«عربستان سعودی اکنون نقشی بسیار بدتر از نقش رژیم صهیونیستی در منطقه و جهان ایفا میکند چرا که عربستان با استفاده از دلارهایش سعی میکند به صورت نیابتی و بهجای آمریکا و رژیم صهیونیستی ایفای نقش کند و در واقع وحدت جهان اسلام را تخریب کند. از همین رو عربستان سعودی یک رژیم مزاحم برای بشریت است و جامعه جهانی هم باید برای مهار این رژیم لجامگسیخته بیهویت و بیریشه اقدام کند.» این ارزیابی یک کارشناس مسائل خاورمیانه درباره جایگاه عربستان در منطقه است.
به گزارش جماران، حسن هانیزاده آنچه در روزهای گذشته در تهران در اعتراض به اعدام شیخ نمر رخ داد را در راستای قطع رابطه عربستان با ایران تفسیر کرد و معتقد است که اعدام شیخ نمر بهطور طبیعی پیامدهای خطرناکی برای رژیم آلسعود دارد. در ادامه گفتوگوی آرمان را با او میخوانید:
چالش اصلی جامعه عربستان با حاکمیت این کشور در سالهای اخیر بر چه محورهایی بوده است؟
عربستان سعودی در سالهای اخیر با چالشهای سیاسی و اجتماعی مهمی مواجه بوده و هست که این چالشها در حوزههای مختلف داخلی و منطقهای قابل تجزیه و تحلیل است. رژیم آلسعود در طول هشت دهه گذشته همواره با یک بحران هویتی در داخل مواجه بوده، زیرا این رژیم بر اساس گرایشهای وهابیت تکفیری بنا شده که این مجموعه قوانین خاص خود را دنبال میکند و هیچ صدای مخالفی را برنمیتابد. در طول این مدت هزاران تن از آزادیخواهان سعودی از اهل سنت و شیعه به دلیل اعتراض به سیاستهای سرکوبگرانه نظام حاکم، دستگیر، شکنجه و اعدام شدهاند. در سال 1974 دکتر ناصر السعید از شخصیتهای آکادمیک برجسته و متفکر اصلاحطلب سعودی که به لبنان پناهنده شده بود به دلیل اظهارات انتقادآمیز خود علیه حکام آلسعود دستگیر و به عربستان منتقل و پس از تحمل شکنجههای شدید اعدام شد. شکنجهگاههای عربستان در طول دهها سال گذشته شاهد اعدام هزاران آزادیخواه عربستانی از شیعه و سنی بود و این نشان میدهد که رژیم وهابی عربستان تاب تحمل صدای مخالفان را ندارد. این اعدامها دایره حاکمیت رژیم آلسعود را بهشدت تنگتر کرد و شکاف وسیعی میان حکومت و مردم ایجاد کرد. نبود یک قانون اساسی برای تامین حقوق اقلیتها در عربستان و تمرکز قدرت در دست خاندان سعودی و شخص پادشاه از عربستان رژیمی کاملا قبیلهای ساخت. عربستان و رژیم صهیونیستی دو رژیمی هستند که در خاورمیانه فاقد قانون اساسی هستند، زیرا وجود قانون اساسی چارچوب جغرافیای طبیعی و حقوق قومیتها را مشخص میکند. از آنجایی که این دو رژیم بر اساس دو تفکر وهابی و صهیونیستی تشکیل شدهاند، لذا تدوین قانون اساسی در این دو رژیم با رویکردهای رهبران سنتی آنان مغایر است. در عربستان، پادشاه حاکم مطلق است و تمام امور سیاسی، امنیتی، اقتصادی، نظامی و اجتماعی زیر نظر شخص پادشاه اداره میشوند و نهادهای موجود تنها مجریان دستورات پادشاه هستند. وجود شکاف و اختلاف سیاسی در میان دو طیف قدرتمند موجود در بدنه رژیم عربستان یعنی وابستگان دو قبیله «الشمری» و «السدیری» چالشی است که آینده سیاسی عربستان را تهدید میکند. پس از فوت ملک عبدا... بن عبدالعزیز پادشاه سابق عربستان و به قدرت رسیدن ملک سلمان بن عبدالعزیز به دستور پادشاه جدید کلیه وابستگان به قبیله الشمری که در زمان ملک عبدا... قدرت یافته بودند از چرخه قدرت اخراج شدند. صفآرایی وابستگان دو قبیله الشمری و السدیری در برابر هم، ممکن است در آینده به بروز یک جنگ قبیلهای در عربستان منجر شود که پیامدهای خطرناکی برای بقای این رژیم شکننده خواهد داشت. از سوی دیگر نزدیک به 20 درصد از جمعیت 30 میلیونی عربستان را شیعیان منطقه شرق عربستان تشکیل میدهند که وجود گسست میان این طیف اجتماعی گسترده و حاکمیت یک تهدید امنیتی جدی برای رژیم وهابی عربستان تلقی میشود. پنج میلیون شیعه در مناطق نفتخیز شرق عربستان زندگی میکنند که از بدیهیترین حقوق شهروندی محروم هستند و حتی عربستان به این مجموعه اجازه تردد از یک شهر به شهر دیگر را نمیدهد.
جایگاه شیعیان در مناسبات حکومتی با توجه به اینکه 30 درصد جمعیت عربستان را تشکیل میدهند تا چه اندازه است؟
شیعیان منطقه الشرقیه عربستان محرومترین و مظلومترین اقلیت موجود در جهان هستند، زیرا عربستان هیچگونه حقی برای این اقلیت مذهبی قائل نیست. رژیم وهابی عربستان از یک منظر کاملا طایفهای و مذهبی اجازه نمیدهد که شیعیان شرق عربستان وارد بدنه دستگاههای دولتی، امنیتی و نیروهای مسلح شوند و حتی به جوانان شیعه اجازه تحصیل در برخی رشتههای خاص را نیز نمیدهد. این تبعیض آشکار به گسست میان شیعیان و حاکمیت مرکزی منجر شده و اعدام شیخ نمر باقر النمر رهبر شیعیان منطقه الشرقیه به افزایش این گسست کمک خواهد کرد. از این رو غرب و آمریکا به دلیل وجود تاسیسات نفتی گسترده در منطقه الشرقیه به ویژه وجود شرکت بزرگ آمریکایی آرامکو در این منطقه بهشدت تحرکات شیعیان عربستان را زیرنظر دارند. در صورت بروز یک خیزش مردمی در شرق عربستان جریان نفت تحت تاثیر قرار خواهد گرفت و این چیزی است که آمریکا و غرب نسبت به آن حساس هستند. از این رو بعد از اعدام آیتا... شیخ نمر باقر النمر، منطقه الشرقیه به یک دژ نظامی تبدیل شده و تقریبا حکومت نظامی در مناطق القطیف، العوامیه، ظهران و الاحساء برقرار شده است.
به چه علتی ریشه افراطیگریهای خاورمیانه از القاعده تا طالبان را به تفکرات وهابی نسبت میدهند؟ عربستان و نظام این کشور تا چه اندازه قرائت وهابیت را ترویج میدهد؟
وهابیت در عربستان ارتباط تنگاتنگی با ساختار سیاسی رژیم حاکم عربستان دارد، زیرا تفکرات وهابیت در بدنه این رژیم نهادینه شده است. رژیم عربستان برای گسترش تفکرات وهابی تکفیری از ابزارهای مالی و رسانهای استفاده گستردهای میکند بهگونهای که بیش از 100 شبکه ماهوارهای با گردش مالی سالانه 10 میلیارد دلار تفکرات وهابی تکفیری را ترویج میدهند. تاسیس بیش از 400 مدرسه وهابی در یمن در طول 30 سال گذشته، پرداخت کمکهای مالی وسیع به برخی نهادهای دینی جهان اسلام مانند الازهر مصر و اعزام هزاران وهابی به آفریقا و آسیا برای تبلیغ این مذهب انحرافی بخشی از تلاشهای رژیم آلسعود برای مقابله با اسلام اعتدالگرا است. بر اساس این تفکرات انحرافی، طالبان، القاعده، جبهه النصره، جیش الاسلام، داعش، فتحالاسلام و احرارالشام برای قتل مردم بیگناه افغانستان، عراق، یمن، سوریه و لبنان شکل گرفتند. عربستان در طول پنج سالی که از بحران سوریه میگذرد به اتفاق قطر جمعا 36 میلیارد دلار کمک مالی و تسلیحاتی در اختیار گروهکهای تروریستی قرار داده است. هدف عربستان تشکیل یک جبهه عربی ـ عبری برای قطع محور تهران ـ دمشق ـ بیروت و حذف مقاومت اسلامی و تشکیل یک دولت وابسته به غرب و اسرائیل در سوریه است.
اعدام شیخ نمر با توجه به اینکه وی دارای طرفدارانی در عربستان است، این کشور را با چه چالشهایی روبهرو میکند؟
اعدام شیخ نمر بهطور طبیعی پیامدهای خطرناکی برای رژیم آلسعود دارد، زیرا وی شخصیتی مسالمتجو و خواهان اصلاحات سیاسی در پیکره رژیم آلسعود بود و اعدام وی برخلاف موازین قانونی و شرعی صورت گرفت. شیخ نمر در دادگاهی در بسته بدون حضور وکیل مدافع توسط سه وهابی تکفیری محاکمه و حکم اعدام او در کمتر از 2 ساعت صادر شد و به امضای پادشاه عربستان رسید. تظاهرات مسلمانان کشورهای مختلف جهان در محکومیت رژیم وهابی آلسعود این رژیم را بیش از گذشته دچار انزوا ساخت. البته عربستان به دلیل بیتوجهی به افکار عمومی و بیمسئولیتی در برابر حوادث داخلی و منطقهای، خود را پاسخگوی افکار عمومی نمیداند. لذا اعدام شیخ نمر باقر النمر یک اقدام کاملا اشتباه بود و موجب گسترش تقابل جریانهای داخلی عربستان خواهد شد که فروپاشی این رژیم را در پی خواهد داشت.
روابط ایران و عربستان در شرایط فعلی خاورمیانه بهرغم تلاشهای ایران در جهت بهبود روابط، عادی نیست. علت اصلی عادی نبودن روابط دو کشور چیست؟
پس از تظاهرات گسترده مسلمانان علیه رژیم آلسعود در محکومیت اعدام شیخ نمر باقر النمر کاملا مشخص بود که این رژیم درصدد قطع روابط خود با ایران است. اگر چه انتظار میرفت ایران پس از فاجعه دردناک منا روابط خود را به صورت یکجانبه قطع کند اما ایران تلاش کرد تا این روابط در حد عادی خود باقی بماند. اساسا روابط ایران و عربستان در طول 36 سال گذشته توام با بدبینی وسوءظن بوده، زیرا رژیم آلسعود در تشویق رژیم سابق عراق برای حمله به ایران نقش داشته است. در طول جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، عربستان و برخی کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس بیش از 180 میلیارد دلار کمک مالی و نظامی در اختیار رژیم صدام قرار دادند. با اینکه عربستان نمیتواند نماینده دولتهای اسلامی باشد اما تلاش میکند در این شرایط کشورهای عربی و اسلامی را علیه ایران با خود همراه سازد. قطع رابطه عربستان با ایران بیش از اینکه به ایران لطمه بزند به زیان عربستان خواهد بود، زیرا سیاستهای تهاجمی عربستان در یمن، سوریه و عراق و کمک به کشتار شیعیان نیجریه موجب شد که این کشور به منفورترین رژیم پس از رژیم صهیونیستی تبدیل شود. از این رو عربستان درصدد تشکیل یک جبهه عربی اسلامی علیه ایران است تا زمینه حضور رژیم صهیونیستی در خلیج فارس را فراهم کند. عربستان در نظر دارد وانمود کند که ایران دشمن اول اعراب و مسلمانان است تا حاشیه امنی برای رژیم صهیونیستی ایجاد کند. هدف نهایی عربستان زمینهسازی برای گشایش سفارتخانههای رژیم صهیونیستی در کشورهای عرب حوزه خلیج فارس است تا از ظرفیت نظامی این رژیم برای آسیب رساندن به ایران استفاده کند. بنابراین بعید نیست در سال جاری میلادی نخستین سفارت رژیم صهیونیستی در امارات و سپس در بحرین و قطر افتتاح شود. با اینکه کشورهایی مانند پادشاهی عمان، روسیه و فرانسه برای بهبود روابط ایران و عربستان اعلام آمادگی کردند اما انتظار میرود کشورهای عرب بیشتری که به لحاظ مالی به عربستان وابستهاند در آینده روابط خود را با تهران قطع کنند.
حمله به سفارت عربستان در ایران را چگونه ارزیابی میکنید؟
حمله به سفارت عربستان در تهران تحت هیچ شرایطی قابل توجیه نیست، زیرا عربستان پس از این حادثه اقدام به مظلومنمایی کرد. عربستان به جای تلاش برای ترمیم روابط خود با ایران به جریانسازی علیه جمهوری اسلامی پرداخت و بحرین، امارات و سودان را به قطع رابطه با ایران تشویق کرد. اکنون عربستان سعودی با استفاده از مسائلی که در تهران رخ داد و حمله به سفارت عربستان برخی جریانسازیهایی را علیه ایران آغاز کرد و قطع رابطه عربستان با ایران در واقع اهداف پنهانی بسیاری دارد که یکی از این اهداف این است که عربستان در حال بسیج افکار عمومی عربی و اسلامی علیه ایران و توجه افکار عمومی به ایران به عنوان دشمن اول اعراب و ملتهای اسلامی است تا این ملتها جنایتهای رژیم صهیونیستی را فراموش کنند. با توجه به شرایط پیش آمده ما شاهد خواهیم بود که در طول دو سال آینده سفارت رژیم صهیونیستی در کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس گشایش خواهد یافت و عربستان در حال زمینهچینی برای حضور سیاسی و اقتصادی و نظامی رژیم صهیونیستی در کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس است.
این تحریکات تا چه اندازه در روابط وخیم ایران و عربستان تاثیر میگذارد؟
روابط ایران و عربستان برای مدتی طولانی تحت تاثیر اعدام شیخ نمر و حمله به سفارت عربستان قرار خواهد داشت و به نظر میرسد افق روشنی در این روابط دیده نخواهد شد. اما بهرغم وجود تنش در روابط ایران و عربستان این اعتقاد وجود دارد که تیرگی این روابط تا حد تقابل نظامی میان تهران و ریاض پیش نخواهد رفت.