«کودک کار»، قسمتی از سرمایهی طلایی اجتماع که میتواند برای آیندهسازی جامعه مفید واقع شود، نابود میشود.
به گزارش جماران، زیان بچههای کار برای اجتماع چیست؟ ابتدا باید به این پرسشها پاسخ داد که: « کودک کار کیست» واین پدیده، چگونه در اجتماع ظهور یافته است؟
اگر سن پایان کودکی را براساس پیماننامهی حقوق کودک(که ایران سال 73 آن را امضا کرد و حمایت از کودکان را به صراحت پذیرفت)، زیر18 سال در نظر بگیریم، کودک کار کسی است که زیر این سن(بیشتر 5-14 سال) قرار داشته و به جای پرداختن به تحصیل، کار میکند.هرچند قانونگذار ایرانی درماده 79 قانون کار، منع اشتغال کودکان زیر 15 سال را مطرح کرده و برای کارفرمای متخلف، مجازات درنظر گرفته است.
این درحالی است که بر اساس آمار سازمان جهانی کار، سالانه ۲۵۰ میلیون کودک ۵ تا ۱۴ ساله در جهان از کودکی محروم میشوند، طبق این آمار ۱۲۰ میلیون نفر از آنها وارد بازار کار شده و مشغول به کار تمام وقت هستند، ۶۱ درصد این کودکان در آسیا، ۳۲ درصد در آفریقا و۷ درصد در آمریکای لاتین زندگی میکنند.
و البته میدانیم که روز 22 خردادماه هر سال برابر با 12 ژوئن در همه کشورهای جهان روز منع کار کودک اعلام شده است. به این ترتیب در کشور ما نیز این مسأله باید صادق باشد.
«شیرین ولیپوری» دکترای تخصصی حقوق جزا و جرمشناسی در گفتوگو با خبرنگار ایسنا، در خصوص علت پیدایش پدیدهای در اجتماع، موسوم به «کودک کار» گفت: دلایل متعددی موجب این مسأله در جوامع توسعهیافته(عمدتاً) و در حال توسعه، خصوصاً کلانشهرها شده است مانند فقر اقتصادی، بیکاری والدین، اعتیاد والدین یا بعضاً خودِ کودک، طلاق والدین، مهاجرت یا عدم دسترسی ساده به مراکز آموزشی که همهی اینها مسبب چنین پدیدهای شدهاند و روزبه روز هم بر آمار این کودکان افزوده میشود و البته در ایران، آمار دقیقی در مورد کودکان کار وجود ندارد که این خود میتواند فرضی برعدم توجه کافی به این کودکان از سوی برنامهریزان و متولیان جامعه باشد.
وی افزود: عمده هدف این کودکان، امرار معاش خود و خانوادهشان است البته استثنا هم داریم که این کودکان در معاملاتی غیراخلاقی و غیرحقوق بشری، از سوی والدین خود(عمدتاً والدین معتاد)، به طلبکاران درعوض دین، واگذار میشوند.
این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: در مجموع، کودکان کار، کودکانی هستند که پیش از رسیدن به سن تعریف شده در پیماننامه حقوق کودک ، ناگزیر وارد بازار کار میشوند، از اینرو کار زودرس آنها مانع رشد طبیعی، اجتماعی، روانی و حتی جسمانیشان میشود.
وی خاطرنشان کرد: خطر عمدهای که در کمین این کودکان دیده میشود، دامهایی است که بهوسیله بزهکاران حرفهای اعم از سارقین، باندهای توزیع مواد مخدر، عوامل ایجاد خانههای فساد و... برایشان پهن میشود و این کودکان به راحتی در این دامها قرار میگیرند. بنابراین از یک طرف بر دامنهی اینگونه جرائم و انحرافات با افزایش اعضایشان، افزوده میشود و از طرف دیگر آیندهی این کودکان بهعنوان اعضای آیندهساز جامعه بشری در معرض نابودی قرار میگیرد . پس بر میزان فقر اقتصادی و فقر نیروی انسانی یک جامعه افزوده میشود در حالی که از سرمایهی اجتماعی یک جامعه کاسته میشود. سرمایهی اجتماعی که میتوانست در قالب آموزش و تعلیم این کودکان در دستیابی به ابعاد مختلف و مفید علمی، بروز و ظهور یابد.
به گفته این جرمشناس، در واقع با وجود پدیدهای به نام «کودک کار»، قسمتی از سرمایهی طلایی اجتماع که میتواند برای آیندهسازی جامعه مفید واقع شود، نابود میشود.
ولیپوری خاطرنشان کرد: قاچاق انسان، یکی دیگر از پیامدهای منفی است که گریبان این کودکان را میگیرد و این قاچاق به انگیزههای مختلفی انجام می شود. از بردهداری نوین گرفته تا روسپیگری و حتی فروش اعضای آنها. بنابراین در جرم سازمانیافتهای بنام قاچاق انسان، کودکان کار، اولین آماج محسوب میشوند. و هماکنون این تجارتی پردرآمد در دنیاست که سیاستگذاری منسجمی را برای مبارزه با آن میطلبد.
تأثیر حضور کودکان کار برآینده جامعه بشری چیست؟
وی با بیان اینکه با ورود این کودکان به بازار کار، اولین و جدیترین آسیب متوجه چرخهی اقتصاد میشود، گفت: با افزایش مشاغل کاذب به وسیلهی این کودکان و یا تن دادن آنها به امور طاقتفرسای صنعتی، اقتصادی، مانع افزایش جدی مهارتها، آموزش و دانش در آن کارها خواهد شد. از اینرو خروجی این فعالیتها و میزان بهرهوری، بهشدت کاهش خواهد یافت.
وی خاطرنشان کرد: همچنین بهعلت سیستم استثماری حاکم بر این کودکان از سوی کارفرمایان و از طرفی نگرانی آنها جهت حفظ کار موجود، موجب افت شدید دستمزدها و رضایت آنها به حداقل دریافتی میشود که این خود، موجب به هم ریختن سیستم حاکم بر پرداختها در بازار کاراست.
وی یادآور شد: بحث مهم دیگر در خصوص بیمه تأمین اجتماعی است. از آنجایی که این کودکان اغلب بدون بیمه به کارگرفته میشوند، پس درآمدهای بیمهی اجتماعی هم کاهش مییابد. علاوهبر اینکه با فقط پشتوانهای به نام «بیمه»، صدمههای جانی، مالی، افزایش خواهند یافت.
به گفته ولیپوری، رواج عاملین خردهفروشی مواد مخدر، گسترش شبکههای مفاسد اجتماعی، رواج روسپیگری، گسترش قاچاق انسان و قاچاق اعضا، از پیامدهای منفی است که با افزایش کار این کودکان در جامعه ظهور خواهند یافت و هرکدام از این موارد میتواند توازن یک اجتماع سالم را دستخوش تحولات منفیِ عظیم و تلاطمهای سختی کند که برای دفع و رفعشان، هزینهی بالای تفکری، اجتماعی، قضایی را باید در نظر گرفت.
به گزارش ایسنا، حمایت از کودکان کار به عنوان قشری آسیبپذیر ضروری است هر چند که فعالیتها و تلاشهای بسیاری برای ساماندهی کودکان کار در کشور صورت گرفته و انجمنهای حمایت از کودکان کار با پیریزی انواع برنامهها و طرحهای ویژه تلاش کردهاند تا کودکان کار را شناسایی و زمینه فراهم کردن امکانات و تسهیلات و بهرهمندی از حداقل نیازها برای این کودکان را فراهم کنند. اما از تئوری تا عمل، هنوز راه زیادی است و عمده علت آن نیز عدم دسترسی به آمار صحیح از تعداد این کودکان است.
منبع: ایسنا