جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

به بهانه ی درگذشت دکتر صادق طباطبائی؛

مختصری از زندگینامه ی دکتر صادق طباطبائی به قلم دکتر علی اکبر صادقی

این فرزند خلف وطن که پس از چهل سال دوری و انقطاع تقریبی از زادگاه خود، همچنان خویشتن را متعلق به این آب و خاک دانسته و تمام کوشش های علمی و تلاش هایی که در زمینه های مختلف انسانی متحمل گردیده و افتخاراتی که در جهات ارجمند کسب کرده، همه را به رایگان در خدمت کشور و مردم سرزمینش می گذارد، شایسته تر این بود که بیش از این ها مورد توجه و تقدیر همگان قرار می گرفت و از وجود جامع الأطرافش بیش از این ها به نفع میهن اسلامی استفاده می شد و بویژه از آگاهی های عمیق او از سیاست جهانی و تحلیل وقایع تأثیرگذار بین المللی و در حل مشکلات سیاسی کشورمان بهره می گرفتند.

کد خبر: ۷۵۵۲۳
مختصری از زندگینامه ی دکتر صادق طباطبائی به قلم دکتر علی اکبر صادقی

پایگاه اطلاع رسانی جماران: دکتر صادق طباطبائی، برادر عروس امام خمینی و از چهره های درخشان مبارزاتی دوران انقلاب دار فانی را وداع گفت.

بررسی ابعاد مختلف شخصیتی دکتر طباطبائی از مبارزات پیش از انقلاب ایشان در قالب انجمن های اسلامی دانشجویان دانشگاه های اروپا و نیز همراهی ایشان با دایی بزرگوارشان امام موسی صدر در لبنان تا سخنگویی دولت موقت مهندس مهدی بازرگان و علاوه بر این جایگاه علمی و تحقیقات و تدریس ایشان در رشته ی بیوشیمی هر یک نیازمند تحقیقی مبسوط و مجزا است. خاطرات سیاسی اجتماعی دکتر صادق طباطبایی نیز که توسط موسسه انتشارات عروج در سه جلد به چاپ رسیده است بهترین منبع برای آشنایی هر چه بیشتر با ابعاد مختلف شخصیت ایشان است.

با این همه جماران به منظور آشنایی اجمالی خوانندگان با زندگی و شخصیت دکتر صادق طباطبائی، مقدمه ی دکتر علی اکبر صادقی استاد حقوق دانشگاه شهید بهشتی بر کتاب خاطرات دکترطباطبائی را که حاوی خلاصه ای ارزشمند از زندگی پربار این مبارز و دانشمند فقید است تقدیم خوانندگان می کند:

به نام الله

حاصل از ازدواج مرحوم آیت الله العظمی سید صدر الدین صدر با صبیه ی مرحوم آیت الله العظمی حاج آقا حسین طباطبائی قمی (دو تن از مراجع بزرگ و عالی مقام) سه فرزند ذکور و هفت فرزند اناث بود و نخستین داماد این خاندان ارجمند، طلبه ی جوان و فاضلی از فامیل مشهور و محترم طباطبائی بروجرد به نام آقای سید محمدباقر سلطانی طباطبائی بود. که با گذشت زمانی نه بسیار دور از معروف ترین مدرسان دروس عالی فقه و اصول حوزه ی علمیه ی قم گردید و استاد اساتید آن حوزه شد. تا آنجا که تقریبا کلیه ی فضلا و علما و مراجع بزرگ فعلی از محضر درسش بهره مند و به این امر اعتراف و افتخار دارند. با همه ی این ها مقصود نویسنده از این سطور معرفی بزرگان علم و فقاهت و اجتهاد یعنی آیات عظام صدر و طباطبائی قمی و سلطانی طباطبائی نیست که ایشان در آسمان معارف اسلامی و تشیع علوی چنان درخشندگی دارند که نیازی به تعریف و تحسین چون منی نیست. بلکه مقصود ارائه ی معدمه ای هر چند مختصر و نارسا بر سه جلد کتاب خاطرات سیاسی و اجتماعی است که به قلم روان و شیوای آقای دکتر صادق طباطبائی نگارش یافته و در حقیقت، مروری به مقدار آگاهیم بر سرگذشت این فرزانه ی گرامی است که الحق مایه ی افتخار و مباهات این سرزمین می باشد.

باری نخستین فرزند از نخستین داماد و نخستین دختر مرحوم آیت الله صدر، پسری بود که بعد ها عنوان نخستین های افتخارآمیز دیگری را هم در دانش و هنر و بسیاری از ارزش های انسانی حائز گردید. نامش را به تبرک اسماء ارجمند اسلامی، محمد صادق نهادند. کودکی خوش چهره و شیرین و سالم که پس از گذشت تنها چند ماه از عمرش توجه همه ی افراد خانواده به ویژه جد والامقام و بسیار محترمش به او جلب گردید.

حضور عاطفی این بچه در ذهن جد گرامیش آیت الله صدر چنان قوی بود که بیاد دارم معظم له چند روز قبل از رحلت خود شبی در رویا دید که از دنیا رفته و مردم در سوگواری او اجتماع کرده اند و دید که محمد صادق که در آن زمان بیش از ده سال نداشت، در حالی که علم سیاهی به نشانه ی عزا در دست داشت، در جلو سایر نوادگان در تشییع جنازه اش شرکت دارد.

نسبتی که این نوباوه ی نوای خاندان صدر و سلطانی از پدران و اجداد ارجمند خود داشت استعدادی شگرف در او گذاشته بود که از همان ابتدا در ناصیه اش درخشان و مشخص بود تا آن زمان که به سن آموزش رسید و در مدرسه ی باقریه ی قم ثبت نام شد. کلاس های دبستان را یکی پس از دیگری -و حتی دو کلاس در یک کلاس- و با سرآمدی بر همگنانش به پایان برد و به دبیرستان دین و دانش رفت که در همان سال توسط مرحوم دکتر بهشتی تأسیس یافته بود. در این مرحله بود که قدرت فراگیری و خلاقیت های او نمایانتر شد و او را پس از پایان دوره ی دبیرستان در اندیشه ی ادامه ی تحصیلات خود در اروپا انداخت. اکنون پیداست که راضی کردن خانواده و به ویژه پدر و مادر برای سفر دور و دراز فرزند عزیزشان که در آن وقت تنها هفده سال از عمرش می گذشت کار بس دشواری بود و بالأخره با پافشاری خود او و آینده ی درخشان علمی که همگان برای او پیش بینی می کردند، مشکل حل شد و امکان این سفر برای او فراهم گشت.

صادق در آغاز این سفر که به کشور آلمان طرح ریزی شده بود، به لبنان و نزد دایی خود امام موسی صدر رهبر شیعیان آن سامان رفت. تشویق ایشان نسبت به انجام سفر یاد شده و ادامه ی تحصیل در آلمان، صادق را بیش از پیش در کار خود مصمم ساخت و نوجوانی را که تا آن زمان هنوز از زادگاهش شهرستان قم، بیرون نرفته بود با تکیه بر ترغیب مجدانه و وعده هایی که برای حل مشکلات و مسائلش از دایی عزیز و مورد احترام خود دریافت کرده بود عازم ادامه ی سفر به کشور هدف خود یعنی آلمان کرد.

نخستین مشکل جوان ما در آلمان، تأمین معیشت دانشجویی خود بود زیرا کمک مالی موثری از سوی خانواده و به طور کلی از ایران برای او منظور نشده بود. حتی خود اینجانب برای جلب حمایت مالی برای گذران معیشت صادق در دیار غربت نتوانستم از آقای سلطانی نظر موافقی بدست آورم. ایشان با احتیاط فراوانی که در مصرف وجوهات شرعیه داشت نپذیرفت از این وجوه مبلغی را برای امکان گذران فرزند خود که در عین اطمینان به این که جز در طریق تحصیل و کسب دانش گامی بر نخواهد داشت منظور و ارسال کند. به همین جهات صادق مجبور شد که تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته ای انتخاب کند که دوره ی آن از رشته ی مورد علاقه اش یعنی شیمی و بیوشیمی کوتاهتر باشد.

با توجه به مشکلات و مسائل یاد شده، رشته ی دانشگاهی که می توانست نظر او را در کسب معارف مربوط به شیمی تا حدود زیادی تأمین کند، دانشکده ی متالوژی و کان شناسی بود که به دلیل نیاز به کار در معادن بویژه گذراندن دوران کارآموزی قبل از شروع به تحصیل، رشته ای سخت و خطرناک در اعماق چند صد متری زمین بود که ترجیح می دهم شرح این مسائل و شرح مصدومیتش را در برخورد با واگنهای حامل مصالح معدنی و پاره شدن کبد و جراحت های مرگبار بر کلیه هایش را از قلم خود وی در بخش اول از جلد اول کتاب خاطرات سیاسی و اجتماعی اش بخوانید. اما این قدر لازم است که بگویم گاه پیشامدی ناگوار، سبب خیر و موفقیت می گردد.صادق نیز پس از صدمه و جراحتی که در عمق معدن زغال سنگ از برخورد با واگن حامل مواد بر او وارد شد، مدتها در بیمارستان بستری شد تا آنجا که قدرت جسمانی و نیروی کار او به حدی کاستی یافت که دیگر برای ادامه ی کار طاقت فرسا در دانشکده ی معدن و طبعا کارآموزی های سخت و سنگین و خطرناک، انرژی لازم را نداشت و از همین جهات و با اغتنام فرصت بدست آمده دانشکده ی متالورژی را ترک و در رشته ی شیمی که مورد علاقه و ذوق او بود نام نویسی کرد و درست از همین زمان بود که استعداد های نهفته ی او در کسب دانش رفته رفته در شکوفایی های چشمگیر و تحسین برانگیز یافت و او را در نظر اساتید دانشگاه دانشجویی ممتاز و خلاق گردانید.

درخشش علمی این جوان ایرانی در آلمان به جایی رسید که دوستی نقل می کند: «در سفری که در سال 1369 به آلمان داشتم و در این زمان دکتر طباطبائی در شهر دوسلدورف بود از دوستان آلمانی و ایرانی و بویژه از عموی دکتر طباطبائی، آقای دکتر مسعود طباطبائی شنیدم که جهان ژنتیک و بیوشیمی بخش مهمی از پیشرفت های دهه های اخیر را خاصه در تحقیقات بیولوژی و پژوهش های ژنتیکی مرهون شیوه های ابداعی و ابتکاری دکتر طباطبائی است که در طی گذراندن دوره ی دکتری خود در اوایل دهه ی هفتاد میلادی در دانشگاه بوخوم و زیر نظر پروفسور فلایدرر، استاد نامدار بیوشیمی در آن دوران، به نام او در مجلات تخصصی آن زمان ثبت شده است و البته این افتخاری بزرگ برای هر ایرانی وطن دوستی است که می بیند پروردگان این آب و خاک، زمینه ساز تحولات و کشفیات بزرگ علمی در علوم تجربی گردیده اند.»

باز همین دوست می گوید:«مقاله ای از دکتر طباطبائی در روزنامه ی اطلاعات شنبه دوم آبان ماه 1373 در نقد کتاب «مبانی ژنتیک ملکولی» نوشته ی دکتر ابراهیم یزدی چاپ شد و مرحوم مهندس بازرگان در تمجید این نقد علمی به بینش ژرف و دیدگاه عمیق و مبتنی بر تفکر توحیدی دکتر طباطبائی تحسین و اشاره داشت.»

کسانی که کمابیش از کارهای علمی و پژوهش های دکتر طباطبائی آگاهی دارند از این که این عنصر ذاتا علمی بنا به اقتضای تعهد و مسئولیت اجتماعی و نیز همگامی با رهبران و بزرگان انقلاب و سیاست، تلاش های علمی و دانشگاهی خود را نیمه تمام رها کرده و به وادی خدمت به میهن اسلامی از طریق سیاست روی آورده، تأسف خود را پنهان نمی کنند. ایرانیان و دانشجویانی که در آلمان از کلاس های درس دکتر طباطبائی بهره مند شده اند از بیان شیوا و شیوه ی روان تدریس و به ویژه بیان او در تفهیم مباحث پیچیده ی شیمی آلی بسیار یاد می کنند. باید دانست که دکتر طباطبائی سخنران و سخندان بزرگی است و سخنان وی در دانشگاه ها و در رادیو و تلویزیون و تأثیر کلامش در شنونده گواه صادق این امتیاز در اوست.

مرحوم شادروان علی حجتی کرمانی در شرح خاطرات سفرش به آلمان، در کتاب «اسفار اربعه» ی خود از زمانی یاد می کند که نزدیک به سه ماه در یک سفر استعلاجی در آلمان مهمان دکتر طباطبائی بوده و از کم خوابی و پرکاری تحسین برانگیز میزبان خود شگفت زده شده و از این که می بیند یک جوان ایرانی با وجود دو دهه که در آلمان به سر برده است ولی همچنان در فضای فرهنگی و دینی زادگاه خود تنفس می کند و از لطایف و ضرب المثل ها و اشعار نغز و مضامین ادبی اصل ایرانی حافظه ای انباشته داشته و در اعتقادات دینی خود از التقاط و خوباختگی مصون مانده، زبان به تحسین تمجید او گشوده است.

در بهمن 1374 دکتر طباطبائی کتابی در مقوله ی آثار و تبعات رسانه های دیجیتالی و ماهواره ای و تأثیر آن ها در فکر و اندیشه ی انسان ها و بر فرهنگ بشری، نوشته ی متفکر برجسته ی امریکایی «نیل پتسمن» را ترجمه کرده است که شیوه ی نگارش و تسلط وافی این استاد شیمی و ژنتیک بر زبان های خارجی بسیار تحسین برانگیز است.

از دکتر طباطبایی کتب دیگری تألیف و ترجمه شده که در باب رسانه ها و اسارت فرهنگی انسان در چنگال تکنولوژی تدوین شده است و این در حالی است که رشته ی تحصیلی و تخصصی او شیمی و بیوشیمی و ژنتیک می باشد.

اما فعالیت های سیاسی دکتر طباطبائی در کنار تلاش های علمی و دانشگاهی اش خود مقوله ی دیگری است به ویژه که نامبرده در متن مبارزات و کوشش های سیاسی دانشجویان دانشگاه های اروپا و واسط ارتباط میان ایشان و مسائلی بود که در لبنان و با رهبری دایی گرامی اش امام موسی صدر صورت می گرفت و با شدت گرفتن تحرکات انقلابی مردم ایران و خویشاوندی نزدیک وی با بیت آیت الله خمینی و اعتماد و اطمینانی که معظم له نسبت به وی و نظرات سیاسی او داشت، نقش دکتر طباطبائی را در ارتباط با انقلاب اسلامی پررنگ تر و موثر تر می گرداند.

این قسمت از زندگی سیاسی وی که عجین با مبارزات ملت مسلمان ایران در مبارزه علیه استبداد داخلی و سلطه ی خارجی است، بخش مهم و قابل توجهی است که باید در کتاب «خاطرات سیاسی و اجتماعی» او مطالعه کرد.

همانگونه که پیش از این نیز اشاره شد بهتر آن می بینم که برای آگاهی از رسم زندگی پربار و تلاش های خستگی ناپذیر علمی و اجتماعی و سیاسی دکتر طباطبائی به سه جلد کتاب جامعی که اخیرا تدوین و قریبا به چاپ سپرده خواهد شد مراجعه گردد. زیرا که قلم روشنگر و شیوای خود او در بیان مقصود گویاتر از سطوری است، که این نویسنده با عدم احاطه ی کامل و لازم به جهات مختلف و خصوصیات ارجمند نامبرده به نگارش درآورد.

باری از خواننده ی گرامی پنهان نگذارم که مقصود نخستین من از نوشتن این خلاصه در ارتباط با دکتر طباطبائی، بیان تأسف عمیقی است که از عدم استفاده ی شایسته ی جامعه ی ایران از این سرمایه ی ارزشمند و این عنصر افتخارآمیز در خود احساس می کنم.

این فرزند خلف وطن که پس از چهل سال دوری و انقطاع تقریبی از زادگاه خود، همچنان خویشتن را متعلق به این آب و خاک دانسته و تمام کوشش های علمی و تلاش هایی که در زمینه های مختلف انسانی متحمل گردیده و افتخاراتی که در جهات ارجمند کسب کرده، همه را به رایگان در خدمت کشور و مردم سرزمینش می گذارد، شایسته تر این بود که بیش از این ها مورد توجه و تقدیر همگان قرار می گرفت و از وجود جامع الأطرافش بیش از این ها به نفع میهن اسلامی استفاده می شد و بویژه از آگاهی های عمیق او از سیاست جهانی و تحلیل وقایع تأثیرگذار بین المللی و در حل مشکلات سیاسی کشورمان بهره می گرفتند.

و مقصود دیگرم این است که توجه هموطنان و بویژه مسئولان و سررشته داران امور کشور را به این نکته جلب می کنم که از سرمایه های انسانی و علمی و از توانایی هوشمندان و فرهیختگان خود غفلت سزاوار نیست که اگر از دست رفتن سرمایه های مادی قابل جبران باشد، اما زیان از دست دادن سرمایه های معنوی و این گنجینه های گرانقدر انسانی اصلا قابل تدارک نیست و علاوه بر این چه بسا موجبات ناامیدی در انسان های مستعدی گردد که می توانند در آینده مشعل دار افتخار و پیشرفت و سعادت ملت و کشور باشند که آدمی در اثر تشویق و قدردانی صد بار تواناییش در سپردن راه های پررنج و مخاطره و افتخار و سعادتمندی و در عروج به قله های دور از دسترس ارزش های انسانی و معنوی افزون تر می گردد.

و خلاصه به امید آن که ضمن حقگزاری شایسته و از تلاش های فرزندان سختکوشمان و بهره گیری از توانایی هایی که از تلاش و رنج هایشان حاصل شده به نحو شایسته، تقدیر کرده و مایه ی امید جوانان به آینده گردیم.

تهران- علی اکبر صادقی

انتهای پیام

دیدگاه شما