جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

چمران از نگاهی دیگر

کد خبر: ۱۳۳۸۹۴
چمران از نگاهی دیگر

اشاره: بانو غاده جابر در سال ۱۳۲۹ از پدر و مادری لبنانی در نیجریه متولد شد. تحصیلات ابتدایی را در شهر صور در جنوب لبنان و تحصیلات دانشگاهی را در رشته ارتباطات و رسانه در دانشگاه بیروت گذراند. وی ضمن تدریس زبان و ادبیات عرب، شهرتی نیز در نوشتن داشت که مورد توجه امام موسی صدر واقع شد و در سال ۱۳۵۵دکتر چمران به پیشنهاد امام موسی صدر با وی ازدواج کرد. آنچه در پی می‌آید، بخشهایی از یادنامه اوست از همسر بزرگوارش چمران:

خانه ما در صور زیبا بود، دوطبقه با حیاط و یک بالکن رو به دریا که بعد‌ها اسرائیل خرابش کرد. شبها در این بالکن می‌نشستم، گریه می‌کردم و می‌نوشتم. از این جنگ که از اسلام فقط نامش را داشت، با دریا حرف می‌زدم، با ماهی‌ها، با آسمان. اینها به صورت شعر و مقاله در روزنامه چاپ می‌شد. مصطفی اسم مرا پای همین نوشته‌ها دیده بود. من هم اسم او را شنیده بودم، اما فقط همین. در باره‌اش هیچ چیز نمی‌دانستم، ندیده بودمش، اما تصورم از او آدم جنگجوی خشنی بود که شریک این جنگ است.

ماجرا از روزی شروع شد که سیدمحمد غروی ـ روحانی شهرمان‌ـ پیشم آمد و گفت: «آقای صدر می‌خواهد شما را ببیند.» من آن وقت از نظر روحی آمادگی دیدن کسی را نداشتم، مخصوصا این اسم را. اما سید غروی خیلی اصرار می‌کرد که: «آقای موسی صدر چنین و چنان‌اند، خودشان اهل مطالعه‌اند و می‌خواهند شمارا ببینند.» این همه اصرار سید غروی را که دیدم، قبول کردم و هرچند به اکراه، یک روز رفتم مجلس اعلای شیعیان برای دیدن امام موسی صدر؛ ایشان از من استقبال زیبایی کرد. از نوشته‌هایم تعریف کرد و اینکه چقدر خوب درباره ولایت و امام حسین(ع) «که عاشقش هستم» نوشته‌ام. بعد پرسید: «الان کجا مشغولید؟ دانشگاه‌ها که تعطیل است.» گفتم: «در یک دبیرستان دخترانه درس می‌دهم.» گفت: «اینها را‌‌ رها کنید، بیایید با ما کار کنید.»

پرسیدم: «چه کاری؟» گفت: «شما قلم دارید، می‌توانید به این زیبایی از ولایت، از امام حسین(ع)، از لبنان و خیلی چیز‌ها بگویید، خوب بیایید و بنویسید.» گفتم: «دبیرستان را نمی‌توانم ول کنم، یعنی نمی‌خواهم.» امام موسی گفت: «ما پول بیشتری به شما می‌دهیم، بیایید فقط با ما کار کنید.» من از این حرف خیلی ناراحت شدم. گفتم: «من برای پول کار نمی‌کنم، من مردم را دوست دارم. اگر احساسم تحریکم نکرده بود که با این جوانان باشم، اصلاً این کار را نمی‌کردم؛ ولی اگر بدانم کسی می‌خواهد پول بیشتر بدهد که من برایش بنویسم، احساسم اصلاً بسته می‌شود. من کسی نیستم که یکی بیاید بهم پول بدهد تا برایش بنویسم» و با عصبانیت آمدم بیرون. البته ایشان خیلی بزرگوار بود، دنبال من آمد و معذرت خواست. بعد هم بی‌مقدمه پرسید چمران را می‌شناسم یا نه. گفتم: اسمش را شنیده‌ام. گفت: «شما حتماً باید اورا ببینید.» تعجب کردم، گفتم: «من از این جنگ ناراحتم، از این خون و هیاهو، و هر کس را هم در این جنگ شریک باشد، نمی‌توانم ببینم.» امام موسی اطمینان داد که: «چمران اینطور نیست. ایشان دنبال شما می‌گشت. ما مؤسسه‌ای داریم برای نگهداری بچه‌های یتیم. فکر می‌کنم کار در آنجا با روحیه شما سازگار باشد. من می‌خواهم شما بیایید آنجا و با چمران آشنا شوید.» ایشان خیلی اصرار کرد و تا قول رفتن به مؤسسه را از من نگرفت، نگذاشت برگردم.

شش هفت ماه از این قول و قرار گذشته بود و من هنوز نرفته بودم مؤسسه. در این مدت سید غروی هرجا من را می‌دید می‌گفت: «چرا نرفته‌اید؟ آقای صدر مدام از من سراغ می‌گیرند»؛ ولی من آماده نبودم، هنوز اسم چمران برایم با جنگ همراه بود، فکر می‌کردم نمی‌توانم بروم او را ببینم. از طرف دیگر پدرم ناراحتی قلبی پیدا کرده بود و من خیلی ناراحت بودم. سید غروی یک شب برای عیادت آمد خانه ما و موقع رفتن دم در، تقویمی از سازمان امل به من داد و گفت: «هدیه است.» آن وقت توجهی نکردم، اما شب در تنهایی همانطور که داشتم، می‌نوشتم، چشمم رفت روی این تقویم. دیدم دوازده نقاشی دارد برای دوازده ماه که همه‌شان زیبایند، اما اسم و امضایی پای آنها نبود.

یکی از نقاشی‌ها زمینه‌ای کاملاً سیاه داشت و وسط این سیاهی، شمع کوچکی می‌سوخت که نورش در مقابل این ظلمت خیلی کوچک بود. زیر این نقاشی به عربی شاعرانه‌ای نوشته بود: «من ممکن است نتوانم این تاریکی را از بین ببرم، ولی با همین روشنایی کوچک فرق ظلمت و نور و حق و باطل را نشان می‌دهم و کسی که به دنبال نور است، این نور هرچقدر کوچک باشد در قلب او بزرگ خواهد بود؛ کسی که به دنبال نور است، کسی مثل من.» آن شب تحت تأثیر آن شعر و نقاشی خیلی گریه کردم. انگار این نور همه وجودم را فراگرفته بود. اما نمی‌دانستم چه کسی این را کشیده.

مطمئنی که دکتر چمران این است؟

بالاخره یک روز همراه یکی از دوستانم که قصد داشت برود مؤسسه، رفتم در طبقه اول مرا معرفی کردند به آقایی و گفتند: «ایشان دکتر چمران هستند.» مصطفی لبخند به لبش داشت و من خیلی جا خوردم. فکر می‌کردم که کسی که اسمش با جنگ گره خورده و همه از او می‌ترسند، باید آدمی قسی باشد، حتی می‌ترسیدم، اما لبخند او و آرامشش مرا غافلگیرکرد. دوستم مرا معرفی کرد و مصطفی با تواضعی خاص گفت: «شمایید؟ من خیلی سراغ شما را گرفتم زود‌تر از اینها منتظرتان بودم.» مثل آدمی که مرا از مدتها قبل می‌شناخته حرف می‌زد. عجیب بود. به دوستم گفتم: «مطمئنی که دکتر چمران این است؟» مطمئن بود.

مصطفی تقویمی آورد مثل آن تقویمی که چند هفته قبل سید غروی به من داده بود، نگاه کردم، گفتم: «من این را دیده‌ام.» مصطفی گفت: «همه تابلو‌ها را دیدید؟ از کدام بیشتر خوشتان آمد؟» گفتم: «شمع، شمع خیلی مرا متاثر کرد.» توجه او سخت جلب شد و با تأکید پرسید: «شمع؟ چرا شمع؟» من خود به خود گریه کردم، اشکم ریخت. گفتم: «نمی‌دانم. این شمع، این نور، انگار در وجود من هست، من فکر نمی‌کردم کسی بتواند معنی شمع و از خودگذشتگی را به این زیبایی بفهمد و نشان دهد.» مصطفی گفت: «من هم فکر نمی‌کردم یک دختر لبنانی بتواند شمع و معنایش را به این خوبی درک کند.» پرسیدم: «این را کی کشیده؟ خیلی دوست دارم ببینمش و با او آشنا شوم.» گفت: من. بیشتر از لحظه‌ای که چشمم به لبخندش و چهره‌اش افتاده بود، تعجب کردم: «شما! شما کشیده‌اید؟» گفت: «بله، من کشیده‌ام.» گفتم: «شما که در جنگ و خون زندگی می‌کنید، مگر می‌شود؟ فکر نمی‌کنم شما بتوانید اینقدر احساس داشته باشید.» بعد اتفاق عجیب‌تری افتاد. مصطفی شروع کرد به خواندن نوشته‌های من. گفت: «هر چه نوشته‌اید، خوانده‌ام و دورادور با روحتان پرواز کرده‌ام» و اشکهایش سرازیر شد. این اولین دیدار ما بود و سخت زیبا بود.

بار دوم که دیدمش برای کار در مؤسسه آمادگی کامل داشتم. کم‌کم آشنایی ما شروع شد. من خیلی جا‌ها با مصطفی بودم، در مؤسسه کنار بچه‌ها، در شهرهای مختلف و یکی دو بار در جبهه. برایم همه کار‌هایش گیرا و آموزنده بود. بی‌آنکه خود او عمدی داشته باشد.

مصطفی شاهکار بود

یادم هست در یکی از سفرهایی که به روستا‌ها می‌رفت همراهش بودم. داخل ماشین هدیه‌ای به من داد، اولین هدیه‌اش به من بود و هنوز ازدواج نکرده بودیم. خیلی خوشحال شدم و‌‌ همان جا بازکردم، دیدم روسری است، یک روسری قرمز با گلهای درشت. من جا خوردم، اما او لبخند زد و با شیرینی گفت: «بچه‌ها دوست دارند شما را با روسری ببینند.» از آن وقت روسری گذاشتم و مانده. من می‌دانستم بچه‌ها به مصطفی حمله می‌کنند که: «چرا شما خانمی را که حجاب ندارد، می‌آورید مؤسسه؟» اما برایم عجیب بود که مصطفی خیلی سعی می‌کرد خودم متوجه می‌شدم، مرا به بچه‌ها نزدیک کند. می‌گفت: «ایشان خیلی خوبند. اینطور که شما فکر می‌کنید، نیست. به خاطر شما می‌آیند مؤسسه و می‌خواهند از شما یاد بگیرند، ان‌شاءالله خودمان بهش یاد می‌دهیم.» نگفت این حجابش درست نیست، مثل ما نیست، فامیل و اقوامش آن چنانی‌اند. اینها خیلی روی من تأثیر گذاشت. او مرا مثل یک بچه کوچک قدم به قدم جلو برد به اسلام آورد. نُه ماه. نه ماه زیبا با هم داشتیم و بعد با هم ازدواج کردیم. البته ازدواج ما به مشکلات سختی برخورد.

کاش!

تو دیوانه شده‌ای! این مرد بیست سال از تو بزرگتر است، ایرانی است، همه‌اش توی جنگ است، پول ندارد، همرنگ ما نیست، حتی شناسنامه ندارد! سرش را گرفت بین دستهایش و چشمهایش را بست. چرا ناگهان همه اینقدر شبیه هم شده بودند؟ انگار آن حرفها متن یک نمایشنامه بود که همه حفظ بودند جز او، مادرش، پدرش، خویشان، حتی دوستانش. کاش او در یک خانواده معمولی به دنیا آمده بود، کاش او از خودش ماشین نداشت! کاش پدر او به جای تجارت بین آفریقا و ژاپن معلمی می‌کرد، کارگری می‌کرد، آنوقت همه چیز طور دیگری می‌شد. می‌دانست، وضع مصطفی هم بهتر از او نیست. بچه‌هایی که با مصطفی هستند، او را دوست ندارند، قبولش نمی‌کنند. آه خدایا! سخت‌ترین چیز همین است. کاش مادربزرگ اینجا بود. اگر او بود غاده غمی نداشت.

مادربزرگ به حرفش گوش می‌داد، دردش را می‌فهمید. مادربزرگ پوشیه می‌زد، مجلس امام حسین در خانه‌اش به پا می‌کرد و دعاهای زیادی از حفظ داشت. او غاده را زیر پر و بالش گرفت، دعاها را یادش داد و الان اگر مصطفی را می‌دید که چطور زیارت عاشورا، صحیفه سجادیه و همه دعاهایی را که غاده عاشق آن است و قبل از خواب می‌خواند در او عجین شده، در ازدواج آنها تردید نمی‌کرد.

و بیشتر از همه همین مرا به مصطفی جلب کرد، عشق او به ولایت، من همیشه می‌نوشتم که: «هنوز دریای سرخ، هر ذره از خاک جبل عامل، صدای ابوذر را به من می‌رساند.» این صدا در وجودم بود. حس می‌کردم باید بروم، باید برسم آنجا؛ ولی کسی نبود دستم را بگیرد، مصطفی این دست بود. وقتی او آمد، انگار سلمان آمد «سلمان منّا اهل البیت». او می‌توانست دست مرا بگیرد و از این ظلمات، از روزمرّگی بکشد بیرون.

قانع نمی‌شدم که مثل میلیون‌ها مردم ازدواج کنم، زندگی کنم و… دنبال مردی مثل مصطفی می‌گشتم، یک روح بزرگ، آزاد از دنیا و متعلقاتش؛ اما این چیز‌ها به چشم خویشانم و پدر و مادرم نمی‌آمد. آنها در عالم دیگری بودند و حق داشتند بگویند نه، ظاهر مصطفی را می‌دیدند و مصطفی از مال دنیا هیچ چیز نداشت. مردی که پول ندارد، خانه ندارد، زندگی… هیچ! آنها این را می‌دیدنداصلاً جامعه لبنان اینطور بود و هنوز هم هست بدبختانه. ارزش آدمها به ظاهرشان و پولشان هست به کسی احترام می‌گذراند که لباس شیک بپوشد و اگر دکتر است، باید حتما ماشین مدل بالا زیر پایش باشد. روح انسان و این چیز‌ها توجه کسی را جلب نمی‌کند. با همه اینها مصطفی از طریق سید غروی مرا از خانواده‌ام خواستگاری کرد. گفتند نه!

آقای صدر دخالت کرد و گفت: «من ضامن ایشانم. اگر دخترم بزرگ بود، دخترم را تقدیمش می‌کردم.» این حرف البته آنهارا تحت تأثیر قرارداد، اما اختلاف به قوت خودش باقی بود. آنها همچنان حرف خودشان را می‌زدند و من هم حرف خودم را. تصمیم گرفته بودم به هر قیمتی که شده با مصطفی ازدواج کنم. فکر کردم در ‌‌نهایت با اجازه آقای صدر که حاکم شرع است عقد می‌کنیم؛ اما مصطفی مخالف بود، اصرار داشت با همه فشار‌ها، عقد با اجازه پدر و مادرم جاری شود. می‌گفت: «سعی کنید با محبت و مهربانی آنها را راضی کنید. من دوست ندارم با شما ازدواج کنم و قلب پدر و مادرتان ناراحت باشد.» با آن همه احساس و شخصیتی که داشت، خیلی جلوی پدر و مادرم کوتاه می‌آمد. وسواس داشت که آنها هیچ جور در این قضیه آزار نبینند. اولین و شاید آخرین باری که مصطفی سر من داد کشید، به خاطر آنها بود.

روزهای سخت

روزهایی بود که جنوب را دائم بمباران می‌کردند. همه آنجا را ترک کرده بودند. من هم بیروت بودم؛ اما مصطفی جنوب مانده بود با بچه‌ها و من که به همه‌شان علاقه‌مند شده بودم، نتوانستم صبر کنم و رفتم مجلس شیعیان پیش امام موسی، سراغ مصطفی و بچه‌ها را گرفتم، آقای صدر نامه‌ای به من داد و گفت: «باید هرچه سریعتر این را به دکتر برسانید.» با استاد یوسف حسینی زیر توپ و خمپاره راه افتادیم ،رفتیم مؤسسه. آنجا گفتند دکتر نیست، نمی‌دانند کجاست. خیلی گشتیم و دکتر را در «الخرایب» پیدا کردیم. تعجب کرد، انتظار دیدن مرا نداشت. بچه‌ها در سختی بودند، بمب و خمپاره، وضعیت خیلی خطرناک بود.

مصطفی نامه را از من گرفت و پاسخی نوشت که من برسانم به آقای صدر. گفتم: «نمی‌روم، اینجا می‌مانم و به بیروت برنمی‌گردم.» اصرار داشت که: «نه، شما باید هر چه زود‌تر برگردی بیروت»؛ اما من نمی‌خواستم برگردم و آن وقت مصطفی که آن همه لطافت و محبت داشت، برای اولین بار خیلی خشن شد و فریاد زد، گفت: «برو توی ماشین! اینجا جنگ است، باکسی هم شوخی ندارند!» من خیلی ترسیدم و هم ناراحت شدم. خوب نبود، نه اینکه خوب نباشد، اما دستور نظامی داد به من و من انتظار نداشتم جلوی بچه‌ها سرم داد بزند و بگوید: برو دیگر!

وقتی من خواستم برگردم، مصطفی جلو آمد و به یوسف حسینی گفت: «شما بروید، من ایشان را با ماشین خودم می‌رسانم.» من تمام راه از الخرایب تا صیدان گریه می‌کردم. به مصطفی گفتم: «فکر می‌کردم شما خیلی با لطافتید، تصورش را نمی‌کردم اینطور با من برخورد کنید.» او چیزی نگفت تا رسیدیم صیدان، جایی که من باید منتقل می‌شدم به ماشین یوسف حسینی که به بیروت برگردم. آنجا مصطفی از من معذرت خواست، مثل‌‌ همان مصطفی که می‌شناختم، گفت: «من قصدی نداشتم، ولی نمی‌خواهم شما بی‌اجازه خانواده‌تان بیایید و جنوب بمانید و شما باید برگردی و با آنها باشید.»

به هرحال، روزهای سختی بود اجازه نمی‌دانند از خانه بروم بیرون. بعد از هجده سال تنها اینور و آنور رفتن، کلید ماشین را از من گرفتند. هر جا می‌خواستم بروم، برادرم مرا می‌برد و برمی‌گرداند تا مبادا بروم مدرسه یا پی آقای غروی. طفلک سید غروی به خاطر ازدواج من خیلی کشید. می‌گفتند: «شما دخترم را با این آقا آشنا کردید.» البته با همه این فشار‌ها، من راههایی پیدا می‌کردم و مصطفی را می‌دیدم. اما این آخری‌ها او خیلی کلافه و عصبانی بود. یک روز گفت: «ما شده‌ایم نقل مردم، فشار زیاد است شما باید یک راه را انتخاب کنید یا اینور یا آنور. دیگر قطعش کنید.» مصطفی که این را گفت، بیشتر غصه‌دار شدم. باید بین پدر و مادرم که آنهمه دوستشان داشتم و او، یکی را انتخاب می‌کردم. سخت بود، خیلی سخت. گفتم: «اگر مرا‌‌ رها کنی، می‌روم آن طرف، تو باید دست مرا بگیری!» گفت: آخر این وضعیت نمی‌تواند ادامه داشته باشد.

آن شب وقتی رسیدم خانه، پدر و مادرم داشتند تلویزیون نگاه می‌کردند. تلویزیون را خاموش کردم و بدون آنکه از قبل فکرش را کرده باشم، گفتم: «بابا! من از بچگی تا حالا که بیست و پنج شش سالم است هیچ وقت شما را ناراحت نکرده‌ام، اذیت نکرده‌ام؛ ولی برای اولین بار می‌خواهم از اطاعت شما بیایم بیرون و عذر می‌خواهم.» پدرم فکر می‌کرد مسئله من با مصطفی تمام شده، چون خودم هم مدتی بود حرفش را نمی‌زدم، پرسید: «چی شده؟ چرا؟» بی‌مقدمه، بی‌آنکه مصطفی چیزی بداند، گفتم: «من پس فردا عقد می‌کنم.» هر دو خشکشان زد. ادامه دادم: «من تصمیم گرفتم با مصطفی ازدواج کنم، عقدم هم پس فردا پیش امام موسی صدر است.» خودم مانده بودم این شجاعت را از کجا آورده‌ام! مصطفی اصلاً نمی‌دانست من دارم چنین کاری می‌کنم.

مادرم خیلی عصبانی شد. بلند شد با داد و فریاد و برای اولین بار می‌خواست من را بزند که پدرم دخالت کرد و خیلی آرام پرسید: «عقد شما با کی؟» گفتم: «دکتر چمران. من خیلی سعی کردم شمارا قانع کنم ولی نشد. مصطفی به من گفت دیگر نتیجه‌ای ندارد و خودش هم می‌خواست برود مسافرت.» پدرم به حرفم گوش داد و همانطور آرام گفت: «من همیشه هرچه خواسته‌اید فراهم کرده‌ام، ولی من می‌بینم این مرد برای شما مناسب نیست. او شبیه ما نیست، خانواده‌اش را نمی‌شناسیم. من برای حفظ شما نمی‌خواهم این کار انجام شود.» گفتم: «به هرحال من تصمیمم را گرفته‌ام. می‌روم. امام موسی صدر هم اجازه داده‌اند، ایشان حاکم شرع است و می‌تواند ولی من باشد.» بابا دید دیگر مسئله جدی است، گفت: «حالا چرا پس فردا؟ ما آبرو داریم.» گفتم: «ما تصمیم‌مان را گرفته‌ایم، باید پس فردا باشد. البته من به امام موسی صدر هم گفته‌ام که می‌خواهم عقد خانه پدرم باشد نه جای دیگر. اگر شما رضایت بدهید و سایه‌تان روی سر ما باشد، من خیلی خوشحالترم.» باباگفت: «آخر شما باید آمادگی داشته باشید.» گفتم: من آمادگی دارم، کاملاً!

نمی‌دانم این همه قاطعیت و شجاعت را از کجا آورده بودم. من داشتم ازهمه امور اعتباری، از چیزهایی که برای همه مهمترین بود می‌گذشتم. البته آن موقع نمی‌فهمیدم، اصلاً وارستگی انجام چنین کاری را نداشتم، فقط می‌دیدم که مصطفی بزرگ است، لطیف است و عاشق اهل بیت است و من هم به همه اینها عشق می‌ورزیدم. بابا گفت: «خوب اگر خواست شما این است حرفی نیست، من مانع نمی‌شوم.» باورم نمی‌شد بابا به این سادگی قبول کرده باشد. حالا چطور باید به مصطفی خبر می‌دادم؟

منبع: روزنامه اطلاعات

انتهای پیام

دیدگاه شما