جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

یادداشت دکتر مهدوی/

هر کالای گرانبهایی در شکوفایی نفس تاثیرگذار است

کد خبر: ۹۱۷۷۸
هر کالای گرانبهایی در شکوفایی نفس تاثیرگذار است

پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران ـ « به نام خداوند کریم »

در ادامه بحث گذشته که عرض شد یکی از روش هایی که در تهذیب و تکمیل تدریجی نفس می تواند کمک شایانی به انسان کند، هم نشینی با انسان های فرهیخته و آدمیانی است که عمر پرثمری داشته اند و روزگار را در غنا بخشیدن به شخصیت خود و یاری رساندن به دیگران سپری کرده اند.

مردان و زنان خیراندیش و نیک خواهی که نه زبان و حرف و ادعایشان، بلکه شیوه زندگی و رفتار خردمندانه و پاکیزه آن ها گواهی می دهد که اهل ریا نیستند و در پی فریب بندگان خدا لاف های گزاف سر نمی دهند، بلکه مهربان اند چون هدایت شده اند. فردی از بابت دوستی از کسی نمی ستاند و کریمانه دارایی معنوی، عقلانی و شور و شوق خود را با دیگران تقسیم می کند.

مولوی می گوید:

«بندگان حق رحیم و بردبار خوی حق دارند در اصلاح کار

مهربان، بی رشوتان، یاری گران در مقام سخت و در روز گران»

گفتیم که دوستی و هم نشینی با چنین افرادی روشنی و گرمی به همراه می آورد و ما را در تربیت نفس و پیراستن دل یاری می رساند اما آنچه مهم است یادآوری این نکته جدی است که چنین انتخاب و رویکردی حتما می بایست آگاهانه و با دقت و تحلیل درست صورت بگیرد و آدمی نه از روی احساس صرف بلکه با روشی عقل پسند و اندیشمندانه در این مسیر گام بگذارد.

دریغ که در فرهنگ ما به جهت خالی بودن میدان نقد و نظر عقلانی، هر کالای گرانبهایی که در شکوفایی نفس می تواند تاثیرگذار باشد بلافاصله جنس تقلبی آن هم پیدا می شود و بندگان خدا را با انواع نیرنگ کاری به راه های غلط می کشاند و با سوءاستفاده از باورهای آنان اثر منفی در شخصیت افراد ایجاد می کند.

از آن جمله دزدی هایی که در فرهنگ معنوی رخ می دهد، همین قصه همنشینی با اولیاء و زنان و مردان نیک اندیش است. آنچه از قرآن کریم به دست می آید، دوستی با افراد زمانی مؤثر است که فقط از سر شور و غلبه عواطف صورت نگیرد بلکه همدلی و همراهی هنگامی ارزشمند است که آگاهانه باشد و کسی تمام قد دلباخته و شیدای فرد دیگری نشود.

در سوره مریم حضرت ابراهیم از پدر خود می طلبد تا از او پیروی کند فقط به این دلیل که ابراهیم از علم و آگاهی برخوردار است

« إنی قد جاءنی من العلم ما لم یأتک فاتبعنی » ( سوره مریم، ایه 43)، یعنی نمی خواهد پدرش او را به واسطه پیامبر بودنش پیروی کند بلکه چون واحد معرفت و آگاهی است به راه او قدم گذارد، عامل همراهی دارا بودن معرفت و آگاهی است که پدر ابراهیم حق دارد ادعای ابراهیم را ارزیابی کند و در صورت صحت ادعا نه چون پیغمبر است بلکه چون از معرفت و روشنایی برخوردار است در جهت فرامین او گام بردارد.

در سوره اسراء نیز خداوند شرط رسیدن به مرز حکت را زندگی توام با آگاهی و دانایی می داند و فرمان می دهد که بدون آگاهی و ارزیابی از هیچ کس حق پیروی و اطاعت نداریم. «لا تقف ما لیس لک به علم» (سوره اسراء، آیه 36).

یعنی اگرچه همنشینی با اولیای خداوند شیرین و دلگشا است ولی اگر این نسبت، آگاهانه و با نکته سنجی نباشد چه بسا هزاران مفسده به همراه داشته باشد. مفهومی همچون مریدی و مرادی در تاریخ فرهنگ عرفانی ما آنقدر که آثار منفی داشته آثار مثبت به همراه نداشته و صد افسوس به جای شکوفایی نفس و ایفای نقش سازنده همواره فرهنگ انقیاد، سرسپردگی، تقلید و دنباله روی را در میان ما گسترش داده است.

چه آموزه های دینی و چه عرفانی هنگامی از مسیر خود خارج نشده اند که در غنا بخشیدن به شخصیت و ارتقای روحی تاثیرگذار باشند، دنباله روی و تسلیم بی چون و چرا چه به نام دین و چه به نام عرفان روا نیست و روح آدمی را مسموم می کند.

خداوند در قرآن کریم هرگونه سلطه و رفتار جبارانه را به شدت محکوم کرده و به پیامبران خود هشدار داده که چون از همه بافضیلت تر هستید باید از همه مهربان تر و افتاده تر باشید و هرگز خود را شخصیتی درجه یک و دیگران را کوچک و درجه دو نپندارید. « إِنَّما أَنْتَ مُذَکِّرٌ لَسْتَ عَلَیْهِمْ بِمُصَیْطِرٍ» (غاشیه/21-22) فقط هشدار بده و فروتنانه به آن ها عشق بورز مبادا به نام خدا و عنوان پیامبری به بندگانم سلطه بورزی و خود را تافته ای جدابافته بدانی. همنشینی با اولیای خداوند سازنده است ولی نه به قیمت اطاعت و تقلید بی چون و چرا و کاستی در عقل و تحقیر شخصیت انسان.

مولوی می گوید:

«دلا نزد کسی بنشین که او از دل خبر دارد به زیر آن درختی رو که او گل‌های تر دارد

در این بازار عطاران مرو هر سو چو بی‌کاران به دکان کسی بنشین که در دکان شکر دارد

ترازو گر نداری پس تو را زو رهزند هر کس یکی قلبی بیاراید تو پنداری که زر دارد»

واقعا این بیت غزل مولوی یک شاهکار کم نظیر است که همواره طنین دلنشین آن در تاریخ فرهنگی ما خالی بود و به همین دلیل با اطاعت و پیروی های کورکورانه عقل نازنین خود را در مرز طفولیت نگه داشته ایم و در کنار بلوغ طبیعی هنوز به بلوغ زیستن عقلانی نرسیده ایم.

می گوید اگر بدون ترازو و ارزیابی و فقط با تحریک احساس و عواطف دل به کسی ببندی و فریب ظاهر ادعای کسی را بخوری در این صورت جنس تقلبی او در تو کارگر خواهد افتاد و هستی تو را تباه خواهد کرد.

« نه هر کلکی شکر دارد نه هر زیری زبر دارد نه هر چشمی نظر دارد نه هر بحری گهر دارد

تو را بر در نشاند او به طراری که می‌آید تو منشین منتظر بر در که آن خانه دو در دارد»

چگونه می توان هم اهل نظر را یافت و از دوستی با آن ها لذت برد و هم از دام طراران گذشت؟

مولوی می گوید:

« چراغست این دل بیدار به زیر دامنش می‌دار از این باد و هوا بگذر هوایش شور و شر دارد»

فقط با دل بیدار می توان در این راه پیش رفت و اولیای خداوند را نه به خاطر مفتون شدن در آستان آن ها که برای حقیقت و به دست اوردن احوال خوش مورد توجه و همدلی قرار داد.

دکتر ناصر مهدوی

انتهای پیام

دیدگاه شما