگش کند و چند مقابلش کند. تیتر بزرگ بنویسد و بعدش هم حرفهایی که هر چی دلش میخواهد بنویسد. گاهی هم تیترها مناسب با خود موضوع نیست. این را از جای دیگر پیدا کردند. اینجا زیرش چیز دیگر نوشتند. خوب، آن غرض ورزی است. یک وقت یک قلمی است که میخواهد اصلاح کند جامعه را، هم خوبش را میگوید، هم آنهایی را که ناقص است. اما بهطور موعظه، نه بطور انتقاد غرض آلود، نه بهطور تضعیف.... باید فکر این مطلب باشید که اگر انتقاد هست در کار، شما تنها نه، همه نویسندهها هم، همه گویندگان، اگر انتقاد دارند بهطور ملایم و بهطور دلسوزانه مسائل را طرح بکنند نه بهطور ضربه زدن، بخواهند ضربه بزنند به جمهوری اسلامی. اینها نمیدانند این معنا را که اگر این جمهوری اسلامی به واسطه قلم اینها به هم بخورد مسئولاند
پیش خدای تبارک وتعالی و پیش ملت و پیش همه ملتها. یک چیزی که همه ملتها الآن دارند از آن تعریف میکنند؛ ما خودمان نشستیم قلم را دستمان گرفتیم، اگر یک عیب کوچکی در یک جا پیدا شد، فرض کنید یک جا خطا کرد یا فرض کنید عَمْد هم کرد، یک نفر یک کسی را مالَش را مصادره کرد، یا یک کسی را چی کرد، البته اینها نباید بشود. اما اگر یکی شد نباید این را گفت که جمهوری اسلامی هم مثل رژیم شاهنشاهی [است]! خوب، کجا این مثل رژیم شاهنشاهی است؟... آن قلمها را که آدم میبیند قضیه، قضیه نصیحت نیست. قضیه، قضیه غرض آلودی و عقدهای است که دارند. میخواهند این عقده را صاف بکنند. و توجه به این معانی در همه چیزها لازم است... در نوشتههایتان توجه به خدا داشته باشید. بدانید که این قلم که در دست شماست در محضر خداست الآن. و اگر هر کلمهای نوشته بشود بعد سوال میشود چرا این کلمه نوشته شده؟ اگر به جای این کلمه بشود یک کلمه خوبتر نوشت از شما سوال میکنند چرا کلمه زشت نوشتید؟ (صحیفه امام، ج13، صص480تا482)
خطر نفوذ اشخاص منحرف
یک وقت میبینید که مطبوعات یک راهی میرود که طرف چپ دارد میرود، یا یک راهی طرف راست دارد میرود، از راه مستقیمی که ملت دنبالش هستند - که آن راه اسلام است - منحرف میشوند. این از مهمّات [وظایف] کسانی است که میخواهند یک خدمتی بکنند، و مجلهای بیرون بدهند، یا روزنامهای بنویسند. اوّل مسئله این است که افراد را انتخاب بکنند. افرادند که میتوانند اگر یک اشخاص منحرف باشند، بدون اینکه شما توجه داشته باشید، یک وقت توجه کنید که انحراف پیدا شد. و اشخاصاند که میتوانند که انسان را یا به دامن امریکا بکشند یا به دامن شوروی. و این ملتی که آن قدر مجاهده کرده، و آن قدر جوان داده، و آن قدر زحمت کشیده است برای اینکه خارج بشود از این سلطهها، یک وقت میبینید راه مجله، راه مطبوعات، راه رادیو و تلویزیون، نطقها و همه چیزهایی که الآن هست، یک وقت میبینید که اشخاصی برخلاف آن چیزی که مسیر ملت است وارد شدند در این راهها و راه را منحرف کردند. (صحیفه امام، ج13، ص474)
رسالت رسانههای عمومی
مطبوعات، سینما، تلویزیون، رادیو، مجلهها، همه اینها، برای خدمت به یک کشور است. اینها باید در خدمت باشند، نه اینکه هرکس پا شود یک مجلهای درست کند، هر چه دلش بخواهد در آن باشد و هر عکسی بهتر مشتری داشته باشد توی آن بیندازد. عکسهای مهیج، عکسهای مهوِّع در آن بیندازد که مشتریهایش زیاد بشود! آن وقت اسمش مطبوعات است و، عرض میکنم، صاحب قلم است و آزادی هم میخواهد! باید دید تو چه میکنی. چه خدمتیداری به این مملکت میکنی. با قلمتداری چه میکنی. با قلمت بچههای ما راداری به باد فنا میدهی، یا تربیت میکنی. مطبوعاتی که در زمان این پدر و پسر بود حسابشده، نه همین طوری، حسابشده! اینها به خدمت خارجیها بودند؛ به خدمت اجانب بودند، ولو خودش هم نمیفهمید، لکن با حساب درست کرده بودند این طوری که این مجله باید حتما در آن یک صورتهای کذایی باشد؛ یک چیزهایی باشد که اعوجاج بیاورد؛ که بچهها و جوانهای ما وقتی عادت کردند به این مجله، دیگر نروند سراغ یک فکر دیگری. (صحیفه امام، ج8، ص496)
تهذیب جامعه، وظیفه رسانههای گروهی
رسانههای گروهی، بویژه صدا و سیما، این مراکز آموزش و پرورش عمومی میتوانند خدمتهای گرانمایهای را به فرهنگ اسلام و ایران نمایند. بنگاههایی که شب و روز، ملت در سراسر کشور با آنها تماس سمعی و بصری دارند، چه مطبوعات در مقالات ونوشتارهای خود و چه صدا و سیما در برنامهها و نمایشنامهها و انعکاس هنرها و انتخاب فیلمها و هنرهای آموزنده باید همت گمارند و بیشتر کار کنند؛ و از گردانندگان و هنرمندان متعهد بخواهند تا در راه تربیت صحیح و تهذیب جامعه وضعیت تمام قشرها را در نظر گرفته، و راه و روش زندگی شرافتمندانه و آزادمنشانه را با هنرها و نمایشنامهها به ملت بیاموزند، و از هنرهای بدآموز و مبتذل جلوگیری کنند. ملت عزیز در طول پنجاه سال سیاه گرفتار مجلات و روزنامههای تخریبکننده و فاسدکننده نسل جوان و از آنها بدتر سینماها و رادیو - تلویزیون بود که با برنامههای خود ملت را به حد وافر در آغوش غرب و غربزدهها غلتانید و ضررهای رسانههای گروهی از خرابیهای توپ و تانکهاو سلاحهای مخرب بالاتر و بدتر است چه که ضررهای سلاحها گذراست، و ضررهای فرهنگی باقی و به نسلهای بعد انتقال پیدا میکند. چنانچه دیدید و میبینید. و اگر نبود لطف خاص خداوند منّان و تحول برق آسای ملت در سراسر کشور، نمیدانیم سرانجام اسلام و کشور به کجا کشیده میشد. (صحیفه امام، ج19، ص159)
طرح انتقادات سالم در مطبوعات، نه انتقامگیری
مسئله دیگر راجع به انتقاد، البته روزنامهها باید مسائلی که پیش میآید را نظر کنند، یک وقت انتقاد است؛ یعنی انتقاد سالم است، این مفید است. یک وقت انتقام است، نه انتقاد، این نباید باشد، این با موازین جور در نمیآید. انسان چون با یکی خوب نیست، در مطبوعات او را بکوبد، کار درستی نیست. اما اگر کسی خلاف کرده است، باید او را نصیحت کرد، پرده دری نباشد، ولی انتقاد خوب است. باید در این امور خیلی ملاحظه بفرمایید تا مطبوعات مرکزی باشد برای استفاده عموم، و اینکه مردم بفهمند باید چه بکنند و باید چه بشود... اغراض را کنار بگذارند و روی مصالح مملکت صحبت کنند. یک وقت این است که انسان میبیند افرادی خلاف میکنند، به او تنبه میدهد، آن هم با ملایمت و بدون اینکه آبروریزی باشد. انتقاد صحیح از دولت مانع ندارد، ولی انتقام و تضعیف نباید باشد ان شاء الله! (صحیفه امام، ج19، ص 362 و 363)
تفاوت آزادی قلم و خیانت قلم
مطبوعات در عین حال که یک موسسه محترم و بسیار موثرند، لکن باید روی موازین مطبوعاتی و خدمت به ملت رفتار کنند. آزادی قلم و آزادی بیان معنایش این نیست که کسی بر ضد مصلحت کشور قلمش آزاد است که بنویسد، برخلاف انقلابی که مردم پایش خون دادهاند بنویسد. همچو آزادی صحیح نیست. قلم آزاد است که مسائل را بنویسد؛ لکن نه اینکه توطئه بر ضد انقلاب بکند. بیان آزاد است که مطالبی اگر دارد بنویسد؛ آن هم مطالبی که به او داده میشود. از همه اشخاص بنویسد، بدون توطئه. وقتی ما دیدیم که در یک روزنامهای از یک اشخاصی مطالب نوشته میشود که اینها عمال اجانب هستند و میخواهند مملکت ما را باز به خرابی بکشند و از آن طرف مقالاتی و مطالبی که راجع به مسائل نهضت است، راجع به مسائل اسلام است، یا تحریف میشود یا نوشته نمیشود. اینطورمطبوعات را ما نمیتوانیم برایش احترام قائل بشویم. برای مطبوعاتی ما احترام قائل هستیم که بفهمد آزادی بیان و آزادی قلم یعنی چه. گفته میشود که مردم آزادند، یعنی آزاد است انسان که بزند سر مردم را بشکند؟! آزاد است که قانون شکنی بکند؟ آزاد است که برخلاف مسیر ملت عمل بکند؟ آزاد است که توطئه بکند بر ضد ملت؟ اینها آزادی نیست. در حدود قوانین، در حدود کارهای عقلایی، آزاد است. (صحیفه امام، ج7، ص320)
مطبوعات، نمایانگر آرمان ملت
باید مطبوعات در خدمت کشور باشند، نه بر ضد انقلاب کشور. مطبوعاتی که بر ضد انقلاب کشور هستند، اینها خائن هستند. مطبوعات باید منعکسکننده آمال و آرزوی ملت باشند. مسائلی که ملت میخواهند، آنها را منعکس بکنند. البته آزادند که یک مطلب دیگری هم که کسی میگوید منعکس کنند؛ لکن در توطئه آزاد نیستند. ما از بعض مطبوعات، توطئه میفهمیم؛ برای اینکه میبینیم که مسائلی که به ضد انقلاب است، با آب و تاب و با طول تفسیر مینویسند، و مسائلی که بر وفق انقلاب است، یا نمینویسند، یا با اشاره رد میشوند. اینطور مطبوعات مورد قبول ملت نیست. مردم نمیخرند یک همچو روزنامههایی را. و اگر گفته بشود بهشان که این روزنامه اینطور است، مردم خودشان نمیخرند. این مردم آزادند در اینکه نخرند چنین روزنامهای را. وقتی روزنامه خریده نشد، روزنامه بسته میشود. همان طوری که بعضی روزنامهها وقتی مردم نخریدند خودش بسته میشود. (صحیفه امام، ج7، ص321)
هیات تحریریهاند و میدانید که اینها اصلاح نمیشوند و اینها نمیتوانند اصلاح بشوند، اینها عمال غیر هستند، اینها میخواهند دست اجانب را باز به مملکت ما باز بکنند، آنها را باید کنار بگذاریم. و نویسنده زیاد است؛ نویسنده دیگری وارد کار بشود.
رسانهها، مربی ملتند
هر نویسندهای که برخلاف مسیر ملت بخواهد بنویسد، این اسباب این میشود که روزنامه بدنام بشود؛ گفته بشود که این روزنامه ملی نیست، این روزنامه برای اجانب است. و این البته برخلاف مصلحت روزنامه است، و برخلاف شغل روزنامه نویسی است. روزنامه نویس باید حفظ کند احترام خودش را؛ و حفظ احترام این است که روی مسیر ملت رفتار کند، خدمتگزار به ملت باشد. اگر چنانچه برخلاف مسیر ملت و برخلاف خواست ملت، عمل بکند، این پیش ملت، دیگر احترام ندارد. (صحیفه امام، ج7، ص322)