میگوید: «پنجاه سال با مهندس بازرگان زندگی کردم و از نزدیک با تفکر و خصوصیات فکری وی آشنایی دارم». همچنین میگوید: « روحانی نمیتواند مهندس بازرگان شود. روحانی تنها میتواند در مسیر و مشی مهندس بازرگان حرکت کند. فرم شکلگیری شخصیت آقای روحانی با فرم شکلگیری شخصیت مهندس بازرگان متفاوت است. مهندس بازرگان شخصیتی دانشگاهی بودند، در صورتی که آقای روحانی حوزوی هستند».
به گزارش جماران به نقل از آرمان؛ این جملات سخنان هاشم صباغیان وزیر کشور کابینه مهندس مهدی بازرگان در دولت موقت است. وی در 12 بهمن 1357 مسئولیت کمیته استقبال از حضرت امام خمینی (ره) بنیانگذار کبیر انقلاب اسلامی را به عهده داشت. صباغیان همچنین درباره مخالفتها با دولت روحانی خاطرنشان میکند:
دلیل اصلی ایجاد مانع برای حرکت دولت چیست؟
به نظر من دلیل اصلی این مساله منافع مادی است. برخی مخالفان دولت آقای روحانی رفع تحریمها را به ضرر خود تلقی میکنند. وجود تحریمها برای این عده سبب به دست آوردن پولهای هنگفتی در دولت گذشته شده بود. در نتیجه منافع مادی این عده اجازه نمیدهد جامعه روی آرامش به خود بگیرد. به همین دلیل دولت آقای روحانی تحت فشار تندروها قرار گرفته است. چالش دیگری که آقای روحانی با آن مواجه است وجود مراکز متعدد تصمیمگیری برای مسائل مختلف کشور است. این در حالی است که براساس قانون اساسی تمام سیستم اجرایی کشور باید در دست دولت و رئیسجمهور متمرکز باشد. نکته دیگر اینکه آقای روحانی باید از سوی همه نهادها و همچنین مردم کشور مورد حمایت قرار بگیرد. مردم به همان شکل که در انتخابات ریاستجمهوری از آقای روحانی حمایت کردند نباید حمایت خود را قطع کنند و بلکه باید به صورت مستمر و تاثیرگذار با تمام توان از دولت حمایت کنند.
مهمترین شعار آقای روحانی«اعتدال» بوده است. این در حالی است که یکی از شخصیتهای مهم تاریخ معاصر که نماد اعتدال قلمداد میشوند مهندس بازرگان است. ارزیابی شما در این زمینه چیست؟
«اعتدال» مهندس بازرگان دارای جنبههای مختلفی است که نیاز به بررسی و تحلیل عمیق و گسترده دارد. مهندس بازرگان به هیچ عنوان اهل «کینهتوزی» و «خصومت» با هیچ شخص یا جریانی نبود. مهندس بازرگان حتی با مخالفان و دشمنان خود هم به صورت معقول و آگاهانه برخورد میکرد و از هر گونه عکسالعمل و واکنش پرهیز میکرد. «قدرت» در شخصیت مهندس بازرگان تاثیری نداشت. شخصیت ایشان به شکلی بود که رفتارش چه زمانی که در قدرت حضور داشت و چه زمانی که هیچ گونه فعالیت سیاسی نداشت یکسان بود و هیچ گونه تغییری پیدا نمیکرد. مهندس بازرگان به مساله«بیت المال» بیش از اندازه حساسیت داشتند و یکی از نکاتی که همواره در کابینه مطرح میکردند حفاظت و صیانت از «بیت المال» بود. ایشان بارها عنوان میکردند که مردم به ما اعتماد کردند، در نتیجه ما«امین» مردم محسوب میشویم و باید با تمام توان از «بیت المال» محافظت کنیم. نکته دیگر اینکه مهندس بازرگان همواره اهل تعامل و گفتوگو بود. ایشان در مقاطع مختلف و در بدترین اتفاقات سیاسی تعامل و گفتوگو را به کشمکش و نزاع ترجیح میداد و به معنای واقعی «تقوای سیاسی» را رعایت میکرد. آقای روحانی هم اهل تعامل هستند. با
این وجود بنده معتقدم مشکلاتی که هماکنون جلوی راه دولت آقای روحانی است از مشکلات دولت موقت مهندس بازرگان بیشتر است. دولت موقت هم با مشکلات بزرگ و گستردهای در سراسر کشور مواجه بود اما مشکلات آشکار و قابل تشخیص بود. این در حالی است که در شرایط فعلی اغلب مشکلات آقای روحانی به صورت پنهان است و تشخیص راهحل آن به آسانی مقدور نیست. پنهان بودن مشکلات باعث شده که دولت آقای روحانی پیش از ورود به یک مساله نتواند تحلیل درستی از آن داشته باشد. در نتیجه هنگامی که وارد یک مساله میشود و هزینه و وقت خود را صرف میکند تازه به موانع جدی و ریشهای برخورد میکند.
اگر بخواهید اعتدال مد نظر آقای روحانی را با اعتدال مهندس بازرگان مقایسه کنید به چه نکاتی اشاره میکنید؟
آقای روحانی نمیتواند مهندس بازرگان شود. با این وجود آقای روحانی میتواند در مسیر و مشی مهندس بازرگان حرکت کند. فرم شکلگیری شخصیت آقای روحانی با فرم شکلگیری شخصیت مهندس بازرگان متفاوت است. مهندس بازرگان شخصیتی دانشگاهی بودند، در صورتی که آقای روحانی حوزوی هستند. نکته جالب درباره مهندس بازرگان اینکه ایشان دارای مدرک دکتری از یکی از دانشگاههای فرانسه است. با این وجود هیچگاه حاضر نشد که درباره ایشان از واژه «دکتر» استفاده شود و همواره ترجیح میداد وی را مهندس بازرگان خطاب کنند. آقای روحانی باید در مرحله اول جنس «اعتدال» مهندس بازرگان را بشناسد و درک کند و سپس در راه ایشان گام بردارد. این کار نیز با مطالعه و اندیشه در سیر تفکر مهندس بازرگان میسر است.
رابطه آقای روحانی با اصلاحطلبان را چگونه ارزیابی میکنید؟
واژه اصلاحطلبی به معنای یک حزب و گروه تعریف نمیشود؛ بلکه تمام گروههای تحول خواه و دگراندیش را شامل میشود. اصلاحطلبی را میتوان سلسله مطالبات و روشهایی درنظر گرفت که برای پیشبرد پروژه دموکراسیخواهی در ایران اتخاذ میشود. این مطالبات برخواسته از تفکر «نقد وضعیت موجود و ایجاد وضعیت بهتر» است که با نقد مشکلات ساختاری و محتوایی موجود، شرایط را برای گذار به مرحله دموکراسی فراهم میکند. نسبت اصلاحطلبی با اعتدال را میتوان اینگونه عنوان کرد که «اعتدال، روشی برای زنده نگاه داشتن جریان اصلاحطلبی است». این اعتدال به معنای اتخاذ روشی با هزینه کم، دستاورد مناسب و همچنین حفظ زمان است، بنابراین باید گفت: اصلاحطلبی بر مدار اعتدال است. اصلاحطلبی به دلیل اینکه تفکرات مختلف زیادی را در خود جای داده بیشتر به معنای«جبهه» است. با این وجود همه اعضای این جبهه دارای یک هدف مشترک هستند. این مساله که آقای روحانی به چه صورت باید با دیدگاههای مختلف اصلاحطلبی تعامل برقرار کند جای بحث و بررسی دارد. به عنوان مثال اصلاحطلبان عنوان میکنند که قانون اساسی باید به هر شکلی در کشور اجرا شود. در فصل سوم قانون اساسی حقوق مردم
بهطور کامل و دقیق لحاظ شده است. آقای روحانی هم باید در راستای همین مطالبه اجتماعی و سیاسی حرکت کند. اگر اصلاحطلبان برای انتخابات مجلس شورای اسلامی یک لیست 30 نفره ارائه کردند ممکن است برخی از این افراد مورد تایید آقای روحانی قرار نگیرند. برخی از اختلاف نظرها بین شخصیتهای سیاسی طبیعی است. اصلاحطلبان در شرایط کنونی باید فرصت را غنیمت شمرده و با استفاده از ابزارهایی که پس از هشت سال حاشیهنشینی، پیش روی ایشان قرار گرفته است، نهایت بهره را برده و با بسط فعالیت و ضمانت اتحاد درونی، شرایط را برای بقا و بعد از آن رشد و استحکام خود، فراهم کنند.
یکی از شعارهای مهم آقای روحانی ایجاد فضای باز سیاسی وتقویت احزاب و نهادهای مدنی بوده است. آقای روحانی در این زمینه به چه میزان موفق عمل کرده اند؟
این شعار، شعار خوبی بوده، اما معتقدم آقای روحانی در این زمینه زیاد موفق عمل نکرده است. اگر در هر جامعهای احزاب و گروههای سیاسی نتوانند به خوبی فعالیت کنند، آزادی بیان و آزادی اندیشه معنا نخواهد داشت. آزادی بیان و اندیشه با شعار محقق نمیشود، بلکه باید در عمل شکل بگیرد. تمامی احزاب و گروههای سیاسی باید در چارچوب قانون اساسی جمهوری اسلامی حق اظهارنظر، قلم زدن و فعالیت سیاسی داشته باشند. به نظر من دولت باید در زمینه احزاب تلاش و دقت بیشتری از خود نشان بدهد. آقای روحانی به دلیل اینکه مشکلات اقتصادی کشور بسیار زیاد است بیشتر انرژی خود را برای حل مشکلات اقتصادی گذاشته و کمتر به مسائل احزاب و جامعه مدنی پرداخته است. دولت روحانی باید به سرمایه اجتماعی به اندازه سرمایه اقتصادی و انسانی و سیاسی و چه بسا بیشتر بها دهد، زیرا به نوسازی و توسعه کمک میکند و در نتیجه سرمایه اجتماعی به اندازهای لازم و کلیدی است که میشود با آن در دموکراسی را باز نمود. احمدینژاد هیچ گونه باوری به جامعه مدنی و خرد جمعی نداشت. از نظر وی جامعه مدنی به خود و اطرافیان نزدیکش خلاصه میشد. این در حالی است که فلسفه وجودی دموکراسی به موجودیت
حزبهای سیاسی و نهادهای مدنی وابسته است. هردولتی که بدون حزبهای سیاسی ونهادهای مدنی ادعا کند که دولت متکی بر نظام دموکراسی است، بدون تردید سخن نادرستی عنوان کرده است. دموکراسی بدون حزبهایسیاسی، مفهومی ایستا و نظامی ناکاملاست. احمدینژاد گمان میکرد در صورتی که به جامعه مدنی پر وبال بدهد به راحتی نمیتواند سیاستهای خود را جلو ببرد. در صورتی که جامعه مدنی فعال با هشدارها و تذکرات مدنی خود، یکی از حمایتکنندگان دولتها محسوب میشود. نهادهای مدنی دریک جهت پیوندها مابین خود را به گونه یک حوزه تاثیرگذار تنظیم میکنند و درجهت دیگر پیوندهای خود با دولت و مردم را شکل میدهند. احمدینژاد و اطرافیانش به هیچ کدام از این مفاهیم اعتقادی نداشتند.
چرا دولت روحانی با مخالفتها و کارشکنیهای زیادی از سوی برخی گروههای سیاسی مواجه شده است؟ البته این مخالفتها در دوران اصلاحات هم وجود داشت. ارزیابی شما از این مساله چیست؟
برخی از اینها دلایل روانشناسی و جامعهشناختی و ریشههای تاریخی در فرهنگ سیاسی ایرانیان دارد. با این وجود بنده معتقدم اغلب مخالفتها با دولت روحانی با انگیزههای مالی و پولی صورت میگیرد. کسانی که علیه آقای روحانی«اتاق فکر» و«اتاق عملیات» تشکیل دادهاند منافع مادی خود را در خطر دیدهاند. اگر آقای روحانی موفق شود به وعدههایی که در داخل به مردم داده است عمل کند که به دلیل حمایت همهجانبه مردم کار زیاد مشکلی هم نیست، منافع بسیاری از مخالفان دولت با خطر جدی مواجه میشود. در شرایط فعلی منافع ملی بر هر مساله دیگری ارجحیت دارد. آقای روحانی باید به هر شکل و شیوهای از منافع ملی چه در عرصه داخلی و چه در زمینه سیاست خارجی دفاع کند.
شما عنوان کردید مهندس بازرگان نسبت به مساله «بیت المال» حساسیت زیادی داشتند. نظر شما درباره پرونده فساد اقتصادی معاون اول دولت احمدینژاد و افشای برخی پروندههای بزرگ در زمینه فساد اقتصادی در دولت احمدینژاد چیست؟
فساد همواره از مسائل کوچک شروع شده و به مسائل بزرگتر تبدیل میشود. سلسله عواملی که عامل فساد اقتصادی به ویژه در دولت میشود به صورت زنجیروار به هم متصل و در ارتباط هستند. اغلب فسادهای بزرگ اقتصادی نیز به صورت گروهی و جمعی انجام میشود. در نتیجه فساد اقتصادی در ابتدا در دولت احمدینژاد از فسادهای کوچک شروع شده و با طی کردن مراحل مختلفی به معاون اول رئیسجمهور رسیده است.
شیوه مدیریت احمدینژاد به چه میزان در شکلگیری فساد اقتصادی تاثیرگذار بود؟
همواره سازمانهای مختلف از تفکر مدیران خود الهام گرفتهاند. این مساله درباره دولت آقای احمدینژاد هم صادق است. آقای احمدینژاد به عنوان رئیس دولت به صراحت و به صورت علنی قانون شکنی میکرد. این مساله به صورت ناخودآگاه روی زیر مجموعه وی تاثیر میگذاشت. نکته جالب اینکه برخی افراد با مشاهده قانون شکنی و تقدم رابطه بر ضابطه تصمیم میگرفتند از سیستم احمدینژاد خارج شوند. این عده عنوان میکردند «کار کردن با چنین مجموعهای اصلا امکانپذیر نیست». به همین دلیل دولت گذشته ضربات بسیار سنگینی به جامعه ما وارد کرد. در زمان احمدینژاد به اخلاق سیاسی و اجتماعی آسیب وارد کرد. برخی از مردم صرفا به رقم فساد اقتصادی توجه میکنند اما حجم این فساد را تصور نمیکنند. برخی هنوز نمیدانند فساد سه هزار میلیاردی یعنی چه؟ نمیدانند با این همه پول چه کارهای بزرگی برای حل کردن مشکلات مردم میتوان انجام داد. اگر مردم به عمق این مساله پی ببرند متوجه میشوند کسی که دچار فساد اقتصادی شده است چه خیانت بزرگی به مردم و کشور کرده است. اتفاقی که در دولت احمدینژاد رخ داد این بود که فساد از حالت شخصی و گروهی به مسالهای سیستماتیک تبدیل شد. در
دولت احمدینژاد یک شخص یا گروه عامل ایجاد فساد نبود، بلکه سیستم مدیریتی دولت فساد خیز شده بود. حل این آسیب نیاز به یک همدلی و تجدید نظر در جایگاه افراد و موقعیت قانون اساسی دارد. به این مساله اگر نگاه فردمحورانه داشته باشیم و یک نفر را مقصر تلقی کنیم بهطور حتم دچار گمراهی خواهیم شد. ما باید در این زمینه قاعده و قانون را حاکم کنیم تا اگر هر فردی از رئیسجمهور گرفته تا پایینترین ردههای دولت دچار مشکل شد نتواند به دیگر بخشها آسیب برساند و باعث آسیب رساندن به کل سیستم شود. بنابراین ما در این زمینه نیازمند یک عزم جدی برای شناسایی و حل قطعی مساله فساد اقتصادی هستیم.