پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران: دکتر ناصر مهدوی در بخش یازدهم از سلسله یادداشت های خود به مناسبت ماه مبارک رمضان، از نبود سنجش عقلانی به عنوان اصلی ترین دلیل برای وقوع تلخ ترین رویدادها سخن می گوید.
متن کامل این یادداشت را در زیر می خوانید:
«به نام خداوند کریم»
اشاره کردیم که استفاده از قدرت اندیشه در کنار خیال خوش، می تواند آدمی را از درافتادن به دام رویدادهای بسیار ناگوار و آسیب زا نجات دهد. خردی که به وسیله آن می توان آینده را تصور و پیش بینی کرد و تا حدودی پی به نتایج و عواقب برخی رفتارها برد. خردی که به آدمی جرأت پرهیز از برخی رفتار و اعمال را می بخشد و پیش از وقوع حادثه ای تلخ و مصیبتی ناگوار، بانگ خوش هشدار را در جان و روان انسان سر می دهد.
گفتیم که انسان های فاخر که از زندگی سالم و عمری گرانمایه برخوردارند، در قرآن نیز به وصف حکیم خوانده می شوند به جهت بهره گیری از امکان اندیشه است که با آینده نگری و سنجش پیامد کارها کمتر به ظلمت نفسانی و نابسامانی رفتاری دچار می شوند و از زندگی لذت و بهره بیشتری به دست می آورند.
امروزه در بیشتر مدارس مهم دنیا آنچه به بچه ها و دانش آموزان دوره ابتدایی آموزش می دهند همین تقویت عقل دوراندیش در آنها است. در کنار آموزش فعالیت های جمعی، مسئولیت پذیری و پذیرش خطاهای شخصی و جبران آن، امید به آینده و تلاش برای رسیدن به اهداف خوب از طریق روش های خوب، آموزش دوراندیشی و فرار از دام رنج های ناخواسته از مهم ترین نکاتی است که دانش آموزان این مدارس با استفاده از انواع بازی های مختلف فرا می گیرند تا به این وسیله از عمر خود سود بیشتری به دست بیاورند و با مدیریت عواطف و احساسات خود، مناسبات سالم تری با جهان پیرامون خود داشته باشند، برخلاف نظام آموزش و پرورش ما که بیشتر دانش آموزان را برای بیشتر کردن حفظ سواد و نیز مجهزتر کردن آن ها به خاطر ستیز با جهان و مرگ طلبی برای همه کشورها مهیا می سازیم، دنیای خسته امروز که از جنگ و خشونت و تخریب طبیعت به ستوه آمده، پرورش صفت دوراندیشی در نسل آینده را یک طریق مؤثر در کاستن از نابسامانی های اخلاقی قلمداد کرده و در تقویت حس زندگی عاقلانه تلاش چشمگیری از خود نشان می دهد.
در تاریخ ملی و دینی تلخ ترین رویدادها و سوزناک ترین خاطرات به حوادث و مشکلاتی باز می گردد که از سوی آدمیانی رخ داده است که پیش و پس تصمیم های خود را به میز سنجش عقلانی نبرده اند و عجولانه و با هیجان بسیار و بدون دوراندیشی و عاقبت نگری دست به اقدام زده اند.
در نهج البلاغه و در بخش های متنوع و بسیار این کتاب، خصوصا در نامه 31 این مجموعه که گرانبهاترین تذکرات اخلاقی در آن بیان شده است، یک نکته مهمی که امام چندین بار به آن تاکید فرموده اند این است که «من در میان گذشتگان و احوال و آثار آن ها چنان سیر کردم که تو گویی یکی از همان ها بوده ام» چرا که دوست داشتم با دقت در احوال گذشتگان خوب دریابم که سرنوشت آن ها به کجا انجامید، دریابم که چه بر سر عصیان گران آن ها آمد و عاقبت نیک اندیشان به چه سویی ختم شد تا به این وسیله عقل دوراندیش خود را پویاتر سازم که از خطای گذشتگان و سرنوشت تلخ آن ها بیاموزم و بختیاری خیرخواهان را در درون خود تقویت سازم.
لذا پس از این چنان رفتار کنم که پا در مسیر سرکشان نگذارم زیرا می دانم به چه عاقبتی گرفتار خواهم شد و پارسایی و نیکی را گرامی بدارم زیرا می دانم که جز امید و شادمانی پنجره ای دیگر به روی آن ها گشوده نخواهد شد. در همان خطبه شقشقیه به این نکته اشاره می کند که پس از رحلت پیامبر (ص) که قصه خلافت و سیاست گونه ای دیگر شد، فشار و تحریک بسیاری بر سرم ریخت که خلاف حق توست و می بایست قیام کنی و دیگران را بر سر جایشان بنشانی ولی من گریبان عواطف را به سختی در دست گرفتم و نشستم فکر کردم و دیدم به راه انداختن غوغا و هیاهو جز به بار آوردن خسارت و زیان و نتایجی تلخ، هیچ به همراه ندارد لذا تصمیم گرفتم سکوت کنم. سکوتی که عقل به آن فرمان داده بود نه ترس.
در شب عاشورا امام حسین (ع) درست در جایی که سخت به جمع کردن عده و عده نیاز دارد، برای اصالت بخشیدن به رفتار بهترین یارانش، از آن ها می خواهد که با خود خلوت کنند و به صورتی عاقلانه و حکیمانه به رویدادی که فردا رخ خواهد داد فکر کنند و به این ترتیب با تصمیمی عقلانی گام در مسیر فرزانگی نفس بردارند و جالب است کوفیانی که در برابر امام حاضر هستند از قضا راز این همه ملامت و مصیبتی که به وجود آوردند و سپس پشیمان شدند و هستی خود را به دود و خاکستری سیاه بدل کردند، در هنگامی که امام یاران خود را به دوراندیشی دعوت می کنند، مست غرور ظاهر عمل خود هستند و بی خبر از پایان کاری که ظلمت و تباهی را بر سر آن ها فرو خواهد نشاند.
حافظ هشدار می دهد و می گوید:
«نه هر که چهره برافروخت دلبری داند نه هر که آینه سازد سکندری داند
نه هر کسی که کله کج نهاد و تند نشست کلاه داری و آیین سروری داند
هزار نکته باریک تر ز مو اینجاست نه هر که سر بتراشد قلندری داند»
مراد حافظ ترویج بدبینی و بی اعتمادی نیست بلکه تقویت فرهنگ حزم و احتیاط است که مراقب باشیم فریب صورت و ظاهر را نخوریم و تسلیم جاذبه هایی نشویم که در ورای آن ها جهنمی برای آدمی فراهم شده است.
مولوی نیز در این غزل معروف می گوید:
«دلا نزد کسی بنشین که او از دل خبر دارد به زیر آن درختی رو که او گل های تر دارد
در این بازار عطاران مرو هرسو چو بیکاران به دکان کسی بنشین که در دکان شکر دارد
تو را بر در نشاند او به طراری که می آیم تو منشین منتظر بر در که این خانه دو در دارد»
این بحث ادامه دارد.