نمیتوانیم منکر شویم که فیلم «محمد رسول الله(ص)» تازه ترین ساخته مجید مجیدی روح تازهای در سینمای کشور دمیده است. همه چیز حکایت از جشنی دارد که به نام پیامبر اکرم(ص) برپا شده است؛ محمد رسول الله(ص) مجموعهای از اولین اتفاقات سینمایی در کشور را همزمان رقم زده است؛ اولین فیلم فاخر ایرانی که درباره زندگی پیامبر ساخته شده، اولین فیلمی که همزمان با ایران در خارج از کشور هم اکران شده است، اولین فیلمی که در یک روز در 143 سالنِ سراسر کشور روی پرده رفت و اولین فیلمی که از سه تن از برندگان اسکار در حوزه فیلمبرداری، طراحی دکور و موسیقی بهره گرفتهاست.
به گزارش خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، یک هفته از اکران فیلم فاخر «محمد رسول الله» همزمان با سالروز ولادت امام رضا(ع) میگذرد و همچنان سینماها از مخاطبان مشتاق برای دیدن پرهزینه ترین فیلم سینمای ایران پر و خالی میشوند. جدیدترین ساخته مجید مجیدی، کارگردانی که با فیلمهای اجتماعی خود از جمله رنگ خدا، بچههای آسمان و آواز گنجشکها، هم در گیشه سینما مورد توجه مردم قرار میگرفت و هم توجه جشنوارههای داخلی و خارجی را به خود جلب میکرد، این روزها بر مسند اخبار سینمایی کشورهای جهانی نشسته است.
اکران داخلی این فیلم 171 دقیقهای در حالی شروع شد که بیشتر سانسهای سینماهای برتر کشور در روزهای ابتدایی نمایش، پیش فروش شدهبود. آوازه مجید مجیدی در عرصه ساخت فیلمهای اجتماعی و معناگرا و همچنین کمک گرفتن او از عوامل خارجی همچون «ویتوریو استورارو» فیلم بردار برگزیده اسکار و « ای. آر. رحمان» برگزیده بهترین موسیقی متن اسکار، باعث شد بسیاری از سینماها در هفته اول اکران روزهایی بسیار شلوغ را تجربه کنند و حتی برخی از سینماها سانسهای فوق العاده اضافه کردند.
افزایش 50 درصدی قیمت بلیت در سینمای ایران
در کنار استقبال بیسابقه از پیش فروش این فیلم، افزایش قیمت بلیت مسئلهای بود که در کنار اخبار مثبت مربوط به «محمد رسول الله» قرار گرفت. شهروندان تهرانی توانستند با بلیتهای 10000 تومانی در سینماهای مجهز به سیستم D این فیلم را تماشا کنند و در روزهای چهارم و پنجم اکران قیمت همین سینماها به 12000 تومان افزایش یافت؛ دلیل این افزایش قیمت مدت زمان طولانی فیلم اعلام شد.
آخرین ساخته مجید مجیدی، با وجود افزایش قیمت در اولین روز اکران خود رکورد زد و 170 میلیون تومان فروخت(در45 سالن)، پس از 2 روز نیز رقم فروش آن به 380 میلیون تومان رسید. این در حالی است که پرفروش ترین فیلم سال 94 یعنی «نهنگ عنبر» ساخته سامان مقدم در طی 2 روز اکران رقم فروشی برابر با 75 میلیون تومان به خود اختصاص داده بود(با 22 سالن).
اعتراض یک کارگردان مستقل
همزمان با آغاز فروش فیلم محمد رسول الله، خبری در این باره منتشر شد که علی ملاقلی پور در اعتراض به اختصاص سانسهای فیلمش به فیلم «محمد رسول الله» به تبلیغ فیلم خود در خیابانها پرداخت و بعد هم با ورود به زمین بازی میان منتخبان ایران و ستارگان جهان رفت تا توجه رسانهها را به خود جلب کند. فرزند مرحوم رسول ملاقلی پور سازنده برجسته فیلمهای دفاع مقدس در گفتوگویی اعلام کرد: «من افتخار میکنم که بچهمسلمانم؛ ولی به نام پیغمبر نمیشود کار غیر اخلاقی کرد، نمیشود سانس دزدید.»
پس از آن علیرضا تابش مدیر عامل بنیاد فارابی در گفتوگویی اظهار کرد: مرجع اصلی اکران فیلمها، شورای صنفی نمایش است. این شورا از یک ماه پیش گفته بود موقع اکران فیلم محمد رسول الله چه زمانی است و این کارگردان خوبِ سینما که اولین فیلمشان را اکران میکنند، میدانستند و فیلم را در این گروه اکران کردند.
اما این پایان واکنشها به اعتراض به اعتقاد برخی رسانهها «عجیب و غریب» علی ملاقلی پور به آنچه او «سانس دزدی» مینامد، نبود. غلامرضا فرجی سخنگوی شورای صنفی نمایش نیز با تکذیب ادعای این کارگردان مستقل، تصریح کرد: تمامی سینماداران و صاحب سالنهای سینما که با یک فیلم قرارداد دارند مکلف هستند تا پایان قرارداد، فیلم را اکران کنند و حق ندارند از قرارداد تخطی کنند. وی افزود: یکی از دلایلی که ما در شورای صنفی نمایش مصوب کردیم تا فیلم «محمد (ص)» در 2گروه سینمایی اکران شود به دلیل این است که دست سینمادار برای اکران فیلمها باز باشد تا مشکلی برای اکران سایر فیلمها به وجود نیاید.
رضا سعیدیپور مدیر سینما آزادی هم درباره کم شدن سانس برخی از فیلمهای سینمایی در این سینما گفت: با توجه به اینکه 2 سالن در اختیار فیلم سینمایی «محمد (ص)» قرار دارد، خود به خود از سانس برخی از فیلمها کم میشود، دقت داشته باشید این کم شدن سانسها براساس قوانین انجام خواهد شد. وی افزود: به این نکته باید دقت داشته باشیم که کم شدن سانس برخی از آثار سینمایی به مثابه غیرقانونی بودن رفتار ما نیست، همچنین لازم است که عنوان شود اکثر فیلمها قراردادشان با ما و حتی سایر سینماداران براساس زمانبندی دو هفتهای تنظیم میشود.
صف بندیهای رسانهای و تأثیر آنها بر استقبال ملی از فیلم
پس از پیچیدن آوازه فیلم محمد رسول الله(ص) در اکثر سینماهای کشور، «جواد طوسی» از منتقدان سینما در یادداشتی که روز دوشنبه 9 شهریور در اختیار یک روزنامه قرار داد، با غیرسیاسی دانستن حرکت علی ملاقلی پور نوشت: آیا بهتر نبود فیلمی که شخصیت محوریاش پیامبر مسلمین است، با روش و تمهید بهتری به نمایش عمومی درمیآمد و جای بقیه فیلمهای در حال اکران را تنگ نمیکرد و حقانیت خود را به شکل طبیعیتر و عادلانهتری به رخ میکشید؟
او شرایط کنونی سینمای ایران را با اشاره به تعلیق اکران فیلم «رستاخیز» و درخواست مجلس برای سؤال از وزیر ارشاد درباره فیلم «قصهها» شرایطی بحرانی تعبیر کرد و گفت: قبول کنیم بعضی ندانمکاریها به این بحران دامن میزند. بنابراین بد نیست برای پیشگیریهای بعدی، «ستاد شناسایی بحران» در وزارت فخیمه ارشاد راهاندازی شود!
با این وجود نوع صف بندی رسانههای مختلف در اظهار نظر درباره فیلم محمد رسول الله(ص)، از گزارشهای اغراق آمیز برخی رسانهها و اشتباه فاحشی که در ترجمه سخنان رئیس جشنواره مونترال از اشتیاق مردم برای دیدن این فیلم براساس «فروش کامل تمام ظرفیت نمایشهاى این فیلم» رخ داد گرفته تا انتشار تیترهایی مثل « فیلم محمد رسول الله پیام روشنی را القاء نمیکند» نشان میدهد که تاکنون گرایشهای سیاسی بیشتر از نگاه تخصصی به فیلم در فضای رسانهای حاکم بوده است؛ امری که میتواند موفقیت این پروژه را در سطح ملی با مشکل مواجه کند.
هزینه 40 میلیون دلاری و آب ریختن در لانه مورچگان
در شرایطی که داعش فیلمهایی از زنده سوزاندن شیعیان را منتشر کرده و روزانه اذهان بسیاری از جوامع غیرمسلمان را به اختلافات میان مسلمانان مشغول میکند، ساخته شدن فیلمی که نمایانگر چهره رحمانی اسلام و پیامبر اکرم(ص) باشد، یک ضرورت است؛ همان طور که خداوند نیز در سوره مبارکه انبیاء خطاب به پیامبر اکرم(ص) میفرمایند:« تو را فرستادیم تنها برای اینکه مایه رحمت جهانیان باشی.»
روایت مجید مجیدی از دلایل ساخت فیلمی درباره حضرت محمد(ص) و تلاش موفقیت آمیز عوامل «نور تابان» برای آغاز اکران داخلی فیلم همزمان با نمایش آن در افتتاحیه جشنواره مونترال کانادا نشان از آن دارد که موفقیت فیلم در عرصه خارجی نیز یکی از انگیزههای مهم دست اندرکاران و سرمایهگذاران آن بوده است.
کارگردان «محمد رسول الله» در نشست خبریای که پیش از اکران فیلم برگزار شد، درباره دلایل ساخت این فیلم گفت: حدود 8 - 9 سال پیش در جشنوارهای در دانمارک برایم بزرگداشت گرفتند که این موضوع همزمان شد با کاریکاتورهای توهینآمیزی که درباره پیامبر در جراید آن کشور منتشر شده بود. با خودم خیلی فکر کردم چطور میتوانم در کشوری حاضر شوم که به اعتقادات ما توهین کردهاند و طی نامه دوستانهای از رئیس آن جشنواره تشکر کردم و گفتم نمیتوانم در این رویداد حاضر شوم.
مجیدی ادامه داد: مدتها فکر می کردم چرا در این سالها که به اسلام هجمه میشود ما فقط واکنش نشان میدهیم و متاسفانه همین واکنشها هم به عنوان تصاویری خشونتآمیز در رسانههای جهان بازتاب داده میش. به این نتیجه رسیدم که ما به جای عمل کردن، فقط عکسالعمل داریم.
او با ابراز تأسف از فجایعی که این روزها در کشورهای اسلامی رخ میدهد، اضافه کرد: این فجایع برآمده از دلارهایی است که در این کشورها خرج میشود و متاسفانه لحظه به لحظه قرائت بسیار زشتی از اسلام را معرفی میکند که این موضع به عنوان یک درد برای من مطرح است که چرا این قدر نسبت به پرداخت به پیامبرمان بیتوجه بودهایم.
او معتقد است ارائه تصویری درست از دین اسلام در چنین شرایطی، از دلایل اصلی تلاش هفت ساله وی برای ساخت فیلم محمد رسولالله بوده است.
پیشنهاد کمپانیهای خارجی برای نمایش فیلم محمد رسول الله
برای اثبات موفقیت فیلم محمد رسول الله(ص) در عرصه بین الملل همین بس که بانک دادههای اینترنتی فیلم (IMDB) به عنوان یک منبع محبوب و معتبر برای فیلم و سریالهای تلویزیونی به آن نمره 8.7 از 10 را اختصاص دادهاست. افتتاح جشنواره مونترال به عنوان یکی از معتبرترین جشنوارههای بین المللی در عرصه سینما نیز از دیگر عواملی است که میتواند مهر تأییدی بر موفقیت فیلم محمد رسول الله(ص) بزند؛ به ویژه که «سرگی لوزیک» رئیس جشنواره فیلم مونترال در این باره گفت: «مایه افتخار و غرور ماست که میزبان اولین نمایش جهانی این فیلم مهم هستیم؛ فیلمی با سطح بالای هنری که مخاطبان جهانی را هدف گرفته است.»
مجید مجیدی هم چند روز پیش در سخنرانیای که در دانشگاه مک گیل کانادا برگزار شد از استقبال کمپانیهای خارجی از فیلم محمد رسولالله(ص) خبر داد و گفت: رقمهایی که پیشنهاد شده است 10برابر میزان هزینه، برای این فیلم درآمد خواهد داشت.
پایگاه خبری و اطلاع رسانی ایندی وایر لیستی از فیلمهای غیر انگلیسیزبان کشورهای مختلف که میتوانند برای رقابت در شاخه بهترین فیلم خارجی زبان اسکار شرکت کنند را منتشر کرده است که در آن فیلم «محمد رسول الله (ص)» به کارگردانی مجید مجیدی نماینده مناسب کشور ایران شناخته شده است. این لیست بر اساس بررسی جشنوارهها، تاریخ اکران فیلمها، جوایز ملی و با توجه به نمایندههای قبلی معرفی شده از کشورها تنظیم شده است.
تقلای برخی مجامع اهل تسنن برای تحریم فیلم محمد(ص)
یکی از مهمترین پرسشهایی که در هر محفلی از سازنده محمد رسول الله(ص) میشود، چگونگی در نظر گرفتن اختلافات میان شیعه و سنی بوده است. پاسخ مجید مجیدی همیشه حول یک محور میچرخد"هدف ما ایجاد وفاق میان مسلمانان است."
وی در توضیح این مسئله گفته است: ما در شرایط و روزگاری به سر میبریم که بیش از هرچیزی نیازمند این وحدت بین مسلمانان هستیم. در سالهای گذشته برخی تلاش کردهاند که تفرقهای بین جهان اسلام به وجود بیاورند و در این بین منافع خودشان را پیش ببرند. ما بسیار تلاش کردیم که این فیلم خدای ناکرده شرایطی را به وجود نیاورد که باعث و اسباب جدایی و مشکلات دیگر شود.
به همین دلیل مقطعی از زندگی پیامبر نمایش داده شده که کمترین اختلافی را میان روایت شیعه و سنی از زندگی پیامبر ایجاد کند و شاید به همین دلیل است که رد پای «حضرت علی(ع)» را تنها میتوان در لحظات پایانی فیلم دید و آن هم فقط در حد یک گفتگوی 2 جملهای میان حضرت و پدر گرامی اش ابوطالب.
مجیدی در این باره میگوید: ما بسیار روی این مسئله تلاش کردیم و مقطعی از زندگی پیامبر را انتخاب کردیم که باعث اختلاف نباشد. همچنین از طرفی حساسیتهایی وجود داشت مانند نشان ندادن چهره پیامبر که ما به آنها هم توجه کردیم که با توجه به گفتهها تقدس نمایش دادن چهره پیامبر از بین نرود.
به گفته او در نگارش فیلمنامه «محمد رسول الله(ص) از روایتها و منابع مورد تأیید مسلمانان ـ و نه تنها شیعیان ـ بهره برده است. در میان خبرگزاریهای عرب زبان، «المنار»، «العهد» و شبکه «المیادین» نیز از این فیلم تجلیل کردهاند. با این وجود دانشگاه الازهر مصر به عنوان یکی از معتبرترین محافل علمی میان اهل سنت بدون آنکه خبر از چگونگی نمایش چهره حضرت محمد(ص) در فیلم داشته باشد، با آن به مخالفت برخاسته است.
«عباس شومان» معاون شیخ الازهر یکی از چهرههایی است که مخالفت خود با نمایش فیلم محمد رسول الله (ص) را اعلام کرده است. وی در گفتگو با روزنامه «المصری الیوم» در کمال تعجب مدعی شده است: تلاش ایران برای اکران فیلمی که در آن پیامبر اکرم(ص) به تصویر کشیده شود، مخالف اصول اسلامی و عقیده اهلسنت است».
«الفتاح العواری» سرپرست دانشکده اصول دین دانشگاه الازهر مصر نیز در گفتگو با «رویترز» تصریح کرد: «آنچه که امروز تمامی مجامع علمی ـ دینی مهم و در رأس آنها مجمع پژوهشهای الازهر به آن رسیده این است که به نمایش درآوردن انبیاء و اولیاء الهی جایز نیست».
روزنامه الحیات از قول مفتی اعظم عربستان سعودی شیخ عبدالعزیز آل شیخ نوشت: «شخصیت پیامبر فراتر از آن چیزی است که در این فیلم به نمایش در آمده است. این فیلم سراسر توهین است و قصد تخریب اسلام را دارد.»
او به مردمی که به تماشای این فیلم مینشیند هشدار داده و گفته است، کسانی که در پشت صحنه این فیلم قرار گرفتهاند، قابل اعتماد نیستند و تولیدات آنها بر اساس دروغ است!»
ترس کشورهای عربی از چیست؟
با وجود اینکه در تمامی نقدهای رسانههای خارجی معتبر از جمله گاردین، رویترز و آسوشیتد پرس ردپایی از برخی نکات منفی همچون هزینه بالای فیلم محمد رسول الله یا اختلاف انگیزی آن میان مسلمانان به چشم میخورد، تکیه آنها بر نکاتی مثبت چون صداقت فیلمساز، زیبایی روایت کارگردان، فیلمبرداری و موسیقی شاعرانه نشان میدهد که نگرانی کشورهای عربی بیهوده نیست و معطوف به آینده روشن این فیلم است.
منتقد روزنامه گاردین با وجود انتقاداتی که متوجه فیلم میداند آن را صادق، متعهد و شاعرانه توصیف میکند و برخی منتقدان ترکیهای معتقدند «ساخت فیلمی در این سطح قابل ستایش است. این فیلم ابعاد اجتماعی حاکم بر جامعه اعراب در صدر اسلام را به خوبی به نمایش کشیده است.»(به نقل از روزنامه دیلی صباح)
«سامی یوسف» یکی از مشهورترین خوانندگان مسلمان در جهان در واکنش به برخی مخالفت ها نسبت به فیلم محمد رسول الله (ص)، در گفتگو با رویترز اظهار کرد: برخی منتقدان فیلم آن را مشاهده نکردهاند و از آن انتقاد میکنند تنها به این دلیل که ایران سازنده آن است.
واقعیت این است که دلواپسان عربی، بیشتر از اینکه نگاهشان به فیلم و محتوای آن باشد، به سازندگان و سرمایه گذاران آن است و دیدیم که اشاره مفتی اعظم عربستان سعودی نیز به افرادی است که پشت صحنه فیلم قرار دارند.
خالد الجیوسی نویسنده روزنامه فرامنطقهای «رأی الیوم» که در لندن منتشر میشود، علاوه بر دفاع از ساخته مجید مجیدی به این مسئله اشاره کرده که ایران علاوه بر مذاکرات هستهای، حرفهای دیگری هم برای جهانیان دارد این است جمهوری «هسته ای»، جمهوریای که توانست توجه دشمنان و دوستان خود را به توافق تاریخی «پیروزمندانه» خود با کشورهای غربی معطوف کند و حالا نیز بحث و جدال گستردهای درباره فیلم «محمد رسول الله»به کارگردانی «مجید مجیدی » به راه انداخته است.
با این وجود و تاکنون مهمترین نقدی که علیه فیلم صورت گرفته از سوی اهل تسنن بوده است، همان گروهی که مصدر رادیکالترین برداشتها از اسلام و سرمنشأ اصلی اسلام هراسی در جهان غرب هستند؛ آیا این میتواند به معنی آن باشد که فیلم مجید مجیدی علی رغم همه تلاشها در اقناع سرچشمههای اصلی نگاههای غیر رحمانی به اسلام ناموفق عمل کرده است؟