«نه به ماشین صفر» کمپینی است که به تازگی از طرف مردم راه افتاده. کمپینی در اعتراض به قیمت و کیفیت خودروهای تولید داخل. به قدر کافی درباره این کمپین در رسانههای مختلف اطلاعرسانی شده است. اما این تنها کمپینی نیست که در چند وقت اخیر متولد شده، کمپین «نه به خرید لبنیات و شیر»، «حفاظت از باغات تهران» یا کمپین «من محمد(ص) را دوست دارم» دیگر کمپینهایی هستند که سروصدای زیادی در کشور به راه انداختند.
به گزارش جماران، «کمپین» کلمه جدیدی در ادبیات ما ایرانیها نیست. این کلمه سالهاست که وجود دارد اما در این چند سال اخیر به ادبیات محاوره ما راه پیدا کرده و با زندگی عادیمان عجین شده. حتی این روزها، هشتگها هم همین کاربرد را دارند. اگر بخواهیم از منظر جامعهشناسی، راه افتادن کمپینها را بررسی کنیم، میرسیم به اینکه جامعه وقتی به بلوغ فکری میرسد، مشارکت مردمش بیشتر میشود و مردم دوست دارند بیشتر در تصمیمات دولت شریک باشند. اصل وجودی کمپینها هم همین است. با دکتر منصور مقارهعابد جامعهشناس حقوقی در اینباره گفتوگو کردیم. او هم نظریه ما را تایید میکند و کمپینها را آینهای برای دولت برای دیدن معضلات اجتماعی میداند.
چند وقتی است کمپینهای مختلفی در کشور تشکیل میشود که در پارهای از موارد جواب هم دادهاند. همین اواخرکمپین «نه به ماشین صفر» در اعتراض به گران شدن خودروها و همینطور پایین بودن کیفیت آنها به راه افتاده. فکر میکنید به راه افتادن این کمپینها در ایران نشانه خوبی است؟
کمپینها در کل خیلی خوب هستند. به نظرم کمک حکومتها و در واقع آینه معضلات اجتماعی هستند.
میگویند ایرانیها بسیار جوگیر هستند و بعضیها راه افتادن این کمپینها را به همین ربط میدهند. آیا میشود چنین نتیجهگیریای کرد؟
البته هرچیزی خوب و بد دارد. اول کار اغراق آمیزی وجود دارد. وقتی در جایی نظرات موافق و مختلف گفته میشود، جوهایی به وجود میآید. ولی ما همواره باید تعادل را قبول کنیم. قرار نیست هر جوی هم که راه میافتد ما از آن پیروی کنیم و پیرو آن جو بشویم. خود این جو کم کم به سمت درست شدن میرود و همه جوامع باید یاد بگیرند که از این ظرفیتها چطور استفاده کنند. به نظر من این کمپینها یک نوع ظرفیت هستند که باید به درستی از آنها استفاده کنیم. این کمپینها با همه خوبی و بدی به وجود میآیند و ما باید فکر کنیم که چطور با آنها رفتار کنیم. آیا باید کنارشان بزنیم یا اصلاحشان کنیم؟ اتفاقا به نظر من مردم خودشان تطهیر کننده هستند. فقط مردم باید یاد بگیرند که چطور از این ابزار استفاده کنند.
این جوی که از آن صحبت شد در بسیاری از موارد وجود دارد مثلا شبکههای اجتماعی...
بله، وقتی وایبر آمده بود همه به سمتش رفتند و مدام سرشان در گوشی بود. مثلا اولینباری که مردم فهمیدند پیام کوتاه چیست، همه ذوق کرده بودند و زیاد از آن استفاده میکردند و وقتهای زیادی هدر میرفت. اما وقتی همه دیدند ابزاری است برای استفاده بهینه، الان دیگر به عنوان ابزاری برای انتقال افکار استفاده میشود. در واقع وقتی دیده میشود که از هرچیزی میشود استفاده بهینه کرد باید جو سالمی را ایجاد کرد. در جامعهای ساکت که دچار سکون شده، وقتی میتوانیم حرکت رو به جلو داشته باشیم که جامعه مدنی همراهمان باشد. در واقع به نظر من حکومتها به همراهی جامعه مدنی نیاز دارند. الان دیگر همه مردم درباره موضوعات مختلف اظهارنظر میکنند و چه خوب میشود که به همه این اظهارنظرها گوش کنیم. بعد حتی میتوانیم بررسی کنیم که چه استفادهای میشود از این جامعه مدنی کرد. در واقع همانطور که گفتم این کمپینهای اجتماعی آینهای هستند برای دولت که معضلات اجتماعی را ببیند.
آیا واقعا دولتها هم این استفاده را میبرند؟ آیا واقعا این کمپینها را آینه میدانند؟
وقتی کمپینی راه میافتد، نشاندهنده مشکلی در جامعه است. مثلا درباره «نه به ماشین صفر» خودش نشان دهنده استاندارد نبودن خودروهاست. فقط این نیست که اتومبیل گران است، به خاطر کیفیتش هم هست. پلیس راه چقدر گزارش از تصادفاتی داده که به خاطر پایین بودن کیفیت ماشینها موجب مرگ افراد شده. مردم به این نکته معترض هستند. این صداها چرا نباید به جایی برسد؟ اتفاقا به نظر من اگر دولتمردان میخواهند نگاه درستی به کشور داشته باشند، بهتر است این صداها را بشنوند. باید اعتنا کنند و احترام بگذارند و با این کار، رفع نقص میکنند. مخصوصا در معضلات اجتماعی، مثلا اگر درباره اعتیاد کمپینی راه افتاد، باید به آن اهمیت داد. چون داروی درمان چیزی مثل اعتیاد، در زندان بودن نیست، بلکه در خود اجتماع است. در عین حالی که فرد معتاد در خود اجتماع رشد میکند و معتاد میشود، همان جامعه هم میتواند تطهیرکنندهاش باشد. جوی که خود مردم درست میکنند خیلی خوب است.
اصلا همین مردمی بودنش خیلی خوب است. نه؟
بله، هر آن چیزی که از دل مردم بجوشد و بیرون بیاید خیلی خوب است. هر چه که از بطن جامعه بیرون بیاید قابل اعتماد است و پشتوانه اجرا دارد.
در کنار همه این خوبیها، آیا این کمپینها میتوانند معضلی هم داشته باشند؟
قطعا همینطور است. هرچیزی تا میآید در جای خودش بنشیند و جایش را پیدا کند، طول میکشد. این معضلات کمی عوارض دارند. شاید افراط و تفریطهایی در آن وجود داشته باشد اما در کل سرمایههای اجتماعی هستند. وقتی میگوییم نشاط و اعتماد سرمایه اجتماعی هستند، مشارکت مردم هم جزو این سرمایههاست به شرطی که به صورت گروهی و از جنس خود مردم باشد. در جامعههایی که تک صدایی وجود نداشته باشد و مردم بتوانند حرفشان را بزنند، این کمپینها شکل میگیرد. اما تجربه نشان داده که اول کار، با پلشتی همراه است. اما در نهایت جایگاهش را پیدا میکند. باید کمی خویشتنداری کنیم. باید با تسامح و اغماض با آن برخورد کنیم.
میشود گفت تشکیل این کمپینها مشارکت مردم را نشان میدهد که آن جامعه به سمت بلوغ پیش میرود؟
قطعا یکی از نشانههای بلوغ جامعه این است که افراد آن جامعه در ساختن جامعه مشارکت به خرج دهند. هر جامعهای درصد مشارکت مردم و اعضایش بیشتر باشد قطعا تمرین دموکراسیاش بیشتر میشود. دموکراسیای که در چهره اسلام هم وجود دارد. مگر ما نمیگوییم مشورت کنیم، به عقاید دیگران احترام بگذاریم، کرامت انسانی را در نظر بگیریم؟ همه اینها برخاسته از دین است و ما میتوانیم با این نگاه جلو برویم، که منظور از کرامت، مشارکت مردم است.
منبع: قانون