«اصلاح رابطه ایران و عربستان کاملا شدنی است». این جمله آیت ا... هاشمیدر شرایطی بیان شد که برخی تندروها در کشور بر طبل دشمنی با عربستان میکوبند اما رئیس مجمع تشخیص مصلحت میداند این قطع ارتباط، شدنی نیست وباید در مسیر رفع اختلافات گام برداشت.
به گزارش جماران،او با «شفقنا» از راهکارهای رفع مشکلات میان ایران و عربستان، لزوم تقویت ارتباطات با کشورهای دیگر، تاثیر تندروها در تیرگی روابط کشورها و... سخن گفته است که میخوانید:
با توجه به اینکه شما همیشه روابط خوبی با کشورهای عرب، به ویژه عربستان و پادشاه پیشین آنها داشتید و در گذشته توافقاتی هم با آنها داشتید، فکر میکنید الان روابط بین دو کشور اصلاحپذیر است یا خیر؟ آیا از قِبل برقراری ارتباط ایران و عربستان میتوان امیدوار بود که بخشی از بحرانهایی که الان دامنه خاورمیانه را گرفته، کنترلپذیر باشد؟
اگر بخواهیم انجام بدهیم، کاملا شدنی است. البته یک طرفه نمیشود. مثلا از طرف ما آمادگی باشد، اما برای آنها شرایطی باشد که نپذیرند یا به یک دلیل سیاسی و منطقهای یا هر چیز دیگر نخواهند یا ما نخواهیم. ولی به نظر من کاملا شدنی است. ما تجربهای را در پشت سرخودمان داریم. اولا بعد از اینکه انقلاب پیروز شد، انقلاب خیلی راحت و خوب با تکیه بر مردم پیروز شد. خیلی از کشورها میترسیدند. بعد هم فوری در عراق براساس کار ما و شبیه کار ما حرکتی آغاز شد و در کشورهای دیگر هم همین حرفها شروع شد که به آن انقلاب الله اکبر میگفتند. در همان موقع انسانهای افراطی بین ما بودند که حرف از صدور انقلاب میزدند. بعضیها میگفتند: با دولتها کار نداریم و با ملتها کار داریم. این حرفهای عجیب و غریب، باعث شد که کمکم اختلاف پیش بیاید. عراق بیش از همه ترسید و علیه ما جنگ به راه انداخت. کشورهایی که به عراق کمک کردند، در حقیقت در جنگ با ما شریک بودند. اما بعد از اینکه تصمیم گرفتیم که قطعنامه را بپذیریم، با منطق با دنیا مواجه شدیم که حالات دیگری پیدا کرد. دیدند ما عاقلانه، بحث و قطعنامه را به نفع خودمان عوض کردیم. کار آسانی نبود که بندهای قطعنامه شورای امنیت را بعد از یک سال اصلاح کنیم. ما قطعنامه را نه رد کردیم و نه پذیرفتیم، گفتیم: ما اشکال داریم و باید آن را اصلاح کنیم. مثل همین مذاکرات هستهای اخیر که وقتی با حوصله بحث کردیم و منطقمان را نشان دادیم، دیدند اهل منطق هستیم. بعد از قطعنامه دولت جدیدی آمد که دولت من بود. ما گفتیم: دشمنتراشی نداریم و میخواهیم با دنیا کار کنیم. دنیا خیلی سریع به طرف ما آمد. عربها که هزینه صدام را در جنگ میدادند، ترسیده بودند. چون ما پیروز جنگ میشدیم، به طرف ما آمدند. من در سنگال ملاقات کوچکی با آقای امیر عبدا... که آن موقع ولیعهد عربستان بود، کردم. بسیاری از یخهای روابط بین دو کشور آب شد. عربستان بین کشورهای عربی محوریت دارد. یک یا دو سال طول نکشید که روابط ما با همه این کشورها طبیعی و دوستانه شد. الان سختتر از آن موقع نیست. الان جنگ نیست. اما در تحریم هستیم. الان همین مقدار که جلو آمدیم و هنوز تصویب هم نکردیم، موج هیاتهای خارجی در نوبت هستند که به ایران بیایند تا با ما ارتباط برقرار کنند. عربها از این کشورها عقبتر نیستند البته فعلا در عربستان وضع خوبی پیش نیامده است. یعنی سیاستی که حاکمان جدید پیش گرفتند، عاقلانه نیست. ولی باز هم راهش جنگ نیست. راهش این است که ما باید به نحوی منطقی مذاکره و صحبت کنیم و آنها را مطمئن کنیم که از ما نترسند و ما هستهای نظامینیستیم. نمیخواهیم سلاحمان را علیه کسی بهکار ببریم. اتفاقا در این شرایط، باید از ما استقبال میکردند، چون الان بار مبارزه با اسرائیل به گردن ما افتاده است. آنها باید از خدا میخواستند که این اتفاق بیفتد. اسرائیل در اینجا سفارت داشت و هرچه آمریکا میخواست به اسرائیل میدادند. انقلاب که پیروز شد، آنجا را گرفتیم و به فلسطینیها دادیم و موضع ایران عوض شد. اما الان شما میبینید که وضع چگونه شده است. من فکر میکنم که اگر ما درست وارد شویم، خیلی آسان میتوانیم مسائل خود را با اعراب حل کنیم. اگر آدم عاقل و معتدلی مثل ملکعبدا... وجود داشت میشد مسائل را حل کرد. من قبلا در یک جلسه طولانی میهمان آقای سلمان در ریاض بودم و ایشان را آدم معقولی دیدم. اطرافیانش تندروی دارند. در عین حال ما باید از این راه مسائل را حل کنیم. در نجف که بودم، آیتا... سیستانی حرف درستی به من زدند و گفتند: شما ایرانیها از موضع قدرت و احساس مسئولیت، حرفهایی میزنید و کارهایی میکنید که کشورهایی که در آن شیعه در اقلیت هستند، در فشار قرار میگیرند. شما در ایران راحت هستید. ایشان میگفتند: شیعیان ما، ناراحتی دارند، اما با وفا ماندهاند و تحمل میکنند و نمیخواهند از آنجا بروند. ما باید این مسائل را مراعات کنیم که بعضیها در اینجا مراعات نمیکنند. چه دلیلی دارد که با مسلمانها به گونهای باشیم که با شیعیان بد عمل کنند؟ نمیگویم تقصیر ماست، ولی میتوانیم نگذاریم اینگونه شود. ممکن است تقصیر آنها باشد. ولی ما موظف هستیم که روابط دنیای اسلام را تقویت کنیم و اگر بخواهیم این کار را بکنیم، میتوانیم ولی انسانهای تندرویی هم داریم که چیزهای دیگری میگویند.
کشورها در حال تجزیه شدن هستند و طرح بالکانیزه شدن خاورمیانه این روزها بسیار زیاد از رسانههای خارجی و داخلی شنیده میشود. احتمال این هست که ایران بتواند با همکاری قدرتهای منطقهای مثل ترکیه و عربستان به نوعی کنفرانس سه جانبهای برگزار کنند؟ از نظر شما اگر کشورها به سمت تجزیه بروند، تبعات آن برای کشورهای دیگر و قدرتهای منطقه چیست؟ آینده خاورمیانه را چطور میبینید؟
در آخرین سفرم به عربستان که برای زیارت و اجلاس جهانی اسلامیبه مکه مشرف شدم، سخنران اول بودم. بعد سخنرانی، با ملکعبدا... و مشاوران او جلسهای داشتیم. در آن جلسه افرادی مثل سعودالفیصل و مقرن بودند. در آن جلسه ما و عربستان به این راهحل رسیدیم که بیاییم چند کمیسیون تشکیل بدهیم که یکی از کمیسیونها، کمیسیون دو جانبه علمایی باشد. چون یکی از مشکلات ما الان این است که تفکرات شیعه و اهل سنت با اختلافاتی که هست، همه را رنج میدهد و از داخل آن وهابی در میآید. خود عبدا... در همان موقعی که من بودم، بنا داشت که صفا و مروه را توسعه بدهد که مردم بتوانند وظیفه خودشان را انجام بدهند. اما ۲۰ نفر از علمای وهابی تحریم کرده بودند که امیرعبدا... از آنها عصبانی بود. منتها چارهای نداشت. در آنجا به این نتیجه رسیدیم که هفت کمیسیون مشترک بین ایران و عربستان باشد. یکی کمیسیون علمایی که اختلاف شیعه و سنی را بررسی و تفاهم لازم را ایجاد کند. این مساله الان هم مورد نیاز ماست. باید جایی باشد که مرجع اختلافات باشد. اگر این مساله در دنیای اسلام نهادینه شود، برای مسلمانها خیلی مهم است. الان شیعیان در همه جا هستند و در خیلی از جاها مظلوم هستند. سنیها هم در ایران اعتراض میکنند که مثلا ما در تهران یک مسجد نداریم. البته مساجد جزیی زیادی دارند، ولی میخواهند یک مسجد عمومیداشته باشند. دوم یک کمیسیون دوجانبه برای کارهای حکومتی و مردمیو دولتی داشته باشیم. برای هر یک از کشورهای عراق، سوریه، لبنان، افغانستان و کشورهای دیگری که اختلافات شیعه و سنی در آنها زیاد است، کمیسیونهای جداگانه داشته باشیم. این جاها مورد اختلاف است که همه هم به شیعه و سنی برمیگردد. هر دو کشور ایران و عربستان هم موثر هستند. قرار گذاشتیم که هفت کمیسیون تشکیل بدهیم. این راهحل هنوز هم معنا دارد. ولی زمان دولت قبل بود. اختلاف ما بر سر این شد که وقتی ما این طرح را به ایران آوردیم، با رهبری مطرح کنیم. ملکعبدا... در همانجا به من گفت که طرف من احمدینژاد نباشد. رهبری طرف من باشد. رهبری طبق اصولی که دارند، گفتند: من دولت نیستم و بهتر است در مسائل اجرایی دخالت نکنم. ملک عبدا... خودش را رهبر عربستان میدانست و کسی را بالاتر از خودش نمیدانست. رهبری گفتند: این کار دولت است. آقای سعود فیصل برای اینکه مساله را اجرایی کنند، به ایران آمد که دولت احمدینژاد استقبال نکرد و طرح به هم ریخت. ملک عبدا... درست میدانست که اجرای این طرح در اداره دولت ایران نیست. من به عنوان یک شخصیت دولتی به عربستان نمیرفتم. قبل از سفرم، از شورای عالی امنیت آمدند و گفتند: شما در سفر به عربستان درباره مسائل ما در منطقه با آنها بحث کن. بحث کردیم و به نتیجه رسیدیم. همه اینها مکتوب است. الان هم فکر میکنم که میتوانیم این کار را خوب انجام بدهیم. شروطی هم دارد که آن شروط دست من نیست.
نظر شما درباره تجزیه کشورها و بالکانیزه شدن خاورمیانه چیست؟ احتمال میدهید که تجزیهای در کشورها صورت بگیرد؟ میخواهم بحث افراطگرایی را به آن اضافه کنم. نظر شما درباره دلایل رشد افراطگرایی چیست؟
الان مساله تروریسم با مسائل عقیدتی در گروههای سنی و شیعه ارتباط پیدا کردهاند. تروریسم در کشور ما ضعیف است. ولی در منطقه هست. الان عمدتا آنهایی که به اسم اسلام کارهای تروریستی میکنند، وهابیها هستند. آنها اسلام را به یک صورت دیگر تعریف میکنند و به ویژه داعش که شیعه را کافر میداند. الان تروریسم مسالهای است که اگر چه تا به حال منطقهای بوده، ولی در حال جهانی شدن است. مایه اصلی تروریسم هم نارضایتیهای نسل جوان است که خیلی مشکل دارند و مخصوصا فقرا و کسانی که در قدرتها نیستند و دستشان به جایی نمیرسد. البته در منطقه ما اینگونه است و در دنیا اینگونه نیست. آنها اگر حرفی داشته باشند، میتوانند بزنند و میتوانند هر اعتراضی بکنند. اما در اینجا محدود هستند. وقتی که مستاصل میشوند، آخرین راه، راه سلاح است که سلاح را برمیدارند و انتقام میگیرند. ما در انقلاب خودمان هم همین را داشتیم. منتها امام (ره) این راه را نپذیرفتند. طبیعی است که الان جوانها دنبال این کارها بروند. خیلی زود و به آسانی جذب میشوند. همین الان که داعش خودش را جهانی معرفی میکند، در اکثر کشورهای دنیا توانسته برای خودش هسته خلق کند که در بعضی جاها وسیع است. الان در مرز ما در افغانستان، پایگاه درست کردند و در این طرف هم نزدیک مرز ما هستند و مهمترین نقطه برای آنها ایران است. به خاطر اینکه الان تشیع بیشتر از ایران تقویت میشود و درباره ایران خیلی جدی هستند. منتها قدرت ما به گونهای است که آنها نمیتوانند به آسانی بیایند. هر روز یک گروه و افرادی بازداشت میشوند. مساله تجزیه خواست خارجیهاست. آنها مایل نیستند کشور مقتدری در منطقه ما وجود داشته باشد. بعضیها مایل هستند که ایران، عراق و سوریه تجزیه و به کشورهای کوچک تبدیل شوند و در عین حال کشورهای متنازع باشند. تجزیه شدن چیز آسانی نیست و زمانی که تجزیه شد، جابهجا شدن شیعه یا سنی یا ماندن اینها کینه میشود که هر دوی اینها خطر است. یعنی اگر خیال کنند که با تجزیه مسائل حل میشود، اشتباه میکنند و اتفاقا برعکس است. چون بین بخشهای مختلف جنگ در میگیرد. کار آنها همین است که قدرتی در اینجا نباشد. ولی نظر ما این نیست. نظر ما این است که اینها با هم بسازند و چرا آنگونه باشند؟ مرحوم حضرت آیتا... العظمیبروجردی که حقیقتا یک عالم واقعی بودند، زمانی که جوان بودم و به درس ایشان میرفتم، دو بار از ایشان شنیدم که میگفتند: ما با سنیها اختلاف جدی نداریم. یک اختلاف ما سر خلافت است که چه کسی اول و چه کسی دوم بوده که الان گذشته است. مساله دوم مرجعیت است. یعنی به کجا استناد کنیم که این مهم است. ما باید درباره این مساله بحث کنیم که با حرف زور شدنی نیست. باید بحث کنیم و حرفها را با استدلال بپذیریم لذا ایشان و مرحوم عبده دارالتقریب مصر و ایران تشکیل دادند و در آلمان هم این کار را کردند و در خیلی جاها با این فکر رفتند. ما با سنیها اصلا مشکلی نداریم. همه این کارهایی که الان میشود، گناه است. چه شیعیان کارهایی بکنند که آنها را متنفر و عصبانی کنند و چه سنیها این کار را بکنند، واقعا گناه است و گناه بزرگی هم است. رهبری هم معمولا روی این مساله تاکید میکنند. ولی متاسفانه هست و در خیلی از کشورهای اسلامی، آدمهایی هستند که اینگونه رفتار میکنند. البته ما مثل آنها نیستیم که آدم بکشیم، ولی ویروس تندروی باید مهار شود که تروریستپرور است. الان تروریسم خطر بزرگی برای جامعه است و حتی این احتمال هست که این تروریسم کمکم تبدیل به جنگ جهانی از نوع تروریسم شود. همین روزها من در سوریه خطر بزرگی را میبینم. روسها دیدند که کمکم باید عملی وارد شوند و شروع به آوردن نیرو و تجهیزات پیشرفته کردند. آمریکا به روسیه اخطار داده که این کار خطرناک است. اتحادیه اروپا یک جلسه برای ورود رسمی به سوریه و جنگ تشکیل داده و در حال بحث کردن هستند تا شاید به این نتیجه برسند که باید زودتر کار را با جنگ حل کنند. اگر این اتفاق بیفتد، یک فاجعه جدید خواهد بود. اگر ما اینگونه پیش برویم، بیرون کردن تروریسم آسان نیست. تروریسم را از اینجا که بیرون کردید، به یک جای دیگر میرود. یک مشکل دیگری که الان تروریسم برای ما دارد، این است که ما در گذشته دو ضلع داشتیم که برای ملتها مشکل بود. یعنی یکی استبداد و دیگری استعمار بود. استعمار و استبداد میتوانند با هم باشند که مستبد در خدمت خارجی و هر دو در مقابل مردم عمل میکنند. اخیرا تروریسم عنصر سوم شده است و این عنصر سوم هم نمیگذارد استبداد ریشهکن شود. به عنوان مثال، مردم در مصر انقلاب کردند و به آن خوبی در میدان تحریر جمع شدند و حکومت را عوض کردند. ولی تروریسم آمد و مردم را پشیمان کرد. نا امنی آن چنان شد که اخوان المسلمین که سوابق مبارزاتی و دینی در مصر داشت و دولت را گرفته بود، کنار گذاشته شد و دوباره مردم به نظامیها رأی دادند. نظامیها نمیتوانند حاکم باشند و میتوانند نظامیخوبی باشند. در لیبی هم همینطور شد. قذافی یک مستبد بود. ولی او نه نوکر اجانب بود و نه چیزی از کسی میخواست. کشورش را اداره میکرد و زور هم میگفت. قذافی را بیرون انداختند، اما تروریستها آمدند و همه را پشیمان کردند. هم انقلابیون و هم آنهایی که قذافی را بیرون انداختند، پشیمان هستند و الان لیبی زادگاه تروریسم شده است. الان سوریه، عراق و افغانستان از آنجا تغذیه میکنند. الان نیجریه به خاطر بوکوحرام، برای تروریستها مرجع شده است. الان تروریسم خطر بزرگی شده است. متاسفانه حربه و ریشه اصلیشان هم مذهبی است. غیرمذهبیها هم داخلشان هستند. ما باید این مشکل را با همراهی شیعه و سنی حل کنیم. باید آنقدر به هم اعتماد کنیم که بتوانیم جلو برویم و اگر تصمیمگیران عاقل باشند، میتوانیم.