یک کارشناس ادبیات فارسی درباره ترجمه آثار سعدی در اروپا گفت: «ترجمه گلستان به قدری در اروپا تأثیرگذاشت که همه اروپا را زیر سلطه اوج مفهوم خود قرار داد. «کارنو»، رئیس جمهور فرانسه نام سعدی را روی خود گذاشت و در تاریخ، «سعدی کارنو» لقب گرفت.»
دکتر اسماعیل آذر، استاد و پژوهشگر زبان و ادبیات فارسی، در گفت و گویی اختصاصی با خبرنگار جماران گفت: سعدی معیار زبان فارسی است؛ شاعری است که بهترین نثر و نیز بهترین غزل به او اختصاص دارد. یکی از حیرت انگیزترین صفات سعدی این است که بعد از او همه سعی کردند از او تقلید کنند، اما هیچکس موفق نشد. هرکس راه تقلید سعدی را در پی گرفت؛ گمراه شد. فقط می توانم بگویم تا اندازه ای «قائم مقام فراهانی» در «منشآت» در تقلید سعدی موفق بوده است؛ زیرا او قالب را از سعدی گرفت و حرف خود را در آن ریخت.
وی افزود: سعدی شاعری است که روحش با قرآن آمیخته شده و یکی از شریعتمدارترین شاعران طول تاریخ است. او حتی در اوج پلکان عشق هم رعایت شرع را می کند؛ ضمن اینکه بیهوشی ها و مستی های بسیاری در شعر سعدی می بینیم، اما در اوج مستی نیز شریعت را رها نمی کند.
مدیر عامل مؤسسه فرهنگی هنری فرهنگیان، سعدی را مصلحی اجتماعی دانست و تصریح کرد: سعدی مصلح جامعه است؛ یعنی سعی دارد رابطه انسان با انسان را تنظیم کند و این موضوع در گلستان مشهود است. در بوستان سعی دارد رابطه انسان با خدا را تنظیم کند؛ به عبارت دیگر، گلستان روح انسان را تلطیف می کند. بنده به ذکر نمونه ای کوتاه از گلستان بسنده می کنم: «پادشاهی درویشی را گفت: هیچت از ما یاد آید؟ درویش پاسخ داد: آری هرگاه خدا را فراموش کنم.» این از شگفتی های سعدی است که در یک حکایت بسیار کوتاه، مضمونی بلند را می گنجاند.
وی در تبیین جایگاه سعدی در ادبیات جهان خاطرنشان کرد: در سال 1636 میلادی، برای اولین بار «آندره دوریه» در فرانسه، به ترجمه گلستان سعدی همت گمارد. ترجمه گلستان به قدری در اروپا تأثیرگذاشت که همه اروپا را زیر سلطه اوج مفهوم خود قرار داد. «کارنو»، رئیس جمهور فرانسه نام سعدی را روی خود گذاشت و در تاریخ، «سعدی کارنو» لقب گرفت. بعدها این نام را به فرزند خود داد. پدر کارنو، «لازار کارنو» که مردی خشن بود؛ با خواندن این ترجمه مردی لطیف و بذله گو شد. این مطلب در تاریخ فرانسه آمده است.
عضو کمیسیون هنر شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود: حتی گروهی تصمیم گرفتند بسیاری از قوانین آن روز فرانسه را با توجه به گلستان و مضامین تربیتی سعدی بنیان نهند. یکی از این شخصیت ها «مادام دورلند» بود که بعدها در حوالی انقلاب فرانسه، او را به گیوتین سپردند و مانع از اجرای اقدامات صلح جویانه او شدند. مادام دورلند سعدی را یکی از آزاده ترین شخصیت های جهان لقب داد و این برای ما فارسی زبان ها یک عزت و افتخار است که پرچمدار مرتفع ترین و متعالی ترین فرهنگ و حکمت جهان هستیم.
دکتر اسماعیل آذر با اشاره به سجع به عنوان بارزترین ویژگی سبکی سعدی اظهار کرد: مهم ترین ویژگی در نثر سعدی سجع است. ما قبل از سعدی گونه ای ادبی به نام «مقامه نویسی» داشتیم. مانند مقامات بدیع الزمان همدانی، مقامات حمیدی و مقامات حریری در زبان و ادبیات عرب که از نظر ظاهری بسیار زیبا و آهنگین اما مطول و طولانی بودند و حرف های جذابی در آن ها نبود. کار سعدی در گلستان، ادامه این مقامات است. یعنی مقامات را کوتاه و دلنشین کرده و حرف هایی به جا و درست در آن گنجانده است؛ حرف هایی که بتواند دست بشر را در معاملات و معادلات اجتماعی اش بگیرد. این ویژگی در گلستان یک سبک ایجاد کرده است.
وی افزود: در بوستان خود سعدی مقلد است و نگاه به شاهنامه فردوسی دارد. حتی در برخی موارد، دقیقاً مضامین شاهنامه را تقلید کرده است، اما با این حال توانسته مضامینی را انتخاب کند که روح خواننده تلطیف شود و با خدای خود آشتی کند، خدای خود را دوست و رفیق خود بپندارد، با او گفت و گو و از او اطاعت کند و مشکلاتش را پیش او ببرد. شما در جای جای گلستان و بوستان این مطلب را خواهید دید.
این مجری کارشناس ضمن تأکید بر لزوم شناساندن مفاخر ادبی به جامعه و نسل جوان تصریح کرد: اگر شما هر روز روزنامه ها را ورق بزنید و به اخبار رادیو و تلویزیون توجه کنید؛ خواهید دید که بخش اعظم مطالب آن ها، اخبار ورزشی و سینمایی است. مثلاً فلان فوتبالیست می گوید دیگر نمی خواهم در این تیم بازی کنم. آیا حرف این فوتبالیست آنقدر اهمیت دارد که تمام روزنامه ها به آن بپردازند، اما به سخنان پرمحتوای فردی چون سعدی پرداخته نشود؟ مثلاً سعدی می گوید: «گر راست بگویی و تو در بند بمانی / به زانکه دروغت دهد از بند رهایی» این حرف های زیبا باید در گفتار، نوشتار و برنامه های کوتاه ما جای بگیرد. دلیل مطرح شدن چهره های ورزشی و سینمایی بیش از چهره های ادبی، تبلیغاتی است که روی آن ها صورت می گیرد. طبعاً اگر این تبلیغات روی مضامین حکمی ما انجام شود؛ همین بهره گیری را خواهیم داشت.