در فرصتی کوتاه در محوطه سرسبز خانه او در شهرک غرب، قدم زدیم و اندکی از عید رمضان و فطر انسان پرسیدیم.
به گزارش جماران، گفت وگو را با این ادیب برجسته می خوانید:
چرا در بیان حافظ، روزه غالبا به زبان طنز بیان کرده اما به پایان ماه روزه عنایت ویژه دارد؟
حافظ از روزه همانند نماز غالباً به طنز و از پایان گرفتن ماه روزه به شادی یاد می کند. این همان مبارزه منفی است که با ریاکاران و روی آوردن به روح دعا، عبادت، نیایش و به طور کلی همه اعمال دینی است. البته حافظ برای شب قدر اعتبار والایی در مفاهیمش قائل است.
باری. او قدر و منزلت روزه و رمضان را می داند و به نیکی دریافته که از کرامت این ماه است که چشم حقیقت بین او گشوده خواهد شد و به عوالم بالاتر راه خواهد یافت. او با اشراف به تبعات و دستاوردهای این ماه، هم کیشان و رندان و اهل باطن را فرا می خواند که فرصت ماه شعبان را ارج نهاده خود را برای رسیدن ایام ماه رمضان آماده کنند.
ماه شعبان منه از دست قدح کاین خورشید
از نظر تا شب عید رمضان خواهد شد
یک نوع بی تابی در بیان حافظ برای رسیدن عید رمضان شاهد هستیم. این بی تابی چه تفسیری دارد؟
حافظ برای رسیدن عید رمضان (فطر) سخت بی تابی می کند. عید فطر که به لحاظ اهمیت با نوروز برابر است و عید بزرگ مسلمانان است. باری. اعتبار معنوی این عید فطر برای عارف اهل قرآنی چون حضرت حافظ بسیار بالاست .
چنانکه می فرماید:
حافظ منشین بی می و معشوقه زمانی
کا یام گل و یاسمن و عید صیام است
عید است و آخر گل و یاران در انتظار
ساقی به روی یار ببین ماه ومی بیار
چگونه است که این ارزشمندی عید فطر در سنت ایرانی ما نیز عمیقا وجود دارد؟
دقیقا. ایرانیان در ایران باستان جشنهای فراوانی داشتند، چرا که در هر ماه روزی همنام همان ماه بوده است. که با تقارن آن روز با ماه جشنهایی برگزار میشد. بهطور مثال با تقارن روز مهر با ماه مهر جشن مهرگان را داشتیم. یا جشنهای دیگری همچون جشن سده، شب یلدا، چهارشنبهسوری، سیزدهبدر و سایر جشنها، پس از ورود اسلام به ایران تقویم تغییر کرد و هجری قمری شد که البته در حال حاضر هجری شمسی است.
یعنی مدار از ماه به خورشید گذاشته شده است. با تغییر تقویم بسیاری از جشنها نیز تغییرکرد و جشنهای دیگری جایگزین آن شد؛ مانند عید فطر که به لحاظ اهمیت با نوروز برابر است و عید بزرگ مسلمانان است یا عید قربان، عید غدیر و میلادها همچون میلاد پیامبر اکرم (ص) که مولودیهای بزرگی برپا میشد.
خلاصه کلام دیوان حافظ همراه با عید قران سخن از فرهنگ ایرانی ما دارد که فرمود:
روزه یک سو شد و عید آمد و دلها برخاست
می زخمخانه به جوش آمده می باید خواست
نوبه زهد فروشان گران جان بگذشت
وقت رندی و طرب کردن رندان پیداست