جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

محمدرضا حشمتی: نوعی سرگردانی در نگاه و رفتار جوانان به چشم می خورد

کد خبر: ۸۴۴۸۰
محمدرضا حشمتی: نوعی سرگردانی در نگاه و رفتار جوانان به چشم می خورد

حجت الاسلام محمد رضا حشمتی در یادداشتی که نسخه از آن را در اختیار پایگاه اطلاع رسانی جماران قرار داده است، در ارتباط با موضوع کتاب و کتابخوانی، به ویژه در شرایطی که شاهد برگزاری نمایشگاه بین المللی کتاب تهران هستیم؛ نکاتی را یادآور شده است.

به گزارش جماران، در این یادداشت شرایط توجه به کتاب و کتابخوانی در سال‌های قبل از انقلاب و با حضور اساتیدی شهید مطهری و مرحوم دکتر شریعتی و مقایسه آن را شرایط امروز جامعه در ارتباط با موضوع کتابخوانی بررسی شده است. نگارنده تلاش دارد برای شرایط نامناسب میزان سرانه مطالعه امروز جامعه راه کارهایی را ارائه کند و در این خصوص دولت، دانشگاه‌ها، علما و ... خطاب قرار می دهد.

پرده اول:

سالهای 55 و 56 تغییری در رفتارهای رژیم پهلوی مشاهده می‌­شد. شدت دستگیریهای انقلابیون، شکنجه در ساواک و برخورد دانشجویان در دهه 50 موجب شد امریکایی‌­ها به دولت پهلوی تذکر دهند تا در رفتارشان نرمش نشان دهند. از سال 54 به بعد رویّه ساواک و پلیس و دادگاه­‌ها کمی بهتر شد.

در این سال‌ها مجالی پیدا شد تا بعضی از سخنرانان و روحانیون کلاسهایی دایر کنند و در سخنرای‌ی­ها مطالب مفیدی را برای مردم داشته باشند. مرحوم مطهری و شریعتی در تهران و مرحوم محمدتقی شریعتی و هاشمی­نژاد در مشهد با سخنرانی و تألیف کتاب، مردم بویژه جوانان را با معارف الهی آشنا می­‌کردند. عطش یادگیری در دانشجویان هر روز بیشتر می‌­شد. سخنرانی­‌های مهیّج دکتر شریعتی دست به دست می­‌چرخید و نوارهای سخنرانی آثار مطهری و فلسفی در اکثر خانه­‌ها یافت می‌­شد. آثار مکتوبی هم به نام بعضی بزرگان چاپ و منتشر می­‌گشت. کتاب در دسترس همگان نبود و بجز کتابخانه­‌های سنتی شامل کتابهای مرجع، کتابهای سیاسی در دسترس کسی نبود. کمونیست‌­ها از جهت کتاب و نمایشنامه و فیلم وضع بهتری داشتند. محیط­‌های دانشگاهی اکثراً تحت تأثیر فعالیت چپی­‌ها بود. دراین برهه از زمان جوانان مسلمان اعم از معلم، دانشجو و دانش­‌آموز با زحمت کتاب و سخنرانی و جزوه به دست می­آوردند و آنرا مطالعه می­کردند. بعضی وقتها مجبور می­شدند جزوه و کتابی را استنساخ کنند و در اختیار دیگران بگذارند. کم­کم فهمیدن ارزش پیدا کرد.

در زمانی که شلوار لی و جین و موی بلند گذاشتن و سیگار کشیدن مد بود فهمیدن و مطالعه هم جایی برای خودش باز کرده بود. مردم برای افراد فهمیده که اهل مطالعه بودند ارزش قائل می‌­شدند. اگر فردی که اهل مطالعه بود در محافل و مجالس شرکت می­کرد، خودبخود محور می‌­شد. افراد مطلع بویژه انقلابیون و دانشجویان قدر و منزلتی داشتند. مطالعه کتاب رونق پیدا کرده بود. باسواد به فردی اطلاق می­شد که کتاب بیشتری خوانده بود و یا اهل شعر و ادب بود. مبارزین احترام خاصی داشتند خصوصاً کسانی که زندان رفته بودند. دوره سختی و غربت سرآمده بود. مسابق‌ه­ای برای یادگیری برپا بود. دانشجویان مسلمان که در مواجهه با کمونیست­‌ها بودند ناچار می­‌شدند علاوه بر معارف اسلامی جوابهای مستدلی برای مناظره با رفقای چپی داشته باشند. گاهی اوقات بچه مسلمان­ها بارها کتابهای مرجع چپی­‌ها نظیر کتاب سرمایه مارکس را خوانده بودند.

استناد به آیات قرآن کریم رواج یافت و انتشار روایات محکم و مستدل در محافل و مجالس رونق گرفت. کم­کم ارزش­های جامعه تغییر پیدا کرد. موی بلند و لباسهای جین و فیلمها و آهنگهای مبتذل جای خود را به افرادی داد که با چهره­ای ساده وقت خود را با مطالعه پر می­کردند. این جریان تا پیروزی انقلاب رواج داشت و به یک فرهنگ عمومی تبدیل شد. مسجدها پر از جوانان جویای حقیقت شد. همه می­‌خواستند بیشتر بفهمند. جامعه برای دانایی ارزش قائل بود. نوشتن مقاله و یادداشت و حتی نوشتن انشاء خوب یک ارزش بود، خیلی‌ها به حفظ کردن شعر و حکایات سعدی و نظامی و حافظ روی می­‌آوردند.

اوایل انقلاب هم این حالات رونق داشت. اوج مناظرات و مباحثات بین گروهها در جامعه در زمان تصویب قانون اساسی بود. ما معتقد بودیم (با استدلال) که قانون اساسی مدرن­ترین قانون در جهان است و مخالفین دلیل می­آوردند که این قانون اشکال دارد. این رویه ادامه پیدا کرد و در سالهای اول انقلاب اکثر کارها بر مدار دانایی می­چرخید.

پرده دوم:(سال 1394)

مروری بر نمایشگاه کتاب داریم، نمایشگاهی با غرفه­‌های بی‌شمار و انتشار دهها هزار عنوان کتاب که نوعی رکورد به حساب می­‌آید. جوانان زیادی در نمایشگاه قدم می­‌زنند، کتابها را می­‌بینند، کاری به نویسنده ندارند. بعضی غرفه‌­ها شلوغ­‌ترند. کسی زیاد کتاب نمی‌­خرد، نوعی سرگردانی در نگاه و رفتار جوانان به چشم می­‌خورد. سال 94 با سال 54 خیلی فرق دارد، ارزش­‌های زیادی جابجا شده است، مهمترین پدیده‌­ای که به چشم می­‌خورد این است که افراد کمتری دنبال فهمیدن هستند دانایی در گفتگوها و تعاملات و مناسبات جایگاهی ندارد. گرفتاری‌های اقتصادی و معیشتی موجب شده است کمتر کسی به مقوله مطالعه بپردازد، طبق اعلان آمارهای رسمی سرانه مطالعه در ایران خیلی پائین است. علامت آن در تیراژ کتابهاست، خبر می­رسد بعضی کتابها تیراژ کمتر از 100 جلد آنهم به روش چاپ دیجیتال دارند، صنعت چاپ و نشر کشور در حال رکود است، ناشرین علمی اکثراً دچار مشکل هستند، البته بازار کتاب­های زرد رونق بهتری دارد، کتابهایی درباره روح و جن و سحر و جادو و پیدا کردن گنج و خواب و ... .

کتابسازی هم رونق دارد، مؤلفینی هستند در هر ماه یک کتاب می­‌سازند و به چاپ می‌­رسانند، مردم حتی دانشجویان دکترا حوصله تحقیق ندارند، همایش­‌های علمی زیاد مشتری ندارد، وقتی محقق و اندیشمندی از دنیا می­رود غریبانه تشییع می‌­گردد درحالی که برای چهره‌­های ورزشی و هنری، شهر به هم می‌­ریزد، اگر امروز اعلام شود که ابن سینا و زکریای رازی و مولوی در نمایشگاه حضور دارند تعداد کمی برای دیدن آنها می­‌روند، مدتها بود آیه شریفه:

"هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَالَّذِینَ لَا یَعْلَمُونَ"«گنگ و مبهم بود که یعنی چه خداوند از یک امر بدیهی سئوال کند، معلوم است که فرق است بین دانایی و کسانی که نمی­‌دانند؟!» اما با تأمل در وضع امروز جامعه به اسرار آیه شریفه پی بردم، شاید فلسفه این آیه این باشد که اگر در جامعه­ای بین دانایان و نادانان فرق نبود باید کاری کرد؟!

باید دولت و مسئولین نگران باشند، باید علماء جامعه خوابشان نبرد. ارزش‌های جامعه به سمتی می­‌رود که خواندن شعر مولوی و حافظ و خواندن آیات قرآن واپس‌گرایی محسوب می‌­شود اما خواندن کلمات مهمل امری مدرن به حساب می­‌آید.

وقتی در دولت‌های گذشته جوانان کم سن و سواد به عنوان مشاورین جوان همه کاره شدند و افراد باسواد و با تجربه منزوی گشتند معلوم است که تفاوتی بین دانایان و نادانان وجود ندارد، وقتی رؤسای دانشگا‌هها، دانشکده­ها و گروه‌های علمی افرادی با رابطه به کار گمارده شدند و اساتید و محققین به اجبار بازنشسته شدند معلوم است که اعتبار علم و دانایی از بین رفته است، نگاهی به فیلم­‌ها، سریال­‌ها و روزنامه­‌ها داشته باشیم، در کدام برنامه از علم تجلیل می­‌شود. اگر تصویری هم از دانایی ارائه می­‌گردد همراه است با بدبختی و قرض و غصّه، از آن‌طرف افراد خوشبخت کسانی هستند که با شانس و زیبایی و زرنگی به جایی رسیده‌­اند.

مشکل نشر کشور ریشه در ارزش­‌های جامعه است. اگر جامعه برای دانایی ارزش قائل شد همه به دنبال کتاب خوب می­‌روند. دوباره کتابخانه‌­ها رونق می‌­گیرد، در سبد هزینه خانواده‌­ها کتاب جا باز می­‌کند، ناشر جان می­‌گیرد و بازار کتاب دوباره راه می‌­افتد.

پرده سوم: ( چه باید کرد؟)

در تعالیم دینی جایگاه علم و اندیشه و دانایی جایگاه والایی است که همه به آن اذعان دارند، این وظیفه دول‌تهاست که در رفتار خود تجدید نظر کنند و با ارج نهادن اصحاب خرد و اندیشه به اصلاح فرهنگ بپردازند. ملاک ارزیابی­ها و گزینش­‌ها می‌­بایست بر محور علم و دانایی باشد. طبیعتاً در یک دانشکده هیأت علمی بهترین افرادی هستند تا از بین خود فردی را به ریاست برگزینند. از کتابهایی حمایت صورت گیرد که چهارچوب­های علمی را مراعات نموده و نشر آن برای جامعه مفید باشد.

رویکردهای تبلیغی و ترویجی در سطح سازمانها و نهادهای متولی بویژه رسانه­‌ها به گونه­ای باشد که علم و دانش ملاک فضیلت و برتری باشد. الان بعضی سخنرانی­ها و مقالات منتشر می­گردد که در طول سخنرانی یک جمله مفید مشاهده نمی­شود. اعضای شوراهای داوری در همایش­‌ها و جشنواره‌ها به گونه­‌ای انتخاب گردند که افراد فاضل در هر رشته در آن حضور داشته باشند.

در پایان:

امید است با تغییر رویه ترتیبی اتخاذ گردد تا در این کشور دانایان جامعه ارج و منزلت یابند و اقدامات این کشور براساس علم و دانش باشد. پروژه­‌های عمرانی و فرهنگی در اختیار علماء و اندیشمندان در هر رشته قرار گیرد و تریبونها در اختیار فاضل­ترین افراد باشد.

عدالت اقتضا می­کند در هر جایی عالِم مقدم بر افراد دیگر باشد، اگر این مهم انجام شد بازار نشر رونق پیدا می­کند و آنگاه می­‌توانیم نمایشگاه واقعی کتاب را برگزار کنیم.

انتهای پیام

دیدگاه شما