جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

سید محمد بهشتی در گفت وگوی مشروح با جماران:

اقتصاد فرهنگی از اقتصاد نفتی بزرگ تر است/ اقتصادی ها نمی توانند کشور را به توسعه برسانند

کد خبر: ۸۳۷۲۹
اقتصاد فرهنگی از اقتصاد نفتی بزرگ تر است/ اقتصادی ها نمی توانند کشور را به توسعه برسانند

سیاست های کلی برنامه ششم توسعه در مجمع تشخیص مصلحت نظام در حال تدوین است. برنامه ای که به عنوان برنامه ای میان مدت 5 ساله توسط دولت ها تدوین و به تصویب مجلس شورای اسلامی می رسد که اصولا باید در تدوین برنامه های بودجه و سایر قوانینی که در مجلس تصویب می شود مورد توجه قرار گیرد. برنامه های توسعه باید برنامه هایی چند بعدی باشند که همزمان به ابعاد اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی بپردازند. برنامه ریزی برای توسعه و تحقق برنامه های توسعه همواره با افت و خیزهایی همراه بوده است. در برنامه های اول و دوم بیشتر نگاه اقتصادی در توسعه غالب بوده است . شاید در برنامه سوم و چهارم توسعه بود که نگاه فرهنگی به این مقوله و ابعاد فرهنگی آن اندکی توجه بیشتری شد. با این حال بسیاری از کارشناسان فرهنگی کشور منتقد عدم رویکردهای فرهنگی در فرایند برنامه ریزی توسعه هستند. برخی از این کارشناسان حوزه فرهنگی نظیر دکتر سید محمد بهشتی ، رییس پژوهشگاه میراث فرهنگی کشور معتقد است: آنچه که تحت عنوان توسعه پایدار در برنامه ریزی ما مطرح می شود، مبتنی بر مزیت های تاریخی، طبیعی و فرهنگی ما نیست. او در گفت و گویی که با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران انجام داده ضمن اشاره به عدم وقوف بسیاری به اهمیت اقتصادی فرهنگ اظهار کرد: امروز یکی از بزرگترین اقتصادهای جهان اقتصاد فرهنگی است. اقتصاد فرهنگی از اقتصاد نفت بزرگ تر است.

پایگاه اطلاع رسانی جماران طی سلسله گفتگوهای مختلف با کارشناسان، اساتید و مدیران حوزه های محتلف، ابعاد فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و اجتماعی توسعه را مورد بررسی قرار داده و به ابعاد کمتر پرداخته شده توسعه در برنامه های پیشین می پردازد.

در این گفتگو توسعه و جایگاه فرهنگ در آن، توریسم و نقش آن در توسعه یک جامعه و مباحثی دیگر با دکتر سید محمد بهشتی، رییس پژوهشگاه میراث فرهنگی کشور را به بحث گذاشته ایم که متن کامل آن را در ادامه می خوانید:

* رابطه توسعه و فرهنگ چیست و توسعه فرهنگی یک جامعه مستلزم چه شرایطی است؟

فرهنگ مبدأ و مقصد توسعه است

- منظور از برنامه ریزی های توسعه بعد از جنگ جهانی دوم تا دهه ها، توسعه اقتصادی را شامل می شد و جنبه های دیگر توسعه خیلی موضوع توسعه قرار نمی گرفت. فرض بر این بگیریم که اگر توسعه اقتصادی اتفاق بیفتد، بهداشت درمان هم خوب خواهد شد، آموزش وضعیت خوبی را تجربه خواهد کرد و اصولا همه چیز بهبود خواهد یافت و به نوعی همه چیز متاثر از توسعه اقتصادی خواهد بود. خود توسعه اقتصادی را هم موکول به اجزایی می دانستند که باز خود آنها به نوعی در رابطه با اقتصاد بود. منشأ اقتصاد هم اقتصاد بود نه چیز دیگر. بعد ها متوجه شدند که حیات جامعه ابعاد دیگری هم دارد و این نیست که توسعه اقتصادی مسبب ابعاد دیگر توسعه هم هست. بعد ها برنامه ریزی های توسعه متحول شد و شاهد یک نگاه چند رشته ای در توسعه شدیم.

در دهه های اخیر موضوع فرهنگ شاید به عنوان آخرین موضوع وارد بحث توسعه شد. اما حقیقت امر این است که در 15 سال پیش یونسکو مطالعه ای را با سرپرستی آقای خاویر پرز دکوئیار تحت عنوان "نسبت توسعه و فرهنگ چیست"، انجام داد. خلاصه نتیجه این مطالعه این بود که فرهنگ چیزی در عرض اقتصاد و سیاست و ... نیست بلکه فرهنگ محصول توسعه و در عین حال فرهنگ مبنای توسعه هم هست یعنی فرهنگ مبدأ و مقصد توسعه هم هست. اینجا وقتی از فرهنگ صحبت می کنیم فرهنگ به معنی خیلی عمومی مد نظر است. جایی که فرهنگ مبدأ قرار بگیرد آن معنی از فرهنگ مقصود است که ما در کشور خودمان تحت عنوان میراث فرهنگی می شناسیم. البته در نگاه عوامانه میراث فرهنگی محدود به آثار تاریخی می شود.

در ترسیم برنامه‌های توسعه نگاه ما بیشتر کمی است تا کیفی

منظور من از میراث فرهنگی تخت جمشید نیست مقصود من آن چیزی است که تخت جمشید به آن شهادت می دهد. یعنی فرهنگ به معنی حاصل تعامل تاریخی ما با محیط است. فرهنگ یعنی اینک این سرزمین کجاست و مردمان آن سرزمین که هستند و شخصیت و اندوخته تاریخی شان چیست؟ اگر توسعه مبتنی بر این فرهنگ باشد، برنامه توسعه حتما منجر به توسعه خواهد شد و در غیر این صورت مسلما توسعه نخواهیم یافت. یعنی مسیر را اشتباه انتخاب کرده ایم و راه رفتن در چنین مسیری با هر سرعتی که باشد ما را از هدف دورتر خواهد کرد. آنچه که تحت عنوان توسعه پایدار در برنامه ریزی ما مطرح می شود مبتنی بر مزیت های تاریخی و طبیعی و فرهنگی ما نیست. مطالعات مزیت های تاریخی، فرهنگی و طبیعی ما مطالعات مربوط به میراث فرهنگی است. این کاستی باعث می شود در نظام برنامه ریزی مان جامعه به جمعیت تبدیل می شود. شهر بم را شهری با جمعیت 80 هزار نفری معرفی می کنند در حالی که شهرهای زیادی در ایران جمعت 80 هزار نفری دارند. از نظر نظام برنامه ریزی ما وقتی این نگاه وجود نداشته باشد همه شهرهای 80 هزار نفر هیچ فرقی باهم ندارند. همه شان مشابه به نظر می رسند. در حالی که همه این شهرها با هم فرق دارند و توانمندی های متفاوت و ویژگی های منحصر به خود را دارند. نگاه ما بیشتر کمی است تا کیفی.

* آیا ایران از لحاظ تاریخی فرایندی به نام توسعه را چه موفق و چه ناموفق تجربه کرده بود؟

توسعه در ایران مبتنی بر تاریخ، فرهنگ و طبیعت بوده است

- بله، توسعه امر جدیدی نیست. در همه سرزمین ها از جمله سرزمین ما، توسعه اتفاق می افتاده است. ثانیا توسعه بر وضعیت تاریخی فرهنگی و طبیعی مبتنی بوده است.

*یعنی توسعه وضعیتی بهتر از وضع موجود را داشته است؟ به عبارتی شما به برنامه ریزی توسعه به شکلی که امروز مطرح می شود نقد دارید؟

توسعه مدرن برای ایران حاصلی نداشته است

- مسلما. توسعه مدرن برای ما حاصلی نداشته است. زحمات زیادی کشیدیم و منابع بسیاری صرف کرده ایم. ما 90 سال است که در صنعت کشورمان سرمایه گذاری کرده ایم تا کشوری صنعتی داشته باشیم. با فرض اینکه کشور ما صنعتی نیست. این فرض غلط است. یکی از مهمترین منابع کشور ما در طول تاریخ، صنعت بوده است. در هیج جای دنیا قبل از دوران مدرن صنعت به مفهوم مدرن وجود نداشته است. ما کشوری مثل کشور خودمان را بدون در نظر گرفتن این سابقه، می خواهیم به شکل مصنوعی صنعتی کنیم و عملا کشور ما بعد از 80 سال صنعتی نیست.

* اگر بخواهیم به موضوع برنامه ریزی توسعه بپردازیم. برنامه ریزی که در قالب برنامه های 5 ساله از قبل انقلاب اسلامی شروع شده با افت و خیزهایی همراه بوده است. حال اگر برنامه های توسعه 5ساله را یک برنامه میان مدت محسوب کنیم برنامه های اول تا پنجم توسعه ما تا چه حدی متناسب با برنامه های بالا دستی بودند و تا چه حدی قوانین مصوبه، قوانین بودجه و سیاست های اجرایی دولت ها هماهنگ با اهداف این برنامه ها بوده است؟ لطفا این سوال را با تاکید به ابعاد فرهنگی برنامه ها پاسخ دهید.

همیشه درصد قابل توجهی از برنامه‌ها اجرایی نمی‌شود

- کسانی که متولی امر برنامه ریزی بودند همیشه از عدم اجرایی شدن برنامه ها اظهار عدم رضایت می کنند. همیشه درصد قابل توجهی از برنامه ها اجرایی نمی شود. این معلول عواملی است که به بعضی از آنها اشاره کردید. اتفاقاتی که در ذیل آن برنامه افتاده است. تصمیم گیری های مدیریتی که شده است. اینها به نحوی در آن برنامه اخلال ایجاد کرده است. ما فرض کنیم که 100 درصد این برنامه ها هم اجرایی می شد. وقتی برنامه مبتنی بر مزیت های تاریخی فرهنگی و طبیعی یک سرزمین تدوین نمی شود منجر به توسعه نخواهد بود. ما پروژه اجرا می کنیم، ولی این پروژه منجر به توسعه و سعادتمندی ما نمی شود.

ما در حاشیه خلیج فارس پروژه های بسیار سنگینی اجرا کرده ایم، ولی مردمان حاشیه خلیج فارس همچنان از فقر رنج می برند. اگر این مناطق توسعه پیدا می کرد حداقلش این بود که دیگر فقیری نباشد. وقتی ما کاری به مزیت های تاریخی، فرهنگی و طبیعی سرزمینمان نداریم و شروع به برنامه ریزی توسعه می کنیم، یعنی اینکه کشورمان را مثل تکه کاغذی سفید می بینیم. در صورتی که ایران یک تکه کاغذ سفید نیست مثل یک موجود زنده است و واکنش نشان می دهد. رودخانه ها و تالاب های های ما خشک می شوند، دریاچه ارومیه ما خشک می شود، مدیریت آبهای شیرین ما هیچ آمادگی در برابر بحران آبی آینده ندارد. گویی ما برای یک کشور پر آب تصمیم می گرفتیم. تصور می کردیم که کشورمان مثل یک کشور اروپایی است که 100 روز بیشتر روزهای آفتابی ندارد. در حالیکه ما کشوری هستیم که 300 روز آفتابی داریم. در طول تاریخ هرگز ما آبهایمان را در سطح زمین و جلو آفتاب جمع نمی کردیم. چون می دانستیم که دشمن آب در سرزمین ما آفتاب است. ما خیلی زحمت می کشیم و خیلی منابع صرف می کنیم، ولی این منجر به توسعه نمی شود. الان تخمین زده می شود که بخش قابل توجهی از سرزمینمان به دلیل بحران آبی که وارد آن شده ایم و احتمالا 30 سال طول بکشد غیر قابل سکونت و زیست خواهد شد. اکنون هم بخش قابل ملاحظه ای از کشور ما دچار فرونشست شده و صدماتی دیده است که بخش اعظم آن غیرقابل جبران است. فکر نکنیم که اگر همه برنامه های 5 ساله مان را درست اجرا می کردیم این اتفاقات نمی افتاد. چه بسا میزان صدمات بیشتر هم می شد.

* حال که سیاست های کلی فرهنگی برنامه ششم توسعه در حال تدوین است، تحلیل شما از مواردی که تدوین و ابلاغ خواهد شد چیست؟ شما به عنوان یک کارشناس فرهنگی چه انتظاری از سیاست گذاران برنامه ششم دارید؟ اگر این سیاست ها و کلیات برنامه ششم در ابعاد فرهنگی هم طبق منوال برنامه های قبلی پیش رود، تحلیل شما چه خواهد بود؟

برنامه های گذشته پر از حرف‌های خوب است ولی در عمل اتفاق خوبی نمی افتد

- کلا ما وقتی چیزی می نویسیم حرف های خوب می نویسیم، ولی وقتی می خواهد به مرحله اجرا درآید، در بزنگاه های تصمیم گیری رفته رفته آب می رود و به یک چیز دیگر تبدیل می شود. به عنوان مثال به صنعت اشاره کردم. ما خواستیم صنعتی شویم و صنعتی نشدیم. در صورتی که ما در طول 90 سال گذشته سرمایه گذاری جدی در حوزه هنر نکردیم، ولی کشور ما در مقیاس کشورهای منطقه یک کشور مولد در عرصه هنر محسوب می شود. مثل این است که زمینی آنقدر برای گیاهی حاصلخیز است که حتی وقتی باغبانی هم نمی کنیم، گیاه رشد می کند. آن وقت ما تصمیم گرفتیم تا در این زمین مثلا کیوی بکاریم. بعد در بزنگاه ها کیوی ما تبدیل به چیزی دیگر می شود و لابلای اینها که همه اش محصولاتی با کیفیت درجه 3 هستند، همان گیاه هایی که مستعد این خاک هستند و حواسمان به آن نبوده رشد کرده اند و بالا آمده اند.

ما که متوجه می شویم در عرصه هنر کشور مولدی هستیم، خوب یکبار هم بیاییم و در عرصه هنر همان سرمایه گذاری را که در صنعت کرده ایم را بکنیم و تعارف نکنیم و تا آخر دنبال کنیم. ما باید ظرفیت های ذاتی کشورمان را باور داشته باشیم. اگر این کار را بکنیم حتما نتیجه می گیریم و زودتر به نتیجه می رسیم. وقتی محصولی متناسب زمین ما نیست حتی با 100 سال زحمت منجر به نتیجه خوب نمی شود. کافی است فقط یکسال به استعداد طبیعی زمینمان مراجعه کنیم و نتیجه بگیریم. برنامه های گذشته هم پر از حرفهای خوب است، ولی در عمل اتفاق خوبی نمی افتد. چون آن حوزه هایی که تاکنون گلی بر سرمان نزده اند منابع را دور خودشان جمع کرده اند و حوزه ای که آبرو، شأن و هویت کشور را تضمیین می کند بی بهره می ماند و هنر در حد جمله« رامشگران بنوازند» می ماند. ما در همین حد برای هنر ارزش قائلیم، چون فکر نمی کنیم هنر می تواند کار و حوزه اصلی ما باشد. چون اولا فکر می کنیم حتما باید پول در بیاید و ثانیا فکر نمی کنیم که از هنر هم پول در می اید. در صورتی که کشورهایی وجود دارد که درآمدشان از هنر بیشتر از درآمدهای نفتی ما است.

چون از اقتصاد فرهنگی سر در نمی‌آورند، اقتصاد نفتی را مهم‌تر می‌دانند

امروز یکی از بزرگترین اقتصادهای جهان اقتصاد فرهنگی است. اقتصاد فرهنگی از اقتصاد نفت بزرگ تر است. چون از موضوع سر در نمی آورند فکر می کنند نفت مهم تر است. در طول تاریخ تا قبل از دوره مدرن برای ما قبیح بوده است که ماده خام صادر کنیم. تا آخر دوره قاجار هم چنین بوده است. ابریشمان را خام صادر نمی کردیم. به پارچه و حریر و فرش تبدیل می کردیم و صادر می کردیم. از دوره مدرن تبدیل به خام خوار شدیم. همه چیز را به شکل ماده اولیه صادر کردیم. ذوق هم می کنیم که داریم نفت و سنگ فله صادر می کنیم. ذوق می کنیم که هر ماده اولیه را از کشورمان صادر می کنیم. در حوزه فرهنگ نمی شود چیزی را به شکل ماده خام صادر کرد. در حوزه فرهنگ محصول منحصر به فرد این سرزمین تولید می شود.

*به نظر می رسد در برنامه های توسعه، اقتصاد را مهمترین بازوی توسعه قلمداد می کنند و فرهنگ در اولویت های بعدی قرار دارد. چگونه می شود اهمیت فرهنگ در توسعه و توسعه فرهنگی را برجسته کرد و نقش و اهمیت آن را در برنامه های توسعه پررنگ تر کرد؟

وقتی کشوری فقیر می شود تازه باید متوجه ارزش‌های اصلی اش شود

- این به فهم ما نسبت به موضوع فرهنگ برمی گردد. زمانی با یکی از رؤسای سازمان برنامه ریزی که تازه رییس این سازمان شده بود، صحبت کردم و گفتم بیایید و منابع در اختیار حوزه فرهنگ قرار دهید تا یک کار خوبی انجام دهیم. گفت: پرداختن به حوزه هایی که تو می گویی مال کشورهای خیلی پولدار است ما این قدر پول نداریم که به این مسائل بپردازیم. اتفاقا وقتی کشوری فقیر می شود تازه باید متوجه ارزشهای اصلی اش شود. اینجاست که مشخص می شود متوجه موضوع نیستیم. حتی جملاتی که در برنامه ها نوشته می شود ناشی از درک صحیح مساله نیست. بزرگترین اقتصاد جهان، فرهنگ است و اقتصادی های ما این را بجا نمی آورند. درآمد ناشی از وجه فرهنگی پاریس بیشتر از درآمد کل صنایع استان پاریس است.

*اگر توریسم را هم جز اقتصاد فرهنگ محسوب کنیم، وضعیت کشور نسبت به پتانسیل هایی که در این زمینه داریم را چگونه ارزیابی می کنید؟

سریال‌های ترکیه‌ای اقتصاد این کشور را تامین می‌کند

- ببینید ترکیه در بیخ گوش ما فقط از حوزه فرهنگ و هنر چقدر درآمد دارد. حتی در آمریکای جنوبی سریال های ترکی پخش می شود. بابت این سریال ها پول وارد اقتصاد ترکیه می شود. این به جز آن است که بسیاری از معضلاتی که سیاستمدارانشان نتوانسته اند حل کنند را بخش فرهنگی شان حل می کند. زمینه ایجاد می کنند که از همه جای دنیا برای گردش به ترکیه بروند. با یک تیر چند نشان زده اند. کدام فعالیت اقتصادی می تواند این قدر ارزش اقتصادی داشته باشد.

*به نظرتان چه موانعی اجازه نمی دهد اهمیت فرهنگ را درک کنیم و روی فرهنگ بیشتر سرمایه گذاری کنیم؟

توریسم در ایران یک معادله 5 مجهولی است

- بیشتر موانع ذهنی است؛ من وقتی با اقتصادی هایی که مقداری متوجه مطلب شده اند برخورد کرده ام، گویی که یک گنج اقتصادی پیدا کرده اند، اما تعدادشان خیلی کم است و در محافل اقتصادی تنها هستند و نمی توانند با اقتصادی های دیگر گفتگو کنند و ارزشهای اقتصادی حوزه فرهنگ و هنر را خوب بیان کنند. توریسم در کشور ما یک معادله 5 مجهولی است. و در افکار عمومی و در بین مدیران به صورت یک معادله یک مجهولی می دانند. این که توریست بیاید و پول خرج کند و اشتغال ایجاد کند و تمام، در صورتی که این یکی از مجهولات توریسم است و 4 مجهول دیگر هم دارد که باید باهم حل شوند.

*لطفا بفرمائید منظورتان از این مجهولات چیست؟

اصطلاح شمال یک واژه ای است که در دوره معاصر رایج شده است

- ببینید 40 میلیون نفر به مازندران می روند. حالا بیایید از این 40 میلیون نفر بخواهید مقداری درباره مازندران توضیح دهند. مازندران از نظر این افراد متشکل از کوه و جنگل و دریاست. بپرسید فرق نوشهر با قائمشهر چیست؟ نمی دانند. می گویند شمال است. اصلا این اصطلاح شمال یک واژه ای است که در دوره معاصر رایج شده است. قبل از سال 37 به این جغرافیا شمال نمی گفتند. یا گیلان است یا مازندران. یا رشت است یا لاهیجان و یا ساری است یا قائمشهر. شمال نداریم. مثل اینکه مثلا به کسی بگوییم آدم. اینکه این آدم، آدم است و یک حیوان نیست، این خیلی توهین آمیز است. اکبر جوجه از مازندران معروف تر است. ما 40 میلیون نفر را به مازندران می فرستیم که مازندران را نبینند. با مازندران بودن مازندران ملاقات نکنند. به مازندرانی بودن مازندرانی ها هم توجه نکنند. این ضد توسعه است. ابن افراد می روند و از لحاظ اقتصادی آنجا پول خرج می کنند، ولی مردم آن منطقه باید زباله این 40 میلیون نفر را جمع کنند. آسیب های اجتماعی زیادی وارد می کنند. رفته اند و مزارع مردم را خریده اند و ویلا ساخته اند. این نوع توریسم توسعه به همراه نمی آورد.

*جامعه ما درک درستی از توریسم همراه با توسعه ندارد؟

تنوع فرهنگی درست مدیریت نشود، موجب نقار فرهنگی خواهد شد

- این مردم ما نیستند که در قبال برنامه ریزی مسوول هستند. این نخبگان جامعه هستند که باید بنشینند و بیندیشند و برنامه ریزی کنند. باید برنامه ریزی هایمان به نحوی باشد که اصفهان را و مردم اصفهان را به صفت اینکه اصفهان است و اصفهانی بجا بیاوریم. جامعه تصمیم نگرفته است که نفهمد. وقتی غذایی با عطر و طعم مطبوع مقابلش بگذاریم معلوم است که می پسندد. وقتی توریسم را صرفا اقتصادی نگاه می کنیم و نگاه فرهنگی به توریسم نمی کنیم متوجه نمی شویم توریسم می تواند مقوم امنیت کشور باشد. توریسم می تواند تقویت کننده وفاق ملی در کشور باشد. کشوری که این همه تنوع فرهنگی دارد اگر درست مدیریت نشود موجب نقار فرهنگی می شود. طوری می شود که هر دو تا 10 ماه و هر دوتا شهر ما دشمن می شوند. باید به جامعه ایران این فرصت را بدهیم که کردها را به صفت کرد بودن بجا بیاورند. کردستان را به صفت کردستان بودن بجا بیاورند. بلوچستان را همچنین. نه اینکه وقتی کلمه بلوچستان به میان می آید یاد فقر و نا امنی و مواد مخدر بیفتیم. سیستان و بلوچستان این نیست. یک منطقه بسیار ارزشمند سرزمین ماست. مردمی که آنجا هستند از یک فرهنگ بسیار غنی برخوردارند.بلوچستان جز زیبایی چیز دیگری ندارد. ولی همه اش زشتی ها در ذهن مردم ما ایجاد شده است. برای اینکه این زشتی ها را از ذهن مردممان پاک کنیم، باید آنها را به ملاقات بلوچستان و بلوچ ها به ملاقات کردستان و کرد بودن کردها ببریم. به ملاقات همه نقاط کشور ببریم. این را توریسم مدیریت می کند. به شرطی که رویکرد صحیحی داشته باشیم. نه اینکه چون خانه دایی مان شمال است برویم شمال و خانه خاله مرکز یا جنوب است به مرکز یا جنوب برویم. با این سیاق آن بلایی که سر مازندران آوردیم را به سر دیگر نقاط کشور می آوریم و بیشتر نقار فرهنگی را دامن می زنیم.

در سطح جهانی مشکلاتی داریم که مهمترین آن تصویر نادرستی است که در طول این سی و چند سال کشورهای دیگر از ما ایجاد کرده اند. شاهدش این است که وقتی گردشگری وارد ایران می شود هنگام خروج از کشور شگفت زده ایران را ترک می کند. چون مابه التفاوت تصویری است که از ایران داشته و تصویری است که از ایران دیده است. اگر می خواهیم تصویر صحیحی از خود بدهیم و این نگاه غلط را اصلاح کنیم چه روشی بهتر از این که فضا را مساعد کنم تا آنها به ملاقات ایران و مردم کشورمان بیایند. برنامه ریزی ما با جهت این باشد که این ملاقات صورت گیرد. همراه این حتما پول خواهد آورد و اشتغال ایجاد خواهد شد. مثل گندمی می ماند که می کارید، گندم به دست می آید و کاه هم به دست می آید. از نظر مسئولان ما گندم حاصله از این کشت اشتغال و درآمد اقتصادی است در حالیکه در گردشگردی اشتغال و درآمد اقتصادی کاه است و گندمش آن ملاقات و آن اصلاح تصویر است. آن است که امنیت کشور ما را تقویت می کند و به دنیا می فهماند که ما که هستیم. اگر دنیا ما را آنطور که هستیم بشناسد می داند که ما مدعی صلح در دنیا هستیم.

*شما در بخشی از صحبت هایتان به این اشاره کردید که فرهنگ مبدأ و مقصد توسعه است و اشاره ای کردید که بزرگترین موانع توسعه فرهنگی و درک اهمیت فرهنگ در ابعاد دیگر توسعه موانع ذهنی است. به نظر شما برای برداشتن این موانع چه باید کرد؟ نقش رسانه ها در این زمینه چه می تواند باشد؟

اگر پول نداریم باید توسعه را بر اساس مختصات تاریخی، فرهنگی و طبیعی خود برنامه ریزی کنیم

- اولین کاری که رسانه ها می توانند بکنند پرسش از خود توسعه است. یعنی اینکه چه اتفاقی بیفتد تا بگوییم اینجا توسعه پیدا کرده است. کارخانه داشته باشد توسعه پیدا کرده؟ اشتغال ایجاد شده باشد توسعه اتفاق افتاده است؟ چه اتفاقی باید بیفتد که بگوییم توسعه روی داده است. ما فقط می دانیم که توسعه چیز خوبی است. فکر می کنیم توسعه معجزه ای است که قرار است همه مشکلاتمان را مرتفع کند. توسعه چه نسبتی با سعادتمندی جامعه دارد؟ آیا هر جامعه ای که شکمش پر باشد سعاتمند است؟ یا تازه این تنها مقدمه سعادتمندی است. پس سعادتمندی چیست که توسعه مقدمه آن است؟ ما اگر مسیری را برویم که مثلا شکم مان را پر کند ولی سعادت ما را تضمین نکند آیا راه درستی را رفته ایم؟ سعادت اخروی را نمی گویم همین سعادت دنیوی مد نظرم است. اینکه از زندگی خودمان رضایت خاطر داشته باشیم. ما احساس آسایش و امنیت داشته باشیم. ما فرصت اعتلا پیدا کردن بکنیم. ظرفیت های بالقوه خود را آشکار کنیم. می گویند استان اصفهان توسعه یافته است. آیا در استان اصفهان این چیزها اتفاق افتاده است؟ اگر اتفاق افتاده می توانیم بگوییم توسعه یافته است در غیر اینصورت توسعه نیافته است؟

ما در کشورمان آمده ایم یک سری شاخص ها را به صورت اعلام نشده معیار توسعه قلمداد کرده ایم و بعضا با شاخص های اعلام شده اندازه گیری کردیم که توسعه اتفاق افتاده یا نه. این شاخص های کمی نمی تواند میزان سعادتمندی یک ملت و یک جامعه را بسنجد. سعادت یک مساله کیفی است و باید با شاخص های کیفی آن را سنجید. مثل این است که غذایی که می خوریم درست است که باید پروتئین و ویتامین بدنمان را تامین کند، اما این غذا خوشمزه هم باشد یا نه؟ خوش عطر هم باشد یا نه با این غذا شاعری هم باید بکنیم یا نه؟ در غیر اینصورت که غذای بیمارستانی هم همان پروتئین و ویتامین را می تواند وارد بدنمان بکند. اسم این را نمی توانیم بگذاریم توسعه. هیچ کس رغبتی برای خوردن غذای بیمارستان ندارد. هیچ کس اشتهای غذای بیمارستانی را ندارد و دلش برای غذای بیمارستان تنگ نمی شود. توسعه آن است که دل ما را برای خودش تنگ کند. حال وقتی ما علیرغم مختصات تاریخی فرهنگی و طبیعی خودمان می خواهیم توسعه پیدا کنیم با فرایندی بسیار پرهزینه و شکننده طرف هستیم و اصلا عوارض ناشی از آن هزینه های بیشتری نسبت به درآمد آن را به ما تحمیل می کند. اگر پول نداریم و منابع کافی نداریم باید توسعه مان را بر اساس مختصات تاریخی، فرهنگی و طبیعی خود برنامه ریزی کنیم.

* یعنی در برنامه های 5 گانه توسعه در گذشته هیچ کدام از مختصات تاریخی ، فرهنگی و طبیعی لحاظ نشده است؟

فرهنگ می تواند لوکوموتیو ران توسعه کشور باشد

- در برنامه 5 ساله سوم برای اولین بار حوزه فرهنگ حضور پیدا کرد. در برنامه چهارم داشت این مساله عمیق تر می شد که متاسفانه آن را تعطیل کردند. برنامه پنجم توسعه هم تقریبا شبیه یک شوخی بود. امیدواریم در برنامه 5 ساله ششم بر گردیم به همان روالی که نظام برنامه ریزی در برنامه های سوم و چهارم شروع کرده بود. چون اگر برنامه ریزی را یک قطار فرض کنیم در برنامه سوم برای اولین بار فرهنگ را سوار این قطار کردند. در برنامه چهارم هم یک واگن اختصاصی برای فرهنگ در نظر گرفته شد. امیدوار بودیم که در برنامه های بعدی واگنی درجه یک به آن اختصاص یابد و در برنامه ششم فرهنگ به عنوان لوکوموتیو ران توسعه عمل کند. اگر فرهنگ جدی گرفته شود می تواند لوکوموتیو ران قطار توسعه شود. اما هنوز اقتصادی ها لوکوموتیو ران توسعه هستند و ما با این شرایط توسعه پیدا نخواهیم کرد.

........................................

گفت‌وگو: حسن مخترع

انتهای پیام

دیدگاه شما