جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

یادداشت دکتر مهدوی/

مفهوم تمرکز و خالی کردن ذهن از هرچه غیرخویش، به قیمت گران نفی واقعیت زندگی تمام می شود

کد خبر: ۹۱۴۷۰
مفهوم تمرکز و خالی کردن ذهن از هرچه غیرخویش، به قیمت گران نفی واقعیت زندگی تمام می شود

پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران: دکتر ناصر مهدوی در بخش چهاردهم از سلسله یادداشت های خود به مناسبت ماه مبارک رمضان معتقد است مفهوم تمرکز و خالی کردن ذهن از هرچه غیر خویش، به قیمت گران نفی واقعیت زندگی تمام می شود.

«به نام خداوند کریم»

در شماره پیش عرض شد که باور به توانایی انسان در جهت مراقبت از نفس و دوری از تیرگی های رفتاری، شرط مهم و تاثیرگذاری در جهت زندگی اخلاقی است. البته و صد البته پیش فرض چنین باوری به اصلی مهم در شناخت نفس متکی است که همان یافتن تلقی روشن و سازنده از انسان است. اینکه کسی باور کند موجود کریم و گرانبهایی است و سعادت فردی او در تربیت و شکوفایی خویش است و در صورت آسیب به حرمت و کرامت نفس آدمی زندگی را در حسرت به سر خواهد برد عامل بسیار مهمی است که در مبارزه با نفس سرکش خویش همت گمارد و اگرچه درد می کشد ولی برای دستیابی به یک هدف عالی و آن سلامت دل و پرورش شخصیت گرانبها دردها را تحمل کند.

«هرکجا شمع بلا افروختند صد هزاران جان عاشق سوختند

عاشقانی کز درون خانه‌اند شمع روی یار را پروانه‌اند»

افروختن شمع بلا برای رهایی از تعلقات نفس و بیرون شدن از زندان بداخلاقی است که انسان های فرزانه از آن استقبال می کنند و با تلاش و جهدی بلیغ راه های سخت را طی کرده به امید گشوده شدن پنجره های امید پیش می روند.

باری به کار بردن خرد عملی و نیز همت و اراده ای جدی در جهت خویشتنداری مسیری سازنده در جهت زندگی اخلاقی است.

«همنشین خوب»

اما آنچه می تواند در تقویت همین انگیزه و اراده نقش مهمی ایفا کند علاوه بر توانایی های شخصی و بینش روشن درونی همنشینی با دوستان خردمند و دل های مهربان و پاک است که در متون عرفانی ما از آن به اولیای خدا یاد شده است. اصل ادعا این است که آدمی را چاره ای غیر از زندگی با دیگران نیست و نمی توان در خانه معیشت را به روی همه آدم ها بست و در کنج خانه به خلوت نشست و طبل اخلاق و دینداری کوفت.

به نظر می رسد چنین انسانی نه به درستی می تواند در تحول شخصیت خود نقش ایفا کند و نه بنده ای شود که به درجه دوستی با خداوند برسد. در متن زندگی و عبور از چالش های سخت آن است که روح آبدیده و پخته می شود و در نسبت سالم با دیگران است که آدمی کمال نفس را می تواند تجربه کند.

دریغ که با همه اهمیتی که ادیان شرق به جهت معنویت اصیل از آن برخوردارند، برخی شیوه های ناموزون برای مراقبت و تلطیف دل در بیان آن ها جاری است که به نظر می رسد نه تنها کمک به شکوفایی واقعی نفس نمی شوند بلکه موجب دوری انسان از زندگی واقعی شده و زیستن در کنار سایر افراد را برای سالک بسیار دشوار می سازند. مفهوم تمرکز و خالی کردن ذهن از هرچه غیرخویش اگرچه به آدمی آرامش می بخشد ولی این آرامش به قیمت گران نفی دیگران و نفی واقعیت زندگی تمام می شود و به تدریج فرد را از جامعه دور کرده و معتاد روش های گریز از آن می گرداند. چه فایده اگر خود را از شرایط زندگی آدمیان و دوستان جدا سازیم تا به آرامش برسیم درحالی که روح ما واقعا تغییر مهمی نکرده و صلابت و شکوهی به نفس اضافه نشده است بلکه فقط موفق شده ایم از همه چیز بگریزیم و پنجره زندگی شخصی خود را به روی همگان مسدود سازیم مثل کسی که از ترس تصادف نکردن هرگز رانندگی نیاموزد، از ترس غرق شدن در آب دور دریا و استخر نگردد، برای اینکه دروغ نگوید زبانش را داغ کند و برای اینکه با چشم خطایی نکند خود را نابینا سازد.

حافظ می گوید:

«گفتم ای جان و جهان دفتر گل عیبی نیست که شود فصل بهار از می ناب آلوده

عاشقان ره عشقت در این بحر عظیم غرقه گشتند و نگشتند به آب آلوده»

هنر در همین است که غرق آب شوی ولی دامن خود را از آلوده شدن به آب پیراسته نگه داری. در متن زندگی، روبه رو شدن با رویدادهای مختلف، پیروزی ها، شکست ها، اقبال و ادبارها انواع برخورد انسان های مختلف است که روح آدمی ذره ذره رشد می کند، شناخته می شود، پخته و ژرف می گردد و بالاخره راه درست زندگی را می اموزد. بدون دویدن که نمی شود مدال قهرمانی به گردن آویخت و کسانی که در خانه را به روی همه می بندند و خویش را قهرمان ماراتن زندگی اعلام می کنند یا دچار توهم هستند و یا در تربیت دل راه بسیار کجی را برای خود برگزیده اند.

برخی از روان شناسان بزرگ اعتقاد دارند از قضا وقتی کسی به وسیله عوامل بیرونی مورد خطاب قرار می گیرد و به اصطلاح عواطف و احساسات او را تحریک می کند نوع پاسخی که از طرف شخص ارائه می شود، اندازه رشد شخصیت را نشان می دهد.

عواملی چون ثروت، موقعیت شغلی، برخوردهای تند دیگران، وسوسه های صوری شخصبا برخورد با آن هاست که درون خود را برملا می سازد و قیمت و میزان تربیت دل خود را معرفی می کند. بدون چنین چالش ها و نسبت هایی چگونه می توان از ظرفیت وجودی خود بهره مند شد؟ حضرت علی (ع) می فرمایند:« فِی تَقَلُّبِ الأحوَالِ عُلِمَ جَوَاهِرُ الرِّجَالِ» (هج البلاغه، حکمت 208) به این معنا که در پیکار سخت زندگی است که عیار و اندازه واقعی انسان آشکار و برملا می گردد.

صد البته برخی آدمیان در این تلاطم زندگی غرق می شوند و تسلیم شرایط بیرونی شده، از پرورش جان غافل می گردند ولی بسیاری نیز از غرقاب این دریا عبور می کنند و با سرافرازی ضمن لذت بردن از زندگی آرامش و امید را تجربه می کنند.

«سربلندم من، دو چشم من بلند بینش عالی امان است از گزند»

مولوی این سربلندی را در متن زندگی تجربه می کند نه در گریز از زندگی و به جای چرانی و مستی در برابر وسوسه های شیطان، دلیرانه از دام آن ها می گریزد و به نسبتی بلند دست پیدا می کند که وی را از گزند روزگار مصمون می دارد.

این بحث ادامه دارد.

انتهای پیام

دیدگاه شما