ایران در فاصله کمی پس از توافق هسته ای و اجرای برجام پیشنهاد های اقتصادی فراوانی از سراسر جهان دریافت کرده است. تصور غالب و غلط شرکت ها و برخی دولت های غربی بر این اساس بوده که ایران عمدتا یک جامعه ی مصرف کننده است.
به گزارش جماران به نقل از اعتدال، این تصور تطابقی با فرهنگ آینده نگری و نگرش توسعه پایدار ایران و نقش کلیدی ایران در جهان مدرن ندارد. هوشیاری در این است که ایران نباید به دنبال مصرف کنندگی و افزایش واردات محصولات غیر کلیدی باشد؛ بلکه باید با تکیه بر افزایش توان فناوری و ارتقا سطح کیفیت خدمات، ظرفیت های بومی را افزایش، بیکاری را کاهش و صادرات صنعتی و ملی را در حوزه های متنوع افزایش دهد.
زمینه های کلیدی مورد نیاز ایران، ارتقا دانش فنی و مهارتهای کارآفرینی فارغ التحصیلان دانشگاهی، ارتقا کیفیت خدمات در بخشهای صنعتی، زیرساختی و گردشگری، دانش ارتباط عملی دانشگاه ها با صنایع داخلی و خارجی، تجهیز دانشگاه ها و مناطق صنعتی به آزمایشگاه ها و مراکز تولید پیشرفته و ارتقا عملی همه دانشگاه ها و موسسات آموزشی به نسل سوم و کارآفرینی است. این مقاله مروری است بر برخی نتایج سفر هیات اتریشی و خلاصه ای از زمینه های همکاری ایران و اروپا.
پساتحریم و موج پیشنهادهای اقتصادی به ایران
در فاصله چند ماه از توافق هسته ای ایران و اجرای برجام، هیات های بین المللی زیادی از ایران بازدید کرده اند و تفاهم نامه های زیادی به امضا رسیده است. متاسفانه درصد بسیار زیادی از این پیشنهاد ها متمرکز بر فروش یک محصول به ایران است و تصور غالب بر این بوده است که ایران یک جامعه مصرفی است که در مقطع زمانی کنونی بودجه برنامه ریزی نشده ای دارد که تنها در جهت رفاه کوتاه مدت صرف خواهد شد. این تصور با واقعیت های موجود و بینش آینده نگری که در فرهنگ ایران است تطابق ندارد. ما، نویسندگان این مقاله، در قالب یک هیات اتریشی و به عنوان نمایندگانی از دانشگاه و صنعت در مسافرتی که در انتهای ماه فوریه 2016 به ایران داشتیم، دیدار ها و جلساتی با مقامات ایرانی و نمایندگانی از دانشگاه ها، پژوهشگران، صاحبان صنایع و موسسات مختلف داشتیم. این دیدار ها به لحاظ نوع برخورد و محتوای جلسات با اندک دیدارهای مشابه در سالهای قبل متفاوت بود، و ما با خوشبینی به افزایش سطح این روابط و اجرای گامهای مفید و عملی در آینده نزدیک امیدواریم.
اتریش: پل ارتباطی بین ایران و غرب
اتریش که در یک سال اخیر با عنوان هایی از قبیل "میزبان توافق برجام" شناخته میشود، نقش پلی ارتباطی بین ایران و غرب داشته است. دکتر هاینتس فیشر رئیس جمهور اتریش اولین رئیس جمهور اروپایی بود که تنها چند روز پس از برجام در راس یک هیات بلند پایه و 300 نفر از فعالان اقتصادی وارد تهران شد، سفری که از ماهها قبل برنامه ریزی شده بود تا شروعی بر روابط رو به گسترش ایران و غرب باشد. همچنین اتریش سومین کشور اروپایی خواهد بود که دکتر روحانی به زودی بازدید خواهد کرد و ما در وین افتخار میزبانی ایشان را خواهیم داشت.
اتریش به لحاظ سیاسی و استراتژیک اهمیت زیادی برای ایران دارد. اتریش تنها کشور مطرح غربی است که عضو اتحادیه اروپا و منطقه یورو است، ولی در ناتو (سازمان پیمان آتلانتیک شمالی) عضویت ندارد. مقامات اتریش بارها بر موضع رسمی کشور در بی طرفی سیاسی و نظامی تاکید کرده اند.
اقتصاد اتریش بر پایه صادرات و خدمات در زمینه فناوری های پیشرفته، ماشین آلات و تجهیزات، تجهیزات موتوری وسایل نقلیه، محصولات فلزی، مواد شیمیایی، آهن و فولاد، منسوجات و مواد خوراکی هستند که عمدتا به کشورهای آلمان، ایتالیا، آمریکا و سوئیس صادر می شود . مراکز تحقیقات و خط تولید بسیاری از صنایع بزرگ اروپا و امریکا از جمله در صنایع خودرو سازی، الکترونیک و ماشین آلات صنعتی در اتریش است. در کنار صنعت گردشگری، شرکتها و بنگاه های کوچک و متوسط نقش عمده ای از اقتصاد اتریش را شکل میدهند که عمده آنها شرکت های چند نفره ای هستند که در کنار دسترسی به فناوری های پیشرفته از حمایت های دولتی برخوردارند. از این جهت نرخ بیکاری در اتریش حدود ۴% است که در مقایسه با متوسط اتحادیه اروپا که حدود 10% است عدد قابل ملاحظه ای است.
هرچند که زبان رسمی اتریش آلمانی است ولی به لحاظ فرهنگی، اتریش تفاوت هایی با آلمان و یا سویس دارد که همکاری با ایران را آسان تر میکند. همچنین اتریش به لحاظ ساختار اجتماعی و پیشینه تاریخی، فرهنگی و هنری نیز شباهت های زیادی با ایران دارد که همکاری و درک متقابل را افزایش میدهد. به همین دلایل اتریش، با وجود همپیمانی با کشورهای غربی، نفوذ زیادی در کشورهای جنوب و شرق اروپا و محدوده بالکان دارد.
بر خلاف بسیاری از کشورهای غربی که در شرایط پس از برجام به دنبال افزایش میزان صادرات به ایران هستند، اتریش سیاست انتقال دانش و تکنولوژی به ایران را پیش گرفته است. ما، نویسندگان این مقاله به صورت خاص معتقدیم که ایران ظرفیت ها و توان لازم را دارد تا بسیاری از محصولات با فناوری های پیشرفته را خود تولید و صادر کند، و در این راه تنها احتیاج به کمک در چند زمینه کلیدی خاص دارد که در این مقاله آنها را به اختصار ذکر میکنیم.
جذابیت های ایران از نگاه اروپا و زمینه های همکاری
ایران با جمیعت بالای ۷۷ میلیون که دو سوم آنها جوانتر از 30سال سن دارد، 4.4% میلیون دانشجو در دانشگاه ها پتانسیل بالایی برای پیشرفت دارد. ایران سالانه بیش از 700 هزار نیروی دانشگاهی متخصص به بازار کار تزریق میکند. هر چند که درصد بالایی از این نیروها هم اکنون بیکار هستند و این نیروها نیاز به یاد گیری مهارت های مدرن غیر آکادمیک، فنی، کاربردی، و کار آفرینی دارد، و موسسات و متخصان ایرانی به راحتی میتوانند در این زمینه ها همکاری هایی با اروپا داشته باشد.
زنان بیش از 60%دانشجویان را تشکیل میدهند که نشانی از برابری حقوق زنان در بخش آموزش است و در مقایسه با آمار مشابه در کشورهای عرب و مسلمان خاور میانه رقمی بسیار قابل توجه است. 93% از کل جمیعت ایران با سواد هستند که این نیز قابل مقایسه با برخی کشورهای غربی است و بسیار بالاتر از کشورهای همجوار ایران در خاور میانه است. دولت ایران سالانه 11%از بودجه دولتی خود را به بخش آموزش اختصاص میدهد (سرانه 700دلار به ازای هر دانش آموز) که دال بر اهمیت فراگیری و آموزش علم و دانش در ایران است. در مقایسه اتریش نیز 10.5 درصد از بودجه را به آموزش اختصاص میدهد (البته این معادل سرانه 13100 دلار است). در کل اروپا هزینه زیادی صرف بهبود سیستم آموزشی کرده، هرچند که دانش به وجود آمده، بدون افزایش عمده سرانه در هزینه ها قابل انتقال به ایران است.
پتانسیل بسیار بالای دیگر، کیفیت بالای تحقیقات علوم پایه و آکادمیک در ایران است. در میان 100 پژوهشگر برتر دنیا به لحاظ تعداد مقالات، نام ۲۷ ایرانی به چشم میخورد. هرچند که در مجموع محققان دانشگاهی ایران، ارتباط کمی با صنعت و تحقیقات کاربردی دارند. ارتقاء سیستمدانشگاهی ایران از دانشگاه نسل دوم (تحقیقات محور) به دانشگاه نسل سوم (صنعتی و کارآفرینی محور) نیز میتواند از زمینه های مورد علاقه دو طرف ایرانی و اروپایی باشد. تجهیز آزمایشگاه ها و مراکز فناوری، کار آفرینی و فنآفرینی با بودجه معقول از دیگر زمینه های همکاری است.
سیستم آموزشی ایران در سالهای اخیر در زمینه آموزشهای خارج از دانشگاه(Non-Degree Programs) و آموزش های فنی و حرفه ای رشد قابل ملاحظه ای کرده است. از جمله دوره های کاربری کامپوتر همچون ICDL به خوبی در سیستم ایران شناخته شده است. با این وجود آموزشهای فناوری های پیشرفته همچون I3DL برای کاربری پرینترهای سه بعدی و دوره های تخصصی در زمینه کارآفرینی یا روباتیک هنوز وارد سیستم آموزشی ایران نشده و همکاری در این زمینه میتواند به ارتقا کیفیت فارق التحصیلان دانشگاهی و ارتباط با صنعت کمک کند.
امنیت سرمایه گذاری خارجی در ایران و احتمال وقوع بی ثباتی در خاور میانه امریکا و اروپا جنگ احتمالی و افزایش بحران در خاور میانه را در ادامه رقابت های منطقه ای در خاور میانه و تناقض اهداف جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی میداند. هرچند که این چنین جنگی، یک جنگ رقابتی و فرقه ای خواهد بود و به وضوح در تناقض با اهداف و امنیت ملی امریکا و اروپا است. از این جهت امریکا و اروپا هیچکدام علاقمند به بر هم زدن توازن قوا در منطقه نیستند. به تازگی رییس جمهور آمریکا که با نشریه آتلانتیک مصاحبه کرده گفته است برخی از متحدان آمریکا در خلیج فارس و اروپا (اشاره به عربستان سعودی، ترکیه و چندین کشور همجوار) فرصت طلبانی بوده اند که به کشاندن پای آمریکا به درگیری های فرقه ای ویران کننده علاقمند هستند، درگیری هایی که اغلب به منافع آمریکا ارتباطی ندارند . به گفته آقای اوباما، عربستان باید بیاموزد تا در منطقه سهمی به ایران بدهد و نیاز دارد راهی موثر برای شراکت با ایران در منطقه و ایجاد نوعی صلح سرد بیابد . ادبیات مشابهی در صحبت مقامات امریکا و اروپا در برابر ترکیه به کار گرفته شده است. البته غرب به لحاظ استراتژیک علاقمند است تا
پرونده درگیری ها و بی ثباتی ها را در خاور میانه ببندد تا بتواند خود را برای چالش های نو در آسیای دور و امریکا لاتین متمرکز کند. نتیجه گیری اینکه هم اروپا و هم امریکا علاقمند به افزایش نقش و اعتبار ایران در خاور میانه هستند که منجر به افزایش امینت در این منطقه میشود. که در نهایت به نفع اروپا، امریکا و تمامی کشورهای منطقه است؛ یک نتیجه برد- برد.
موج پیشنهادهای اقتصادی به ایران
با اجرایی شدن برجام و گذر ایران از تحریم ها، هم اروپا و هم امریکا علاقمند به افزایش نقش و اعتبار ایران در خاورمیانه هستند که منجر به افزایش امینت در این منطقه میشود. که در نهایت به نفع اروپا، امریکا و تمامی کشورهای منطقه است؛ یک نتیجه برد- برد.
کد خبر:
۱۲۴۶۵۷