اردیبهشت ماه را می توان ماه شعر و ادبیات دانست. بیست و پنجمین روز از این ماه به بزرگداشت فردوسی، شاعر بلند آوازه ی ایران زمین، اختصاص یافته است.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، شاهنامه همواره در طول تاریخ مورد اقبال ایرانیان بوده و آنها در آن به مثابه تاریخ حماسی، سرچشمه جوشان خلاقیت و منبع و سرچشمه عواطف، آرمانها و ایده آلها و قهرمانان خود می نگریسته اند و از طریق نقالان و نقاشیهای قهوه خانه ای و پرده های نمایشی توانسته اند به رویاها و نیازهای خود پاسخ دهند. علی رغم بی مهری هایی که در سالهای اول انقلاب به فردوسی شد، اینک دوباره اندیشه و شخصیت آن حکیم بزرگ مطرح گردیده است؛ اما این بار فردوسی به عنوان احیا کننده هویت ملی و نگهدارنده زبان فارسی مورد توجه قرار گرفته است. در سال 1990 یونسکو با اعلام این سال به عنوان سال فردوسی، کنگره ها و جشنهای متعددی در بزرگداشت اندیشه و شخصیت وی برگزار کرد. امروزه تطابق میان ایرانی بودن و اسلامی بودن و احیای هویت ملی و مذهبی ایرانیان چندان دور از واقع نیست. بر اساس تحقیق پژوهشگران، در شاهنامه نیز اساساً چنین تفاوتی مشاهده نمی شود و ابیاتی که در شاهنامه به بیان شکوه و اقتدار سلطنت سلسله های شاهی می پردازد، در واقع نوعی انتقاد غیرمستقیم از شاهان است. به عبارت دیگر، حماسه فردوسی به انتقاد از حکومت مستبدانه شاهانه پرداخته است.
نکته مهم در باب فردوسی آن است که وی در کسب دانش بسیار جدی بود و در داستانهای کهن، تاریخ اسلام، تاریخ گذشته ایران، ادب فارسی و عربی و اخلاق غور کرده بود. شاید اینکه وی مدتها به دنبال شاهنامه ابومنصوری بود، نشان دهنده دغدغه او در تدوین شناسنامه فرهنگ ایرانی باشد. او نزدیک به سی سال تمام از عمر گرانبهایش را بر سر این کار نهاد و در پیری، در قحط و تنگدستی به خلق داستانهای بلند خود پرداخت و چنان که خوانده ایم، به دنبال پشتیبان برآمد و گمان برد که محمود غزنوی که به شعر دوستی و شاعرپروری آوازه یافته، او را حمایت خواهد کرد؛ ولی برخورد پادشاه غزنه که به نوشته مولف تاریخ سیستان گفت: «شاهنامه خود هیچ نیست مگر حدیث رستم، و اندر سپاه من هزار مرد چون رستم هست» او را سخت آزرده خاطر کرد.
می توان گفت که فردوسی به دو عنصر «ملیت» و «اسلامیت» توجه داشت. از یک طرف آموزه های اسلامی را در اندیشه و رفتار پهلوانان جای داد و از سوی دیگر داستانهای کهن ایران باستان را زنده کرد.
این کتاب سند ارزشمند فرهنگ و تمدن ایران است. شاهنامه گنجینه عظیم واژگان فارسی سره و دنیای تاریخی قوم ایرانی است. در شاهنامه، نامهای جغرافیایی، اعلام، آلات موسیقی، اشخاص و موضوعات گوناگون بسیاری گنجانیده شده و فردوسی با نامگذاری خود توانسته اسامی سرزمینها، شهرها، رودها و کوههای ایران باستان را زنده کند و هزاران نام و نشان و نماد و حادثه را در ذهن ایرانیان بنشاند. انسان ایرانی با خواندن شاهنامه، هم از داستانها و قهرمانان و سرزمین دلاوریها و شکست ها و مقاومتها و پیروزی ها مطلع می شود و هم هویت خود را از سایر اقوام و ملل باز می شناسد. مطالعه دنیای شاهنامه، به ما آگاهی های ارزشمندی درباره مکانها، آداب معاشرت ایرانیان، حوادث، آیینها، مناسک، اخلاق، ارزشها و دغدغه ها و دلهره ها و نیکی ها و پلشتی های عصر باستان و نیز حجم عظیم واژگان و معنا در ذهن توانای حکیم توس به دست می دهد. این نامها اساس بسیاری از شخصیت های ملی و تاریخی ایران است. همین نامها بر اساس ارزش گذاری فردوسی، الگو و هنجار مردمان در طول قرون و اعصار شده و ایرانیان، انسانهای خوب و بد را بر اساس تقسیم بندی فردوسی ارزیابی می کنند.
در شاهنامه حماسه ها صورتی داستانی دارند و حکیم توس در حماسه خود نبردها و قهرمانیهای پهلوانان را مجسم می کند. شاهنامه بیان روح ایرانی است و بیانگر مقاومت ایرانیان بر ضد اهریمنان و انیرانیان است. ایرانیان از طریق شاهنامه با مجموعه ای از افسانه ها، روایات، شخصیت ها و قهرمانان به عنوان پادشاهان و شاهزادگان و پهلوانان اساطیری و حماسی ایران آشنا می شوند. این آشنایی باعث شده تا در ذهن و ضمیر آنان به این شخصیت ها علاقه و دلبستگی پیدا شود و آنان خاطره، رفتار، دلارویها و سرگذشت آنان را با خود هم پیوند دانسته و از اسامی آنان برای نامیدن فرزندان خود استفاده کنند. نامهایی چون: کیومرث، هوشنگ، جمشید، فریدون، ایرج، منوچهر، شیرزاد، خسرو، رستم، تهمورث، سودابه، رودابه، سیاوش، توس، بهرام و رواج آن در بین ایرانیان نشان دهنده آشنایی آنان با داستانهای این قهرمانان و انسانهای اسطوره ای است. حماسه حکیم توس به ایرانیان هویت بخشیده است.