«باید به صلح برسیم و راهی رو به جلو در یمن و سوریه بیابیم. فکر میکنم این فرصت وجود دارد که از طریق این مباحث، به پیشرفت دست یابیم.» این بخشی از اظهارات جان کری ، وزیر امور خارجه امریکا پیش از دیدار با محمدجواد ظریف است. وزیر امور خارجه امریکا از هفته گذشته و در دیدار با فرانک اشتاینمایر، وزیر امور خارجه آلمان از نقش ایران برای حل و فصل بحران سوریه سخن گفت. او در آن دیدار، درباره بشار اسد نیز سخنان متفاوتی را بیان کرد و گفت لازم نیست بشار اسد فورا کنار برود. در این مدت نیز رسانههای غربی از طرح وزیر امور خارجه امریکا خبر میدهند که براساس آن، ایران و روسیه جزئی از راهکار برای حل مساله سوریه هستند. درباره گفتوگوی احتمالی ایران و امریکا در مساله سوریه گفتوگویی با جاوید قرباناوغلی، مدیرکل سابق وزارت امور خارجه داشتهایم و درباره فرصتهای انجام این گفتوگوی احتمالی سخن گفتیم.
به گزارش جماران، مشروح این گفتوگو در ادامه میآید:
جان کری، وزیر امور خارجه امریکا در سخنانی پیش از دیدار با ظریف اعلام کرد که واشنگتن مایل است در خصوص پروندههای منطقهای از جمله سوریه با ایران گفتوگو داشته باشد، به نظر شما با توجه به اینکه پرونده هستهای نخستین تجربه مذاکرات مستقیم میان ایران و امریکا بوده است اکنون امکان تکرار این تجربه در پرونده جنجالی سوریه وجود دارد؟
نکته نخستی که باید به آن اشاره کنم گفتوگوی مستقیم ایران و امریکا فقط مختص به مساله هستهای نبوده است هرچند در سطح وزیر امور خارجه هم نبوده است. ما با آنها قبلا در موضوعات مختلفی مانند عراق و سوریه گفتوگو داشتهایم هرچند مذاکرات هستهای مهمترین، شاخصترین و پرچالشترین پرونده مذاکراتی میان دو طرف بوده است. من در این باره اعتقاد دارم اگر ما با امریکا قبلا در مسائلی مانند عراق و افغانستان یا دیگر مسائل منطقهای که با منافع منطقهای ما مرتبط بوده، گفتوگو داشتهایم، چه اشکالی دارد تا در این باره نیز با آنها مذاکراتی داشته باشیم. به هر حال باید متوجه باشیم آنها قبلا حاضر به مشارکت ایران در اجلاسهای مرتبط با سوریه مانند ژنو١ و ژنو٢ نبودند ولی هماینک به نقش ایران اشاره میکنند و درخواست گفتوگو با ایران درباره سوریه را دارند. به نظر من گفتوگو با امریکا در خصوص سوریه نهتنها منعی ندارد بلکه کمککننده هم هست و کمک میکند تا این پرونده در چارچوب منافع ملی ما و منافع ملت سوریه حل شود.
ایران همواره تاکید داشته که امریکا ابتدا باید حسن نیت خود را در اجرایی کردن برجام نشان دهد و سپس شاید بتوان در خصوص پرونده دوم مورد بحث صحبت کرد. با این اوصاف، آیا میتوان انتظار همکاری ایران و امریکا در آیندهای نزدیک در خصوص پرونده سوریه را داشت؟
در حوزه سیاست خارجی نظرات و دیدگاههای مختلفی وجود دارد. گروهی به مکتب تفکیک مسائل اعتقاد دارند و گروهی نیز دنبال کردن منافع ملی در قالب دیپلماسی را یکپارچه میدانند. من از جمله کسانی هستم که اجزای سیاست خارجی را یکپارچه میدانم ولی در این مساله، به نظرم اتفاقا مکتب تفکیک جواب میدهد. در چند سال گذشته، در سوریه بازیگران مختلفی در حال نقشآفرینی هستند که از جمله آنها ایران است. در این مدت هیچ کدام از بازیگران به صورت کامل نتوانستند به خواست اصلی خود به صورت تمام و کمال دست یابند. ایران نیز در این مدت نتوانسته به تمام خواست خود یعنی شکست گروههای مخالف دولت سوریه به صورت کامل دست یابد یا اینکه خواست مقطعیاش حفظ بشار اسد بوده است اما هماینک روسها پیشتاز شدهاند و به جلو آمدهاند و من نگران هستم از این تلاشها و هزینههای بالا روسها منتفع شوند زیرا آنها افرادی بهشدت اهل چانهزنی و عملگرا هستند و ممکن است به خاطر منافع خودشان با قدرتها دست به معامله بزنند و به عبارتی، معامله را طاق بزنند. از دیگر سو، امریکا مهمترین قدرت فرامنطقهای موثر در مساله سوریه است و به نظرم لازم است تا در این باره با آنها
مذاکره کنیم و چنانچه این اتفاق رخ بدهد، نتایج مثبتی را هم در پی خواهد داشت مگر اینکه ایران طرحی را در دست داشته باشد تا ابتکار عمل در سوریه به دست ما باشد و میدانداری عرصه با ما باشد.
آیا بحران سوریه بدون همکاری و رایزنی ایران و سوریه قابل حل است؟
به نظر من چیزی از ملت سوریه باقی نمانده است. از ابتدای بحران سوریه صدها هزار نفر در سوریه کشته و مجروح شدهاند و میلیونها نفر نیز به سمت اروپا یا کشورهای اطراف مهاجرت کردهاند. از طرفی حدود ٦٠ درصد خاک این کشور در دست گروههای تروریستی است. بشار اسد هماینک بخشی از خاک سوریه را در دست دارد. خوشبختانه یک اتفاقنظر و اجماعی وجود دارد و آن، اینکه هرچند ممکن است بشار اسد مشکلاتی داشته باشد ولی خطر روی کار آمدن گروههای تروریستی مانند داعش بسیار بدتر است و خطرناک توصیف میشود. در همین چارچوب است که بشار اسد هماینک به جزیی از راهحل در دوره انتقال قرار گرفته است. به عبارت دیگر، حمایتهای ایران و روسیه و تحولات چهار سال گذشته منجر به این شده است که غربیها به این برسند که سقوط اسد در شرایط کنونی خلاف منافع آنهاست زیرا جانشین کنونی او بسیار بدتر از اوست و به همین خاطر از ترس مرگ، به تب راضی شدهاند.
در ماههای اخیر اوضاع انسانی در سوریه به وخامت بیشتری رفته است. آیا ایران به این خاطر حاضر به مذاکره با امریکا در این خصوص خواهد شد؟
من به این مساله از این منظر که ایران به دلیل نگرانی از تعمیق بحران در سوریه وارد گفتوگو با امریکا شود، نگاه نمیکنم. من به این مساله از این دریچه نگاه میکنم که اگر ایران و امریکا در این باره گفتوگو کنند، چه ضرری برای ما خواهد داشت؟ اگر این کار برای ما ضرری را مترتب نیست و وقتی سوابقی در گفتوگو با آنها در مسائل منطقهای مانند عراق و افغانستان داریم و در این کار منتفع خواهیم شد و موجب کاهش هزینههای احتمالی میشود، به نظر من، گفتوگو ، در چارچوب سیاستها و منافع کلان ما خواهد بود.
در ماههای گذشته شاهد این بودهایم که مقامات کشورهای اروپایی در هنگام سفر به تهران از کشورمان درخواست همکاری در حل مسائل منطقهای داشتند. آیا اروپا میتواند به عنوان واسطه منجر به مذاکره غیرمستقیم ایران و امریکا در خصوص سوریه شود؟
نیازی به وارد کردن واسطه در انجام این کار وجود ندارد. وقتی امریکاییها تمایل به انجام همکاری و گفتوگو به صورت مستقیم در این باره با ما را دارند، کشیدن پای آنها به این ماجرا به نظرم برخلاف منافع ما است. وقتی میشود با آنها مستقیم گفتوگو کرد و به تفاهم رسید چرا باید واسطه داشته باشیم.
ولی اگر بیواسطه نشود مذاکره کرد و به عبارتی، مذاکره مستقیمی نداشته باشیم، اروپاییها میتوانند این کار را بکنند؟
اگر اروپاییها بخواهند در مسائل منطقهای نقشآفرینی کنند، این نقشآفرینی ذیل امریکا تعریف میشود. زمانی فرانسه در سوریه و لبنان نقشآفرین بوده ولی هماکنون این قدرت را ندارد.
منبع: اعتماد