جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

رشد دموکراسی در گروی مشارکت حداکثری

یکی از مهم ترین مولفه های دموکراسی و رسیدن به توسعه سیاسی در همه جوامع، توجه به صندوق رای و حضور در انتخابات است. ا

کد خبر: ۱۲۲۴۳۹
رشد دموکراسی در گروی مشارکت حداکثری

یکی از مهم‌ترین مولفه‌های دموکراسی و رسیدن به توسعه سیاسی در همه جوامع، توجه به صندوق رای و حضور در انتخابات است. اظهارنظرها و دیدگاه‌های ارایه شده در رسانه‌های مختلف طی روزهای اخیر نیز، به خوبی بیانگر باور همگان به اهمیت این موضوع است.

به گزارش جماران، اعتماد با توجه به اهمیت دو انتخابات پیش رو، نظرسنجی‌ای را درباره «اهمیت صندوق رای و حضور در انتخابات» انجام داده و در این شماره به بررسی آرا جامعه‌شناسان، روشنفکران و صاحبنظران این حوزه پرداخته است. چهره‌های شرکت‌کننده در این نظرسنجی با تاکید بر اهمیت آرای جامعه اعتقاد دارند که باید با درک حساسیت وضعیت موجود، در این مقطع نیز هوشمندانه عمل کرده و همواره به خاطر داشته باشد که در همین برهه‌ها و با همین حرکت‌ها و به تدریج است که سرنوشت جامعه با خواست خود او تعیین می‌شود. این نخبگان فکری و فرهنگی همچنین بر این باور هستند که جامعه می‌تواند با انتخاب آنانی که به افکارشان نزدیک‌تر هستند مجلسی متنوع، کارا و به دور از افراط به وجود آورد و حتی می‌تواند تعیین کند که ضروری است بر سر کدام مسائل کشور اجماع صورت گیرد، چرا که با انتخاب خود، خواسته‌ها و مطالبات خویش را به روشنی بیان می‌کند.

هادی خانیکی: انتخابات و نحوه مشارکت در آن، از مهم‌ترین شاخصه‌های توسعه سیاسی است
به‌طور کلی، همیشه انتخابات و نحوه مشارکت و رقابت در آن، یکی از مهم‌ترین شاخصه‌های توسعه سیاسی است. به گونه‌ای که هم مشارکت و هم رقابت سیاسی، کیفیت و کمیت خود را از طریق انتخابات نشان می‌دهند، به ویژه در جامعه ما که یکی از بالاترین ممیزه‌های آن، این است که نظام سیاسی با وجود اینکه از درون انقلاب بیرون آمده اما مشروعیت خود را از طریق انتخابات و نهادهای نمایندگی کسب کرده است. کمتر از ٥٠ روز پس از پیروزی انقلاب، بزرگ‌ترین رفراندوم در کشور با درخواست و تاکید امام(ره) برای برگزاری این انتخابات، به انجام رسیده و رای تایید به جمهوری اسلامی از سوی ملت داده شد و همین رای باعث دادن وجه و اعتبار قانونی به نظام جمهوری اسلامی شد. در نخستین سال بعد از پیروزی انقلاب نیز مجلس خبرگان تشکیل و کشور دارای قانون اساسی شد. همه اینها نشان‌دهنده این است که نظام ما، بر پایه قانون اساسی توسط انتخابات است که مرتبا خود را نشان می‌دهد. از سوی دیگر، جامعه ما به دلیل دیرپا بودن حاکمیت استبداد از یک نوع مشارکت‌ستیزی و رقابت‌گریزی رنج برده و می‌برد، بنابراین باید زمینه و فرصتی را که با پیروزی انقلاب فراهم شده پاس داشت. از منظر اصلاحات و اصلاح‌طلبان نیز اعتباربخشی به مولفه‌های قانونی که به بالا رفتن مشروعیت نظام سیاسی از طریق دموکراسی منجر می‌شود، خود در واقع تامین‌کننده منافع و مصالح ملی نیز هست. انتخابات پیش‌رو همان‌گونه که به درستی در امتداد انتخابات سال ٩٢ است، انتخاباتی برآمده از یک گفتمان گسترده و فراگیر مشارکت است که هم مشارکت نخبگان و هم آحاد مردم را شامل می‌شود و نشان‌دهنده گام‌های موثر رو به جلویی همچون موضوعیت و محوریت عقلانیت در کنش‌های سیاسی و شکل‌گیری ائتلاف و رفتار جمعی است. همه اینها مشخصه‌هایی است که نشان می‌دهد به خواسته‌های جامعه و منافع کشور که مشارکت فراگیر از سویی و پیدا کردن قاعده جدیدی برای رقابت از سوی دیگر است توجه می‌شود، حتی در شرایطی که متاسفانه موقعیت برابری برای اصلاح‌طلبان با رد‌صلاحیت‌ها وجود ندارد. با وجود این، شرکت در انتخابات و پیدا کردن سازوکارهای رقابت با همین محدودیت‌ها و تنگناها از مولفه‌های جدیدی است که به وضوح در این انتخابات دیده می‌شود و امید می‌رود که حاصل آن تشکیل مجلسی معتدل‌تر باشد که افراطی‌گری را به حاشیه می‌راند. تشکیل چنین مجلسی نیز هم با خواست جامعه یعنی موضوعیت و محوریت عقلانیت و تدبیر بر اداره کشور سازگارتر است و هم تامین‌کننده بیشتر منافع ملی خواهد بود.

محمد امین قانعی‌راد: جامعه باید حساسیت وضع موجود را درک کرده و هوشمندانه عمل کند
در انتخابات پیش رو بحث حضور یافتن پای صندوق‌های رای، فراتر از همدلی با دولت بوده و با صف‌بندی‌هایی که ایجاد شده در واقع برای همدلی با ملت است که باید در انتخابات شرکت کرد و برای نشان دادن اینکه اساسا چیزی به نام ملت وجود دارد و افکار عمومی‌ای که می‌تواند تاثیرگذار باشد و مسیری را پیش ببرد که متناسب با منافع مردم است. به نظر می‌رسد صف‌بندی‌های موجود در قیاس با موارد مشابه آن در دوره‌های قبل، تا حدی شدیدتر است و گروه‌هایی در پی تصاحب قدرت و کرسی‌های هر دو مجلس برآمده‌اند که به نظر می‌رسد خیلی اعتقادی به رای مردم و حضور آنها ندارند و اگر تن به انتخابات می‌دهند به دلیل وظیفه‌ای است که قانون اساسی و سنت موجود به آنها تحمیل می‌کند. به همین دلیل تصور من بر این است که این مرحله اهمیت زیادی دارد، در بین نمایندگانی که در عین حال با یکدیگر تفاوت‌های جدی نیز دارند، بنابراین باید از این فضای مقدورات و امکان موجود استفاده کرد. شاید جناحی که می‌خواهد مردم را حذف کند از آنجا که امکان حذف مستقیم ندارد بیشتر بخواهد از شیوه‌های دیگری استفاده کرده و از لحاظ روانشناختی و با ایجاد ناامیدی، شرایطی را ایجاد کند که مردم خود به حذف خود اقدام کنند و به صحنه وارد نشوند. چرا که برای حذف مردم باید ابتدا شرایط بازی را محدود کرد تا آنها در همین شرایط محدود، به اصطلاح قهر کنند و این کم هزینه‌ترین راه برای رسیدن به هدف از سوی این جناح است. در نهایت نیز در شرایط عدم حضور اکثریت مردم، اقلیتی که طرفدار این جناح هستند حضور خواهند یافت و صندوق‌ها را پر خواهند کرد، در نتیجه نمایندگان آنها به مجلس راه خواهند یافت و گام به گام به هدف خود نزدیک خواهند شد بدون اینکه هزینه زیادی را پرداخته باشند. بنابراین به‌طور مشخص، جناح‌های موجود تفاوت‌های معناداری با یکدیگر دارند، گرچه ممکن است در جناح اصلاح‌طلب و معتدل برخی از افراد باقی مانده، نماینده‌های شناخته شده مردم نباشند اما در عین حال از نظر فکری با جناح مقابل تفاوت زیادی دارند. خواست ما این است که مردم و ظرفیت خود را نشان دهند همان‌طور که در دوره‌های تاریخی خاص و هر جا که احساس خطر کردند این قدرت را نشان دادند. در حال حاضر نیز مردم باید انتخابات را جدی بگیرند زیرا در همین برهه‌ها و با همین حرکت‌ها و به تدریج است که سرنوشت آنها تعیین می‌شود. بنابراین اگر هوشمندانه عمل نکنند و اگر نخواهند در این شرایط کنشگری و عمل کنند باید برای محدودیت‌های بیشتر آماده شوند و با پیش آمدن شرایط محدودتر نباید گله‌ای کنند زیرا رفتار خود آنها نیز در ایجاد این محدودیت دخیل بوده است. در نهایت، انتظار ما این است و فکر می‌کنیم اکثریت جامعه نیز به این درجه از رشد رسیده باشند که با برخورداری از تجربه ١١٠ساله انقلاب مشروطه تاکنون، حساسیت‌های موقعیت‌های تاریخی را درک کرده و کنشگرانه وارد شوند و کمک کنند که سرنوشت آنها بهتر شود. از جامعه انتظار می‌رود در این برهه و در این انتخابات، هوشمندانه عمل کنند و امیدوار هستیم که این اتفاق نیز بیفتد.

محمد فاضلی: حضور در انتخابات، چارچوب اجماع در کشور را با قدرت بیشتری تعیین خواهد کرد
حضور در انتخابات، حضوری بسیار ضروری و مهم است و هر حضوری را باید در چارچوب یک راهبرد توجیه کرده و توضیح داد. به نظر من راهبردی که جامعه ایران با توجه به گستره مسائلی که با آن مواجه است و شدت بحران‌هایی که تجربه می‌کند به آن نیازمند است، این است که از حداقل فرصت‌های خود حداکثر استفاده را داشته باشد. این بیشترین استفاده از کمترین فرصت‌ها نیز، ناظر بر استفاده از فرصت‌های اقتصادی، سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و... است. به علاوه جامعه ایران نیازمند اجماع است، آن چیزی که بیشترین بحران را برای جامعه ایران ایجاد کرده، به غیر از کمبود منابع و سرمایه، اجماع کم درباره شیوه اداره کردن کشور و مسائلی است که باید بر آنها تاکید کرد. مردم با حضور خود در انتخابات می‌توانند نشان دهند که بر چه مسائلی باید تاکید شود و حول چه محورهایی باید اجماع صورت گیرد. زیرا سیستم انتخاباتی و طرفینی که در انتخابات ایستاده‌اند نماینده بخشی از مسائل و دیدگاه‌های مطرح در کشور هستند و انتخاب شدن هریک از این افراد، نشان‌دهنده اجماع بر سر بخشی از مسائل است. بنابراین هر چقدر این اجماع با قدرت بیشتری صورت بگیرد، بیشتر به کمک جامعه ایران خواهد آمد. عدم حضور مردم کمک به برنده شدن جریان مخالف دولت خواهد بود و هر چقدر این مشارکت کمتر باشد این بخش اقبال بیشتری برای پیروزی در انتخابات خواهد داشت. از آنجا نیز که این بخش با دولت فعلی یعنی دولت روحانی تعارضات جدی‌ای دارد، در نتیجه انرژی کشور بیشتر صرف معارضه سیاسی بین جناح مخالفین با دولت حاکم خواهد شد. اما هر‌چه مشارکت بالاتر باشد مجموعه‌ای معتدل، اصلاح‌طلب و مستقل روی کار خواهند آمد که سطح تعارض آنها با دولت حاکم پایین‌تر است و انرژی کشور به جای صرف شدن در جهت حل تعارضات، برای تامین منافع ملی و مسائل مهم‌تر کشور به کار انداخته خواهد شد. بنابراین بالا بودن مشارکت در انتخابات از اهمیت زیادی برخوردار است.

مجید تفرشی: برای حل مشکلات کشور، راهی جز داوری صندوق آرا وجود ندارد
در هفته‌های اخیر بحث‌های بسیاری در میان ایرانیان در داخل و خارج از کشور و در محافل سیاسی و فضای مجازی درباره شرکت یا عدم شرکت یا چگونگی مشارکت در دو انتخابات پیش‌رو مجلس شورای اسلامی و مجلس بروز کرده است. به نظر من، به این گزینه‌های مطرح باید بر اساس آموزش و دانش انتخاباتی در دیگر نقاط جهان، به همراه درس تجربه و سیلی روزگار ناشی از رویکردهای مختلف در قبال ادوار پیشین انتخابات در ایران نگاه کرد. محدودیت‌های موجود در قانون کنونی انتخابات، از جمله محدود کردن شماری از مردم از نامزد شدن به دلایل مختلف تحصیلی و فکری و سیاسی، اقدامی نیست که مطابق با سنت انتخابات در جهان کنونی باشد. همین‌طور مساله نبود سازوکار صدور کارت الکترال و ثبت نشدن پیش از انتخابات مشخصات رای‌دهندگان و رای ندادن در حوزه‌ای خاص، امکان گسترش انواع بی‌قانونی انتخاباتی را افزایش می‌دهد. مساله دیگر، کلی بودن نامزدها در شهرهای بزرگ و ضرورت کوچک کردن حوزه‌های انتخابیه به مناطق کوچک‌تر و رای دادن به یک نفر مشخصا در هر محله به جای مثلا ٣٠ نفر در تهران است. این روش هم انتخابات را قابل مدیریت‌تر می‌کند و هم نمایندگان منتخب را مسوولیت‌پذیرتر در قبال موکلان خواهد کرد. مشکلات کلی کشوری و خاص منطقه‌ای که در پیش رو وجود دارد و عدم تایید صلاحیت بسیاری از داوطلبان در مراحل مختلف، به همراه عملکرد نمایندگان کنونی مجلس شورا، می‌تواند به کاهش انگیزه‌های شماری از رای‌دهندگان برای مشارکت در این انتخابات بینجامد. با این همه به نظر من، مشارکت عمومی در این دو انتخابات کاملا ضروری است. اگر معتقد هستیم که وضع موجود کشور و مجلس باید بهتر از وضعی باشد که اکنون هست، اگر خواهان بهبود عملکرد نمایندگان و وضع کلی مجلس هستیم، اگر معتقد هستیم که افراد باتجربه، متخصص، سالم و متعهد به حقوق مردم باید به مجلس راه پیدا کنند و اگر خواهان حل مشکلات ریز و درشت کشور از راه‌های مسالمت‌جویانه و قانونی هستیم، راهی جز داوری صندوق آرا وجود ندارد.

سیاست هنر ممکنات است. من با همه کسانی که به آنان رای می‌دهند آشنایی کافی نداشته و از سوابق و عملکرد همه آنها نیز کاملا رضایت ندارم. ولی در این مساله چاره‌ای نیست که به خیرالموجودین رای بدهیم. اگر منتظر رای دادن به بهترین و کامل‌ترین افراد هستیم، ممکن است این بهترین‌ها به دلایل مختلف، هیچ‌گاه نخواهند یا نتوانند نامزد نمایندگی مجلس شوند. بنابراین معتقدم که باید رای داد. چون معتقد به اصلاح تدریجی هستم. چون معتقد به مقایسه هستم و چون معتقد هستم که تغییرات تدریجی اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی از خود و ما و از صندوق آرا و منتخبان مردم شروع می‌شود. شماری از رای‌دهندگان به دلایل مختلف، شرایط کنونی انتخاباتی را مطلوب یا کاملا مطلوب نمی‌دانند، ولی پشت کردن به صندوق رای مسلما خواسته‌های آنان را تامین نکرده و شرایط را حتما از وضع کنونی بهتر نخواهد کرد.

محمد ضیمران: حضور در انتخابات، به رشد دموکراسی کمک می‌کند
حضور در انتخابات از اهمیت زیادی برخوردار است زیرا رفتن پای صندوق‌های رای امری است که در غایت و سرانجام، به رشد دموکراسی کمک می‌کند. ممکن است عده‌ای با برخی مولفه‌ها و با قسمتی از شرایط موجود موافق نباشند اما به‌طور کلی صندوق رای فرآیندی است که فارغ از نارضایتی‌ها و انتقادات، باید در جامعه رشد یافته و عمق بخشیده شود. بنابراین به اعتقاد من، حضور در انتخابات بهتر از نادیده گرفتن آن است. اگر قسمتی از جامعه در انتخابات حضور نیابند در واقع سهم خود را در تصمیم‌گیری منتفی می‌کنند و در نتیجه آن، کسانی به قدرت می‌رسند که شاید مدنظر آنها نباشند. در نتیجه رفتن پای صندوق رای، تصمیمی منعکس می‌شود که این تصمیم در فرآیند دموکراسی نقش مثبتی دارد. اما در صورت عدم حضور، هر اتفاقی رخ دهد تبعات آن متوجه همه جامعه خواهد بود زیرا کسانی بر راس امور قرار خواهند گرفت که انتخاب اکثریت جامعه نخواهند بود. بنابراین می‌توان گفت رأی دادن، اعمال اراده جامعه در کشور است و حضور در انتخابات نوعی تصمیم‌گیری و اعمال اراده تاثیرگذار به شمار می‌رود که نمی‌توان اثرات آن را بر تصمیم‌گیری‌های کلان در کشور و سرنوشت جامعه نادیده گرفت. بنابراین، این تصور اشتباه است که می‌توان با حضور نیافتن انتقادات خود به وضع موجود را اعلام کرد چرا که این امر به سود کسانی خواهد بود که با حداقل رای نیز می‌توانند به اهداف خود رسیده و سررشته امور را به دست گیرند.

هوشنگ ماهرویان: انتخابات نوعی اسطوره‌زدایی در دنیای مدرن است
به‌طور کلی رای‌گیری و انتخابات و انتخاب مجدد حکمرانان نوعی اسطوره زدایی است که در دنیای مدرن انجام می‌گیرد. یعنی مانند دوران باستان یک فرد چندین سال به عنوان پادشاه در رأس نیست تا زمام همه امور را در دست داشته باشد. هر چهار سال قوه مقننه رای‌گیری مجدد شده و قانونگذاران تغییر می‌کنند، رییس قوه مجریه نیز انتخاب می‌شود و کابینه تعیین می‌کند. بنابراین هر چهارسال یک‌بار این اسطوره‌زدایی انجام می‌شود و این مختص دوران مدرن است. پس اهمیت صندوق رای در این است که اسطوره‌ها را می‌شکند و مردم، جانشینان آنها را تعیین می‌کنند. این امر باید اتفاق بیفتد و از اهمیت زیادی نیز برخوردار است. اگر صندوق‌های رای خالی گذاشته شوند طبیعتا اقلیتی که رای چندانی هم ندارد، برنده خواهد شد. ما در گذشته مشابه این تجربیات را داشته‌ایم و باید با حضور در انتخابات مانع از تکرار آن شویم.

فریدون مجلسی: به انتخابات خوشبین هستم؛ عدم مشارکت هیچ نتیجه‌ای نخواهد داشت
من بارها با توجه به شرایط زمان و مکان تغییر عقیده داده‌ام و آخرین باری که در انتخابات شرکت کردم به تشویق کلیدی بود که آقای روحانی نشان داده و گفت مسائل تحریم‌ها را حل خواهد کرد. ممکن است گمان کنیم که یک رای من تاثیری نداشته است اما مجموعه کسانی که آن کلید را دیدند با رای دادن به روحانی نشان دادند که خواهان بحران نیستند بلکه خواهان رفع تحریم‌ها بوده و به تدبیر ایشان امیدوار هستند و این تجربه‌ای بود که همگی شاهد آن بودیم. نکته دیگر اینکه شرکت نکردن در انتخابات به هر دلیلی، به ویژه با این استدلال که اشخاص مورد نظر یا دلخواه ما حذف شدند یا ردصلاحیت‌ها گسترده بوده و وجود چنین محدودیت‌هایی، هیچ نتیجه‌ای ندارد و شرکت کردن نیز اگر هیچ خاصیتی نداشته باشد تازه به شرکت نکردن می‌رسد. در حالی که چه بسا حضور یافتن به نتیجه منجر شود و غالبا می‌تواند پیامی را از سوی رای‌دهندگان به صندوق‌های رای منتقل کند. نکته مهم دیگر اینکه در هیچ جای دنیا دموکراسی را در سینی نگذاشته و به مردمی پیشکش نکرده‌اند که زمانی ٩٠ درصد آنها بی‌سواد بوده‌اند. در آغاز قرن بیستم، تنها ١٥ درصد از مردم انگلیس حق رای داشتند آن هم کسانی که مالک بودند و مالیات می‌دادند، به تدریج این محدودیت‌ها کم شده و همگان حق رای پیدا کردند. ما نیز سوابق دموکراسی آن چنانی نداریم، بالاخره صدسال از مشروطیت ما می‌گذرد و این تجربه گرچه هنر بزرگی بوده است اما در آن زمان ٩٠ درصد مردم ما بی‌سواد بودند. امروز اما اوضاع جامعه ما تغییر زیادی کرده است؛ امید به تحول برای آینده بیشتر شده و اعتدالی‌تر نیز خواهد شد. بنابراین من با خوشبینی به برگزاری انتخابات نگاه می‌کنم و به‌طور قطع، برای شرکت نکردن کوچک‌ترین نتیجه‌ای را قایل نیستم. عدم حضور در پای صندوق‌های رای سبب خواهد شد. مخالفین دولت که از نفوذ، سازماندهی، توانایی برقرار کردن تماس و به صف کشیدن رای‌دهندگان برخوردار هستند مجلسی یکرنگ و یکپارچه به رنگ خود تشکیل دهند که مشخص نیست حتما به منافع ملی بیندیشد. در حالی که چنانچه رای‌دهندگان تنوع داشته باشند، مجلس متنوع‌تری ایجاد خواهد شد که موثرتر نیز خواهد بود. مجلس یکپارچه، تابع افکار و سازمانی خواهد بود که آن را به وجود آورده است، بنابراین برای دولت یک رقیب به شمار خواهد آمد اما مجلسی که متنوع باشد بدون شک کارایی بیشتری خواهد داشت.

علی محمد حاضری: انتخابات مدنی‌ترین شکل اعلام موضع است
حضور در انتخابات مدنی‌ترین شکل اعلام موضع، چه در جهت همسویی و همراهی با جریانات حاکم و چه در جهت انتقاد به آنهاست. به اعتقاد من اینکه مشارکت در انتخابات صرفا به معنای دفاع و حمایت و همسویی با حاکمیت است، تلقی اشتباهی است که باید آن را مورد تجدید نظر قرار داده و نشان داد که حتی انتقاد و اعتراض نیز از طریق شرکت در انتخابات و نوع چینش و گزینش‌هایی که انجام می‌گیرد، امکان پذیر است. عدم حضور در انتخابات به معنای پذیرش خواسته یا ناخواسته جریانی است که با حداقل رای می‌تواند حاکمیت را در اختیار بگیرد. ما عملا می‌توانیم با حضور خود در این ترکیب و آرایش مداخله کنیم و اگر حضور نیافتیم به منزله این است که طیف معینی که با حداقل حضور مشارکت‌کنندگان رای خود را به دست می‌آورند، روی کار خواهند آمد.

انتهای پیام

دیدگاه شما