سر جان چیلکات رییس کمیته تحقیق در مورد دخالت انگلیس در جنگ عراق 2003، روز چهارشنبه بعد از گذشت هفت سال، سرانجام گزارش جنجالی خود را منتشر کرد.
به گزارش جماران به نقل از ایرنا، این گزارش در 12 جلد آمادهشده و حدود 2.6 میلیون کلمه نوشته دارد و در آن به نقش انگلیس در آغاز جنگ عراق در سال 2003 میلادی و عواقب آن را پرداخته است.
جان چیلکات رئیس کمیته تحقیق درباره مشارکت انگلیس در جنگ علیه عراق روز چهارشنبه برای ارائه گزارشی کوتاه از نتایج تحقیق این کمیته در ساختمان الیزابت در لندن حضور پیداکرده بود.
جان چیلکات در سخنانی در این مورد گفت: « قبل از هر چیز باید به درد و رنجی که مردم عراق همچنان متحمل میشوند اشارهکنیم و همینطور از آنهایی که در حملات تروریستی کشته یا زخمی شدهاند، ازجمله حمله وحشتناک یکشنبه گذشته بغداد که در آن حدود 250 نفر کشته شدند، یاد کنیم.'
وی بابیان اینکه مشروح گزارش این کمیته در تارنمای کمیته تحقیق منتشر خواهد شد، افزود: ما سیاستهای انگلیس در قبال عراق از سال 2001 تا 2009 میلادی را بررسی کردیم تا بتوانیم برای آینده درس بگیریم.
چیلکات اضافه کرد: در سال 2003 میلادی برای اولین بار بعد از جنگ دوم جهانی ، انگلیس در حمله و اشغال کشوری مستقل مشارکت کرد و این تصمیم بسیار مهمی بود.
وی گفت: صدام بدون شک دیکتاتوری بیرحم بود که به همسایگان عراق حمله کرد و بسیاری از مردم کشورش را سرکوب کرد و یا کشت و تعهداتی را که شورای امنیت سازمان ملل برایش تعیین کرده بود نقض کرد. سؤال مطرحشده در این تحقیق این بود که آیا حمله به عراق در مارس 2003 میلادی اقدامی درست و ضروری بود و آیا انگلیس میتوانست و یا میبایست برای پیامدهای این اقدام خودش را بهتر آماده کند؟.
چیلکات افزود: ما به این نتیجه رسیدیم که دولت انگلیس قبل از اینکه گزینههای مسالمتآمیز برای خلع سلاح را بهطور کامل بررسی کند تصمیم گرفت در حمله به عراق مشارکت داشته باشد. اقدام نظامی در آن زمان آخرین راهحل نبود.
وی تصریح کرد: ما همچنین به این نتیجه رسیدیم که قضاوت درباره شدت تهدیدی که از سوی سلاحهای کشتارجمعی عراق ناشی میشد، بهگونهای ارائه شد که توجیه قطعی نداشت. باوجود هشدارهای علنی، عواقب و پیامدهای این حمله دستکم گرفته شد و برنامهریزیها برای عراق بعد از سقوط صدام اصلاً درست و مناسب نبود. دولت انگلیس در عمل دررسیدن به اهدافش شکست خورد.
رییس کمیته بررسی دخالت انگلیس در جنگ عراق اضافه کرد: اکنون میخواهم برخی از نکات مهم در این گزارش را تشریح کنم. اول اینکه تصمیم رسمی برای حمله به عراق درصورتیکه صدام اتمامِحجت آمریکا برای خروج از عراق در ظرف 48 ساعت را قبول نمیکرد در کابینه تونی بلر در هفدهم مارس 2003 اتخاذ شد و مجلس عوام فردای آن روزبه حمایت از این تصمیم رأی داد. اما موارد مهمی در دولت آقای بلر در هجده ماه قبل از آن وجود داشت که در این تصمیمگیری نقش داشت و اکنون بهطور خلاصه آنها را توضیح میدهم.
چیلکات افزود: آقای بلر بعد از حملات تروریستی یازده سپتامبر 2001 میلادی، از جورج بوش رئیسجمهوری آمریکا خواست تا اقدام عجولانهای درباره عراق نکند. اما در اوایل دسامبر سیاست آمریکا شروع به تغییر کرد و آقای بلر پیشنهاد کرد که آمریکا و انگلیس باید درزمینهٔ آنچه او راهبردی هوشمندانه توصیف میکرد همکاری کنند. برای تغییر رژیم در عراق که در طول زمان محقق میشد.
وی اضافه کرد: وقتی آقای بلر با رئیسجمهور بوش در آوریل 2002 میلادی در تگزاس دیدار کرد، سیاست رسمی همچنان مهار صدام بود اما بعدازآن تغییر شدیدی در طرز تفکر دولت انگلیس ایجاد شد. کمیته مشترک اطلاعاتی به این نتیجه رسیده بود که صدام را نمیتوان بدون حمله از قدرت کنار گذاشت. دولت انگلیس گفت عراق تهدیدی است که باید با آن مقابله و خلع سلاح شود. این به معنای استفاده از زور است . برای مشارکت گسترده در حمله نظامی برنامهریزیهای زیادی شد.
چیلکات گفت: آقای بلر در 'کرافورد'تگزاس به دنبال مشارکتی بود تا بتواند بر جورج بوش تاثیر بگذارد. او پیشنهاد ضربالاجل سازمان ملل به عراق را مطرح کرد تا به بازرسان اجازه فعالیت داده شود و در غیر این صورت با پیامدهای آن مواجه شوند.
وی گفت: آقای بلر در 28 جولای 2002 برای بوش رئیسجمهوری وقت آمریکا نوشت اگر واشنگتن خواستار تشکیل ائتلافی برای اقدام نظامی است ایجاد تغییراتی در سه زمینه مهم لازم است: پیشرفت درروند صلح خاورمیانه، اختیارات سازمان ملل و تغییر افکار عمومی در انگلیس، اروپا و کشورهای عرب. آقای بلر همچنین به لزوم تعهد داشتن به عراق برای مدتی طولانی اشاره کرد.
چیلکات افزود:آقایان بلر و جک استراو ( وزیر خارجه وقت انگلیس) متعاقباً از آمریکا خواستند تا موضوع عراق را به سازمان ملل ارجاع دهد. در هفتم سپتامبر رئیسجمهور بوش تصمیم گرفت این کار را انجام دهد. در هشتم نوامبر 2002 میلادی قطعنامه 1441 با اتفاق آرا در شورای امنیت تصویب شد. در این قطعنامه آخرین فرصت به عراق برای خلع سلاح داده شد و گفته شد که درصورتیکه این امر محقق نشود با عواقب جدی و سختی مواجه خواهند بود. همچنین درصورتیکه عراق موارد بیشتری را نقض میکرد این موضوع به شورای امنیت گزارش داده میشد تا بررسیهای بیشتر درباره آن انجام شود. بازرسان تسلیحاتی اواخر آن ماه به عراق بازگشتند.
وی گفت : رئیسجمهور بوش طی ماه دسامبر 2002 میلادی به این نتیجه رسید که بازرسان به نتیجه دلخواه نرسیدهاند و آمریکا قصد دارد در اوایل 2003 میلادی اقدام نظامی انجام دهد.
چیلکات افزود: آقای بلر در اواخر ژانویه 2003 ، جدول زمانی آمریکا را برای اقدام نظامی قبول کرد و تا اواسط مارس همان سال به این نتیجه رسید که احتمال این کار بیشتر شده است. رئیسجمهور بوش برای کمک به آقای بلر قبول کرد که در پی (تصویب) قطعنامه دیگری در شورای امنیت باشد، دومین قطعنامه، برای مشخص شدن اینکه عراق نتوانسته از آخرین فرصتش برای انجام تعهدات و وظایفش استفاده کند.
وی گفت: تا دوازدهم مارس 2003، روشنشده بود که هیچ شانسی برای جلب اکثریت آرا بهمنظور تصویب دومین قطعنامه قبل از اقدام نظامی آمریکا وجود ندارد. بدون وجود مدرکی که نشاندهنده موارد بیشتری از نقض تعهدات عراق بود و یا گزارشهای بازرسان مبنی بر اینکه عراق همکاری نکرده و آنها نتوانستهاند وظایف خود را انجام دهند، اکثر اعضای شورای امنیت سازمان ملل متقاعد نمیشدند که گزینههای مسالمتآمیز برای خلع سلاح کاملا منتفی شده و اقدام نظامی قابل توجیه است.
چیلکات افزود: در این میان، آقایان بلر و استراو، دولت فرانسه را مسئول ایجاد مانع بر سر راه سازمان ملل دانستند و مدعی شدند دولت انگلیس از جانب جامعه بینالملل از اختیارات شورای امنیت سازمان ملل حمایت میکند. در شرایطی که اکثریت آرا در حمایت از اقدام نظامی نبود ما به این نتیجه میرسیم که انگلیس درواقع اختیارات و قدرت شورای امنیت را دستکم گرفت.
چیلکات اضافه کرد: دوم اینکه در این تحقیق درباره اینکه آیا اقدام نظامی قانونی بوده یا نه ابراز نظر و عقیده نشده است. این موضوع فقط میتواند در دادگاهی بینالمللی دقیقاً بررسی شود. البته ما به این نتیجه رسیدیم که شرایطی که براساس آن انگلیس تصمیم اقدام نظامی را قانونی دانست رضایتبخش نبوده است.
وی توضیح داد: لرد 'گلداسمیت' در اواسط ژانویه 2003 به آقای تونی بلر گفت: تصویب قطعنامه دیگری در شورای امنیت بهعنوان پایه و اساس قانونی برای اقدام نظامی لازم است. او تا پایان فوریه توصیهای به نخستوزیر انگلیس نکرد. درحالیکه قطعنامه دوم ارجحیت داشت به این نتیجه رسیدند که قطعنامه 1441 کافی است. او این توصیه را بهصورت کتبی در هفتم مارس ارائه کرد. ارتش خواستار روشن شدن موضوع درباره قانونی بودن این اقدام شد. لرد گولد اسمیت توصیه کرد که برای اقدام نظامی بدون تصویب قطعنامه بیشتر در شورای امنیت سازمان ملل پایه و اساس قانونی فراهم شود.»
چیلکات همچنین اضافه کرد: انگلیس مشارکت در حمله به عراق را پیش از گزینه مسالمتآمیز انتخاب کرد. پایههای حقوقی و قانونی مداخله نظامی انگلیس در عراق راضیکننده نبود. دولت انگلیس در تحقق اهدافش در جنگ عراق شکست خورد. سطح آمادگی برای پیامدهای حمله به عراق کافی نبود. این تصور وجود داشت که عراق برای دستیابی به تسلیحات هستهای تلاش میکند.
وی بابیان اینکه، انگلیس نقش منفی در شورای امنیت سازمان ملل درباره عراق ایفا کرد،گفت: انگلیس با رفتار خود بدون به دست آوردن تایید اکثریت اعضای شورای امنیت برای اقدام نظامی، باعث تضعیف این شورا شد.
چیلکات افزود: تونی بلر توجیه لازم درباره وجود تهدید تسلیحات کشتارجمعی در عراق ارائه نکرد. بلر فقط از وجود تهدید تسلیحات کشتارجمعی در عراق سخن میگفت. این تصور وجود داشت که عراق توانمندیهایی درزمینهٔ تسلیحات بیولوژیک دارد. گزارشهای اطلاعاتی درباره حمله به عراق نواقصی داشت.
وی بابیان اینکه، آنچه درباره خطر تسلیحات کشتارجمعی در عراق گفته میشود، درست نبوده است، گفت: اطلاعات نادرستی درباره توانمندی نظامی عراق و تلاش این کشور برای توسعه این توانمندیها در اختیار تونی بلر قرارگرفته بود.
چیلکات بیان داشت: راهبرد دولت کامرون بازتاب اعتماد آن به ارزیابیهای کمیته مشترک اطلاعاتی بود. آن ارزیابیها معیاری بود که عملکرد و رفتار عراق و گزارش بازرسان از عراق براساس آن قضاوت میشد. تا 17 مارس 2003، رئیس کمیته مشترک اطلاعاتی به آقای بلر گفته بود که عراق تسلیحات شیمیایی و میکروبی و ابزار رساندن آن را به هدف و ظرفیت تولید آنها را دارد. همچنین به بلر گفته شد شواهد نشان میدهد صدام حسین این نظر را دارد که این توانمندی ازنظر نظامی بسیار مهم است و مصمم است که آن را تقویت کند.
وی تصریح کرد: اکنون روشن است که سیاست درباره عراق براساس اطلاعات و ارزیابیهای غلط و مخدوش بوده است. صحت این اطلاعات به چالش کشیده نشد درحالیکه میبایست این کار انجام میشد. یافتهها درباره توانمندیهای تسلیحات کشتارجمعی عراق در گزارش گروه تحقیقات عراق در اکتبر 2004 قابلتوجه بود اما اصلاً تأییدکننده حرفهای دولت انگلیس پیش از حمله به عراق نبود که متمرکز بر توانمندیهای جاری عراق بود ، چیزی که آقایان بلر و استراو [ وزیر خارجه وقت انگلیس] آن را بهعنوان انبارها و ذخایر وسیع و گسترده توصیف کرده و آن را تهدیدی با فوریت و رو به رشد خوانده بودند.
چیلکات افزود: در واکنش به آن یافتهها، آقای بلر به مجلس عوام گفت باوجوداینکه عراق شاید انبارهای تسلیحات آماده استفاده نداشته است، اما صدام حسین قصد و توانمندی لازم را داشت و تعهدات و وظایف خود را در برابر سازمان ملل متحد نقض میکرد. البته این حرفها همان توضیحی نبود که او برای اقدام نظامی پیش از آغاز جنگ داده بود. در این گزارش ، ما چندین درس را مشخص کردهایم که میبایست گرفته شود و آن درباره راه و روشی است که در آینده دولت میتواند از اطلاعات بهطور علنی برای تأیید سیاستهای خود استفاده کند. و در گزارش خود چگونگی تعامل با گزارشهای اطلاعاتی در آینده را تعیین کردیم.
چیلکات همچنین با اشاره به کمبودها در برنامهریزی و آمادگی برای جنگ عراق گفت: ارتش انگلیس تا اواسط ژانویه 2003 که آقایان بلر و هون درباره پیشنهادهای ارتش برای افزایش شمار گردانهایی که میبایست اعزام شوند و اینکه میبایست در جنوب عراق و نه در شمال آن کشور عملیات کنند، توافق کردند، هنوز خود را درگیر نکرده بود. بنابراین فرصت بسیار کمی برای آماده کردن سه گردان وجود داشت، بهعلاوه خطرات موجود نه بهدرستی مشخصشده بود و نه بهطور کامل به اطلاع وزرا رسیده بود. و باوجوداینکه قول دادهشده بود کابینه درباره حضور نظامی انگلیس بحث و تبادلنظر کند، کابینه درباره گزینههای نظامی یا پیامدهای آن بحث و تبادلنظر نکرد.
وی با اشاره به اینکه تونی بلر دیدگاه مبالغهآمیزی درباره توانایی تاثیر گذاشتن خود بر تصمیمات واشنگتن در عراق داشت؛ تصریح کرد: آمریکا و انگلیس در بازسازی عراق ناکام بودند و لندن دراینباره مسئول است. مشارکت انگلیس در حمله به عراق، مداخلهای ناکام بود. تلاشهای انگلیس در سطح چالشهای پس از حمله به عراق نبود. از سال 2006 ارتش انگلیس باوجود کمبود منابع در دو جبهه عراق و افغانستان فعالیت میکرد.
چیلکات در این مورد گفت: در اوایل ژانویه 2003، وقتی دولت بلر اهداف خود را برای عراق پس از جنگ اعلام کرد، تأکید کرد دولت موقت پس از جنگ در عراق باید تحت رهبری سازمان ملل متحد باشد. تا مارس 2003 با توجه به اینکه دولت انگلیس نتوانسته بود آمریکا را درباره مزایا وبرتری های دولت تحت سرپرستی سازمان ملل متحد متقاعد کند، انگلیس گفت که هدف سطح پایینتر این است که آمریکا را متقاعد کند با مجوز سازمان ملل متحد برای تشکیل دولت موقت تحت رهبری ائتلاف موافقت کند.
چیلکات افزود: وقتیکه مداخله نظامی در عراق آغاز شد، سیاست واشنگتن براساس این برآورد بود که عملیاتی تحت فرماندهی آمریکا و با مجوز سازمان ملل در فضای امنیتی نسبتاً مناسب بهخوبی انجام خواهد شد. آقای بلر به گروه تحقیق گفت مشکلاتی که پس از مداخله نظامی در عراق با آن روبرو شدند، قبل از آن قابل پیشبینی نبود. اما ما این مساله را قبول نداریم چراکه حتماً میبایست پیشبینی انجام میشد زیرا خطر جنگ داخلی، حضور فعال ایران برای دنبال کردن منافع خود، بیثباتی منطقهای و فعالیت القاعده در عراق هرکدام بهروشنی قبل از مداخله نظامی در عراق مشخصشده بود.
وی گفت: وزیران کابینه انگلیس درباره کافی نبودن و نقص طرحهای آمریکا آگاه بودند و از اینکه نمیتوانستند تأثیر قابلتوجهی روی برنامهریزی واشنگتن داشته باشند، نگران بودند. آقای بلر درنهایت موفق شد تا حدودی موافقت بوش رئیسجمهور وقت آمریکا را جلب کند که باید مجوز سازمان ملل متحد درباره نقش پس از جنگ وجود داشته باشد. بهعلاوه او نظارت روشن وزیران را بر برنامهریزی و تدارکات انگلیس فراهم نکرد. او اطمینان حاصل نکرد که برنامهریزی انعطافپذیر، واقعبینانه با تأمین کامل منابع برای مشارکت هماهنگ نظامی و غیرنظامی انگلیس در آن جنگ با در نظر گرفتن خطرات شناختهشده ، وجود دارد.
چیلکات تصریح کرد: آثار و پیامدهای نواقص و اشکالات در برنامهریزی و تدارکات همچنان پس از حمله به عراق، ادامه داشت. در اینجا به ناکامی دولت دررسیدن به اهدافی میرسیم که خودش برای عراق مشخص کرده بود. نیروهای مسلح نبرد نظامی موفقی داشتند که در خلال آن بصره را گرفتند و به رفتن صدام حسین از قدرت و سقوط بغداد در کمتر از یک ماه کمک کردند. کارکنان نظامی و غیرنظامی ما که به عراق اعزام شدند و عراقیهایی که برای انگلیس کارکردند، در برابر خطرات قابلتوجه، شجاعت زیادی نشان دادند و آنها شایسته قدردانی و احترام ما هستند. بیش از 200 شهروند انگلیسی درنتیجه جنگ عراق کشته شدند و عده بسیار بیشتری زخمی شدند. این مسئله باعث غم و اندوه عمیق خانوادههای بسیاری ازجمله کسانی که امروز اینجا حضور دارند، شد. مداخله نظامی در عراق و متعاقب آن بیثباتی در آن کشور تا جولای 2009 میلادی، همچنین باعث مرگ دستکم 150 هزار عراقی و احتمالا تعداد بسیار بیشتری شد که بیشتر آنها غیرنظامی بودند. بیش از یکمیلیون نفر آواره شدند. مردم عراق زجر زیادی کشیدهاند.
چیلکات همچنین بابیان اینکه حمله به عراق باعث گسترش بیثباتی در منطقه و قدرت گرفتن گروههای تروریستی شد، تصریح کرد انگلیس و آمریکا پس از حمله به عراق به نیروهای اشغالگر تبدیل شدند. بعضی از وزیران کابینه انگلیس فهمیده بودند که طرح آمریکا برای حمله به عراق مناسب نیست. انگلیس در درک مسئولیتهای خود پس از حمله به عراق ناکام مانده بود.
چیلکات خاطرنشان کرد به تونی بلر نخستوزیر وقت انگلیس هشدار دادهشده بود که حمله به عراق باعث افزایش تهدید القاعده علیه انگلیس خواهد شد. سیاست دولت درباره عراق متکی بر گزارشهای اطلاعاتی تایید نشده بود. برنامه انگلیس برای شرایط پس از جنگ در عراق بههیچوجه مناسب نبود.'
وی در این خصوص گفت: پس از حمله به عراق، انگلیس و آمریکا به قدرتهایی اشغالگر مشترک تبدیل شدند. در یک سال بعدازآن عراق تحت اداره حاکمیت موقت ائتلاف بود. انگلیس بهطور کامل تصمیمات تشکیلات حاکمیت را اجرا کرد اما نتوانست بهراحتی تأثیری تعیینکننده در سیاستهای حاکمیت موقت داشته باشد. دولت انگلیس در تدارکات خود برای جنگ ، عظمت کار برقراری ثبات، اداره و بازسازی عراق و مسئولیتهای متعاقب آن برای انگلیس را در نظر نگرفت.
وی گفت: انگلیس مسئولیت ویژهای را برای چهار استان در جنوب شرق عراق به عهده گرفت. انگلیس این کار را بدون تصمیمگیری رسمی حاکمیت عراق و بدون اینکه مطمئن باشد توانمندیهای نظامی و غیرنظامی لازم را برای انجام وظایف خود بهویژه در بخش حیاتی تأمین امنیت دارد، انجام داد. دامنه تلاشهای انگلیس در عراق پس از جنگ، هرگز با ابعاد و دامنه آن چالش همخوانی نداشت. وزارتخانهها و وزرای مربوطه حمایت جمعی لازم از این مأموریت به عمل نیاورند.
چیلکات افزود: در عمل، مهمترین هدف راهبردی انگلیس در رابطه با عراق کاستن از نیروهایش در آن کشور بود. اوضاع امنیتی هم در بغداد و هم در جنوب شرق عراق، در فاصله کوتاهی پس از مداخله نظامی، رو به وخامت گذاشت. ما دریافتهایم که وزارت دفاع در پاسخ به خطر بمبهای دستساز کنار جادهای، کند عمل کرد و تأخیر در فراهم کردن تجهیزات حفاظتی لازم برای خودروهای گشتی نمیبایست تحمل شود. البته معلوم نیست چه فرد یا نهادی در وزارت دفاع مسئول مشخص کردن و اعلام کردن چنین نواقص و اشکالات در توانمندیها بود.
وی گفت: از سال 2006 میلادی، ارتش انگلیس دو نبرد سخت را در عراق و افغانستان ادامه میداد اما منابع کافی را برای این کار در اختیار نداشت. تصمیمات درباره منابع برای عراق تحت تأثیر مطالبات برای عملیات در افغانستان قرار داشت. برای مثال استقرار نیروها در افغانستان تأثیر قابلتوجهی بر تأمین تجهیزات اساسی در عراق بهویژه درزمینهٔ تأمین بالگرد و تجهیزات تجسس و شناسایی و گردآوری اطلاعات داشت. تا سال 2007 احاطه شبهنظامیان بر بصره که فرماندهان انگلیسی نمیتوانستند سلطه آنها را به چالش بکشند، باعث شد تا انگلیس به تبادل بازداشتشدگان و اسرا دست بزند تا با این کار دیگر نیروهایش هدف قرار نگیرند. این مسئله تحقیرآمیز بود که انگلیس به نقطهای رسید که در آن توافق با گروه شبهنظامیان که فعالانه نیروهای انگلیسی را هدف قرار میدادند، بهعنوان بهترین گزینه موجود در نظر گرفته میشد. نقش نظامی انگلیس در عراق در حالی به پایان رسید که با موفقیت فاصله زیادی داشت.
چیلکات همچنین گفت: به تونی بلر هشدار دادهشده بود که سلاحهای موجود در عراق به دست تروریستها خواهد افتاد. طرفهایی که جنگ در عراق را فرماندهی کردند، وعده داده بودند آینده بهتری برای ملت این کشور ایجاد خواهند کرد.
وی در این خصوص گفت: اقدام نظامی در عراق شاید زمانی لازم بود اما در مارس 2003 ، هیچ تهدید قریبالوقوع و فوری از جانب صدام حسین وجود نداشت. راهبرد مهار میتوانست اتخاذ شود و مدتی هم ادامه پیدا کند. اکثریت شورای امنیت طرفدار ادامه بازرسیها و نظارت سازمان ملل متحد در عراق بودند. مداخله نظامی درجاهای دیگر ممکن است در آینده لازم باشد.
چیلکات افزود: یکی از اهداف حیاتی این تحقیق این است که مشخص کنیم چه درسهایی باید از تجربه عراق گرفته شود. درسهای زیادی در این گزارش بیانشده است. برخی از آنها درباره مدیریت روابط با متحدان بهویژه آمریکاست. آقای بلر توان خود برای تأثیرگذاری در تصمیمات آمریکا در خصوص عراق بیشازحد ارزیابی کرده بود. روابط انگلیس با آمریکا در طول زمان طوری پیش رفته است که اختلافنظرها آشکارتر شده است. اساساً زمانی که منافع یا نظرات ما با یکدیگر فرق میکند، لازم نیست حمایت بیچونوچرا از مواضع یکدیگر داشته باشیم. از دیگر درسهایی که از تجربه عراق گفته میشود، اهمیت بحثهای جمعی وزراست که امکان گفتوگوهای بیپرده و به چالش کشیدنهای صریح و از روی اطلاعات را فراهم میکند. همچنین لازم است که خطرات ارزیابی شود، گزینهها سبک و سنگین شود و راهبرد دستیافتنی و واقعبینانه تنظیم شود.
وی اضافه کرد: نقش حیاتی رهبری وزارتی و هماهنگ اقدامات در سراسر دولت با حمایت مقامات ارشد ، درس مهم دیگر است. همچنین لازم است اطمینان حاصل کنیم بازوهای غیرنظامی و نظامی دولت هر دو برای مأموریتها و وظایفشان به شکلی مناسب تجهیز شوند. بالاتر از همه اینکه ، این درس را گرفتهایم که همه جنبههای هرگونه مداخله (نظامی ) لازم است با حداکثر حساسیت و سختگیری محاسبه شود، موردبحث و چالش قرار گیرد و وقتی تصمیمات گرفته شد، لازم است بهطور کامل اجرا شود. متأسفانه در رابطه با اقدامات دولت انگلیس در عراق ، هیچکدام از این موارد رعایت نشده است.
در یک جمعبندی گزارش کمیته چیلکات حاوی نکات محوری زیر است:
- تصمیم انگلیس برای شرکت در جنگ عراق در سال 2003 فاقد وجاهت قانونی بود و استدلال 'تونی بلر' نخستوزیر وقت برای اقدام نظامی، هوچی گری بود.
- توصیههای حقوقی وکلای ارشد دولت در اختیار کابینه قرار گرفت اما، درباره آن گفتوگوی مشروحی نشد.
- انتقاد از شیوه ارائه اطلاعات امنیتی و جاسوسی از سوی بلر به عموم مردم.
- انتقاد از سازمان اطلاعات.
- تصمیم انگلیس به پیوستن در این تهاجم قبل از اثبات بیمصرف بودن راههای مسالمتآمیز برای خلع سلاح.
- تأکید بر اقدام نظامی بهعنوان آخرین راهکار.
- به بلر هشدار دادهشده بود که این تهاجم، خطر افزایش فعالیت القاعده را در پی خواهد داشت.
- عراق سال 2009 مسلماً تامین کننده اهداف موردنظر انگلیس در سال 2003 نبود. مرزهای عراق در سال 2009 مشابه سال 2003 بود اما، اختلافات عمیق قومی و فرقهای، ثبات و وحدت این کشور را تهدید میکرد.
- انتقاد از برنامهریزیهای مربوط به پس از تهاجم در عراق.
- وقتی تهاجم سال 2003 آغاز شد، دولت انگلیس در موقعیتی نبود که طرحها و برنامههای مربوط به پس از تهاجم را ترسیم و مقدمات برخورد با چالشهای پس از جنگ و کاهش خطر شکست راهبردی را آماده کند.
به دنبال اظهارات چیلکات، تونی بلر در نخستین واکنش خود به این گزارش گفت: «این گزارش به اتهام سوءنیت یا دروغگویی یا فریبکاری در این زمینه پایان میدهد... مردم درباره تصمیم من برای اقدام نظامی علیه صدام، چه موافق باشند چه مخالف باشند، من این تصمیم را با خلوص نیت و با این باور که این تصمیم به نفع کشور است اتخاذ کردم».
بلر افزود گزارش چیلکات حاوی انتقادات واقعی و ملموس در رابطه با مقدمهچینی و برنامهریزی برای جنگ بود.
بلر در بیانیه خود افزود: «بعدازظهر امروز بهطور مفصل به این گزارش پاسخخواهم داد... من مسئولیت کامل هر اشتباهی را بدون استثنا و بدون عذر و بهانه، بر عهده خواهم گرفت».
کمیته حقیقتیاب در مورد نقش انگلیس در جنگ عراق به ریاست جان چیلکات در سال 2009 میلادی از سوی 'گوردون براون' نخستوزیر انگلیس بهمنظور بررسی جزئیات چگونگی مشارکت انگلیس در این جنگ که در جریان آن 179 نظامی انگلیس کشته و 3500 نفر از آنها هم مجروح شدند، تشکیل شد.
این کمیته که قرار بود گزارش خود را ظرف یک سال ارائه دهد، اکنون پس از تاخیر هفتساله و عبور از فیلترهای دشوار دستگاههای امنیتی انگلیس، قرار است اواخر روز چهارشنبه آن را منتشر سازد.
براساس گزارشهای منتشر شده، کمیته چیلکات برای تهیه گزارش خود با بیش از 150 شاهد از جمله تونی بلر نخستوزیر پیشین انگلیس صحبت کرده و ضمن برگزاری 130 جلسه با شاهدان، بیش از 150 هزار سند دولتی را مورد بررسی قرار داده است.
به گزارش منابع انگلیسی انتظار می رود که در گزارش کمیته چپلکات، «تونی بلر» و شماری از شخصیت های برجسته وقت دولت انگلیس و دستگاه اطلاعاتی این کشور مورد انتقاد قرار بگیرند.