به گزارش جماران، تلهکابین «تاتِو» درواقع راه دستیابی فوری به کلیسای تاریخی «تاتو»، بهعنوان صومعهی یکی از حواریون ارمنی است. ایستاتوس، شاگرد سنت تادئوس رسول، قرنها پیش در این منطقه موعظه میکرد و به شهادت رسید. کلیسا در روستا و منطقهای به همین نام، در ارتفاعات پوشیده از درخت قرار دارد.
طبق اطلاعات ثبتشدهی رسمی، صومعهی تاتِو (به ارمنی: Տաթեւի վանք Tat'evi) یک صومعه ارمنی وابسته به پاپ واقع در فلات بزرگ بازالت در نزدیکی روستای تاتِو در استان سیونیک ارمنستان در جنوب شرقی است. اصطلاح "Tatev" معمولا به صومعه اشاره دارد. این قرارگاه رهبانی در لبهی درهی عمیق مشرف بر رودخانهی وُرُتان قرار داشته است.
این مجموعهی مذهبی، پس از دوران تپرستی مردم منطقه، از قرن نهم میلادی فعالیت داشته و در قرن 14 و 15 یکی از مهمترین دانشگاههای قرون وسطای ارامنه، بوده است.
صومعهی تاتِو پس از گذراندن تاریخی پر فرازو نشیب و جنگهای مختلف، در قرن 17 و 18 دوباره متولد و بازسازی شد. هرچند در زلزلهی سال 1931 بازهم آسیب دید اما سرانجام در سال 1995، در فهرست میراث فرهنگی یونسکو بهعنوان یک مجموعهی تاریخی وسیع ثبت شد.
طول کابلی این تلهکابین، 5750 متر بوده، با سرعت حدود 37 کیلومتر بر ساعت، بازدیدکنندگان را در مدت زمان حدود 10 دقیقه، از پای کوه به محوطهی صومعه میرساند. کابینهای محصور و مجهز، با حداکثر 25 نفر ظرفیت، گاه از ارتفاع 320 متری از سطح زمین عبور میکنند و همواره یک اپراتور، مسافران را همراهی میکند. در تابستان و بهار، برای سوار شدن به این تلهکابین، باید مدتی را در صف انتظار ماند اما در روزهای خلوت فصل پاییز و زمستان، تلهکابین در دو سو، هر 15 دقیقه حرکت دارد.
قیمت بلیت دوسرهی تلهکابین نیز 2800 درام ارمنستان است.
مجموعهی تاتِو در شهرستان گوریس و 280 کیلومتری ایروان - پایتخت ارمنستان - قرار دارد.
پیش از این، تلهکابین ساندیا پیک در نیومکزیکوی آمریکا با طول 4.3 کیلومتر عنوان طولانیترین تلهکابین جهان را به خود اختصاص داده بود.
مجموعهی تفریحی - تاریخی تاتِو، یکی از پروژههای بنیاد توسعهی ارمنستان بوده که با سرمایهای حدود 20 میلیون دلار، بهعنوان یک سرمایهگذاری بخش خصوصی و با بهکارگیری متخصصان سوئیسی به سرانجام رسیده است.
حرفهای تنتوشیان احتمالا به اهالی سختکوش و روستاییان خوشقلب و ایرانیدوست منطقه اشاره دارد که حتا زنان مسنشان با دستهای پینهبسته، مسیرهای طولانی را در جنگل طی میکنند تا با انبانی از گیاهان دارویی و میوههای وحشی کوهستانی، به درآمد اندکی حاصل از فروش آنها به گردشگران بتوانند فکر کنند. این افراد در جایگاهی خودساخته در فضای میان ایستگاه بالایی تلهکابین و ساختمان اصلی صومعه، بساط پهن میکنند و بازار دستفروشی موقتی تشکیل میدهند.
این درحالی است که قطعا مطالبهی عجیبی نیست؛ اینکه با توجه به حجم سرمایهگذاری انجامشده و امکان سرشکن کردن هزینههای جانبی بر روی بلیتها، با صرف کمی هزینه، فضای مطلوبتری برای فروش محصولات و اقلام این روستاییان دورافتاده ایجاد شود.