جماران- الهه اسلامی: معروف است که مردم ایران دل پر دردی دارند و خنداندن جماعت ایرانی کاری بسیار مشکل است. این قاعده این روزها کمتر در مورد کسانی که در سینماها به تماشای فیلمهای طنز و غیرطنز مینشینند، صدق میکند. کافی است برای دیدن یکی از فیلمهای جدیای که امروز روی پرده سینماست، یکی دو ساعت وقت بگذارید و به جای تماشای فیلم مردم را نگاه کنید. با کمال تعجب خواهید دید تعداد زیادی از آنها دنبال دیالوگهای خندهدار میگردند، ولو یک فحش ساده که در مکالمات روزانه خود به وفور از آن استفاده میکنند. پر فروش شدن فیلمهای کمدی و تولید سریالهای آبکیِ طنز در شبکه نمایش خانگی هم فرضیه مطرح شده درباره ایرانیها را مورد سؤال قرار میدهد. این البته به معنای رد فرضیه دردمند بودن جماعت ایرانی نیست! استقبال از فیلمهای طنز و خندیدن به صحنههای معمولی فیلمهای جدی برای مردم بیشتر شبیه فرار است، فرار از هر آنچه که نتواند خنده دار باشد. مردم کمدی آبکی میبینند تا مشکلات خود را برای دقایقی فراموش کنند و به فیلمهای جدی هم میخندند تا مصائب شخصیتهای داستانی بر دردها و رنجهای خودشان نیافزاید.
البته استفاده از دیالوگهای طنز آمیز در فیلمهای اجتماعی اجتناب ناپذیر است و طبیعی است که مردم در صورت همزادپنداری با شخصیتهای فیلم، با دلخوشیهای آنها شاد شوند و وقتی شخصیتها به چیزی میخندند، آنها هم بخندند. مشکل از آنجا آغاز میشود که انتقادات اجتماعیِ طنزآمیز رنگ و بوی شوخیهای زودگذر را به خود میگیرند و در انبوهی از پیامهای یک فیلم گم میشوند.
اینکه خندیدن در صدر اهداف تماشاگرانِ امروزی برای مراجعه به سینماها قرار گرفته بیربط به خلأ سرگرمیهای متنوع و در دسترس بودن تفریحات سالم برای همگان، نیست. با وجود گران شدن بلیت سینماها و با همه انتقاداتی که به این مسئله میشود، باز هم سینما رفتن ارزان ترین تفریحهاست. پس طبیعی است که عده زیادی تنها برای تفریح کردن بروند سینما نه برای علاقه به فیلم و یا آشنایی با دردهای اجتماع.
دغدغه مند نبودن مردم در برابر دردهای اجتماع به خودی خود به معنای بی تفاوت بودن مردم نسبت به مسائل اجتماعی نیست، اتفاقا برعکس مردم ما به خوبی از آنچه که در اطراف خود میگذرد آگاه هستند و به همین دلیل انتظار آنها از سینماگری که خود را نخبه میداند و باید یکی دو قدم از افراد عادی جامعه جلوتر حرکت کند، تکرار مکررات نیست.
در شرایطی که بسیاری از فیلمهای اجتماعی و سینماگران دغدغهمند، متهم به سیاه نمایی میشود و انگشت اتهام منتقدان سیاست زدهی سینما بیشتر از آنکه به سوی لودگی در فیلمهای طنز نشانه رود، سینمای اجتماعی را در مظان اتهام قرار میدهد، نمیتوان از مردم توقع داشت دغدغه سینمای جدی داشته باشند. سینماگران نیز ناچار به پرداختن به مسائل دست چندم جامعه هستند و بنابراین اگر بهترین فیلم را هم بسازند، هنوز چند قدمی قبل از مخاطب سینما حرکت کردهاند. چنین فیلمهایی قطعا فکر مخاطب سینما را درگیر نخواهند کرد. آنها روی پرده سینما بخش کوچکی از کوه مشکلاتی را مشاهده میکنند که مواجهه با آنها برایشان عادت شده است. در نتیجه فرقی نمیکند برنامه امشب سینماهای تهران و شهرستانها یک فیلم کمدی باشد یا تراژدی، «تماشاگرانِ الک به دست» صحنههای غیر جدی را جدی میگیرند و از ته دل به آنها میخندند، اما صحنههای تراژدیک را پس میزنند.