پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران ـ دکتر ناصر مهدوی در بخش هفدهم از سلسه یادداشت های خود به مناسبت ماه مبارک رمضان با اشاره به شب شهادت امام علی و طرح موضوع پیرامون این محور، معتقد است همدلی با انسان های درخشان راه تجربه عشق به خداوند را هموار می کند.
« به نام خداوند کریم »
در نوشته پیش یادآوری کردم که یک طریق مهم تربیت نفس دوستی و همنشینی با اولیای خداوند و قلب های روشن و سلیم است. مولوی که از قرن هفتم هجری قمری و با خلق اثر کم نظیر خود یعنی مثنوی معنوی نورافشانی می کند و بازار معنویت را شاد و سرزنده نگه داشته است. بخش مهمی از توفیق خود را در رهایی از ظلمت نفس و عبور از بندهای تعلقات درونی بسیار مهم و ارزشمند تلقی می کند.
مولوی در همان غزل معروف دیوان شمس می گوید:
«مرده بدم زنده شدم گریه بدم خنده شدم دولت عشق آمد و من دولت پاینده شدم»
دولت عشق در شکل واقعی اش حضور خداوند در دل است ولی از نظر مولوی خداوند در جان اولیاء خودش تجلی می کند و عشق و همدلی با چنین انسان های درخشانی راه تجربه عشق به خداوند را هموار می سازد و پنجره های آسمان را به روی تشنه حقیقت می گشاید.
به همین دلیل نگاه مولوی به جان های گرانمایه ای چون امام علی (ع) و امام حسین (ع)، نگاهی فاخر و بسیار سازنده است. دریغ که در فرهنگ شیعه ما آنچه از بزرگان درباره امام علی و سایر فرزندان گرامی ایشان آموخته ایم یا در تقدیس و ستایش بیش از اندازه آنان خلاصه می شود و یا در ذکر و یادآوری رنج و مصائب آن ها می گردد که در حقیقت هیچکدام مورد نظر ایشان نبست.
آنچه از تصویر امام علی در نهج البلاغه به دست می آید، نمایش روح بزرگی است که از دغدغه ها و دردهای ارجمندی برخوردار است و از ستایش و تمجید دروغین و هیاهوی ظاهری افرادی که مدعی پیروی از وی هستند بیزار است. در خطبه فاخر 207 نهج البلاغه امام می فرمایند: من ناخوش دارم که در پندار شما چنین آید که من خواهات ثنا و ستایش شما هستم و سپاس خداوند که چنین نیستم. زیرا تنها خداوند است که سزاوار عظمت و کبریایی است، آنگونه که با جباران سخن می گویند با من سخن نگویید و با من از روی چاپلوسی و تملق برخورد نکنید.
امام افراد مداح صفت و زبان بازی که جز مداحی و ستایش افراطی آن هم به خاطر راه اندازی بساط کاسبی و بازی احساسی برنمی تابد و دست رد به سینه آن ها می نهد ولی در برابر این آهی سوزناک می کشد که در گذشت برادرانی داشتم که به آن ها عشق می ورزیدم و آنان را هم دل و همراه خود می داشتم ولی راز برادری نه به خاطر لاف های دروغین آن ها بلکه به خاطر پیوندی بود که سبب اصلی پیوند من با آن ها، روح بزرگ و شخصیت گرامی و اخلاقی آنان بوده است.
مولای متقیان در حکمت قصار 281 نهج البلاغه می فرمایند: «پیش از این مرا برادری بود که به این دلیل در چشم من عزیز بود که دنیا و وسوسه های ظاهری آن ها در چشم او حقیر بودند.» یعنی به جای چشم دوختن به رنگ و جلوه های ظاهری زندگی، روحی ژرف و نگاهی داشت که مجذوب صورت نمی شد و لذت ظاهری او را از تربیت و هدف ارجمند زندگی محروم نمی کرد.
برخلاف شیعیان بسیاری که در زبان نام امام را می برند ولی در عمل همچون گاوآهن در گل جاذبه های دنیایی و تامین هوس های نفسانی فرو رفته اند که فقط موجب اندوه امام می شوند. در اسناد حادثه کربلا آمده است که امام حسین (ع) در منزلی از مسیر خود فرمودند که شیعیان ما موجب شرمساری شدند! به جای یاری کردن امام و پیروی از الگوهای اخلاقی ایشان فقط در تمجید و تعریف و گریه و زاری پرو امام شدند ولی از تعلقات نفس و روشنی باطن که اصلی ترین هدف وی بود غفلت ورزیدند.
امام در ادامه همان خطبه شیرین و مغزدار 281 می فرمایند: برادران من مغلوب هوس های درون و خواهش های دل شکن و تباه کننده نبودند« کَانَ خَارِجاً مِنْ سُلْطَانِ بَطْنِهِ »و سپس در حکت 289 می فرمایند: « کَانَ أَکْثَرَ دَهْرِهِ صَامِتاً » این گروه از دل های گرامی در بیشتر مواقع خاموش بودند زیرا خود را از بیهودگی و درافتادن در غوغای زندگی رها می کردند و برای همین اسیر عواطف و احساسات خود بوده، زبان خویش را نیز کنترل می کردند و از اینکه سخن یاوه بگویند و سبب شکستن اعتبار و شخصیت آدمی گردد ان را بر حذر می داشتند. انسان های خاموش که از هدر رفتن عمر به دور بوده اند همواره در چشم امام علی گرامی و محترم بوده اند.
امام علی انسان های پر سر و صدا که هرکجا معرکه ای به پا می کنند و صدایشان به همه گوش ها می رسد ولی هیچ اثر ارزنده و نیکو در رفتارشان وجود ندارد و به رودخانه ای تشبیه می کند که سر و صدا دارند ولی ریشه و عمق ندارند ولی مردان و زنان فرزانه را انسان های بزرگواری می داند که همچون دریا خاموش و آرام به نظر می رسد ولی از عمق بسیار و فرازهای فراوانی برخوردار است و بیشترین دلخوری خویش را از آن همین افراد سطحی بی ریشه می داند که مانند حشرات فقط صدای وز وز آن ها به گوش می رسد بی هیچ تاثیر مثبت و سازنده ای در زندگی خود و دیگران.
ایشان در ادامه می فرماید چنین انسانی و یا چنین برادر و برادرانی وقتی سخن می گویند هم زیبا سخن می گویند و هم سخنان زیبا به زبان می آورند.
دریغ که امروزه ما در سرزمینی زندگی می کنیم که برخی تز پیروان همین امام گرانمایه درنهایت بی پروایی و در برابر دیدگان عمومی عادت کرده اند هم سخنان زشت بر زبان بیاورند و همزشت سخن بگویند و از هیچ عتاب تهدیدی نیز برخوردار نباشند.
زبان آلوده عالمی را آلوده می کند و زبان ناپسند زشت چشم حرمت و کرامت آدمی را کور می کند. جامعه نگون بخت فقط جامعه ای فقیر از جهت اقتصادی نیست بلکه جامعه ای است که افراد بددهان در صدر می نشینند و زشتی باطن خود را در قالب کلماتی ناپسند و سراسر کذب و دروغ به دیگران با تهمت و گستاخی تمام عرضه می کنند.
«عالمی را یک سخن ویران کند روبهان خفته را شیران کند
ظالم آن قومی که چشمان دوختند عالمی را زین سخن ها سوختند»
در روایت آمده است که تلخی و زهر یک زبان و دهان بد از هزاران آفت مهلک و تیغ شمشیر گداخته، زیان بار تر است و امام علی فرموده اند زبان نماینده شخصیت آدمیان است، حرف بزنید تا اندازه و قیمت شما مشخص شود. برای همین می فرماید دوستان من با زبان پر ادب و معرفت آلودشان شناخته می شوند و گستاخان و بدزبانان و البته اهل دروغ و نفاق راهی به ده و منزل من ندارند.
این بحث ادامه دارد.