رضا صالحی امیری در مراسم رونمایی از پروژه تاریخ شفاهی ایران عصر پهلوی دوم: رفتار آمرانه برای پالایش اطلاعات تاریخی ممکن نیست رضا صالحی امیری گفت: جوانان ما باید بدانند که ما از چه تونل وحشتی عبور کردهایم، تا بتوانند به مقایسه دورههای مختلف تاریخی بپردازند و قدر نظام جمهوری اسلامی را که محصول 50 سال مبارزه است بدانند.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، دکتر رضا صالحی امیری رئیس کتابخانه سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران در مراسم رونمایی از پروژه تاریخ شفاهی ایران عصر پهلوی دوم که صبح امروز در کتابخانه ملی برگزار شد؛ با اشاره به این مسئله که شاهدان تاریخ پهلوی دوم امروزه زندهاند بنابراین نمیتوان درباره این دوران سخنی به گزافه گفت؛ اظهار کرد: برای تاریخ نگاری سه شیوه معمول است که عبارتند از سند پژوهی؛ نگارش تحلیلی و تاریخ شفاهی.
وی علاوه بر ارائه تعریفی از هر کدام از این روشها به وجوه مثبت و منفی آنها پرداخت و افزود: نقص عمده در روش سند پژوهی این است که امکان بیان روح یک اتفاق از طریق اسناد موجود در آن ممکن نیست. ضعف روش تحلیلی هم در این است که معمولا تحلیلگران با تفرکات سیاسی؛ جناحی و از پیش تعیین شده وارد تحلیل میشود و بر همین اساس نیز قضاوت میکنند. اینجاست که انحراف و تاریخ سازی وارد پژوهش تاریخی میشود. عیب تاریخ شفاهی نیز در این است که افرادی که با آنها مصاحبه میشود وجوه مثبت را میبینند و از وجوه منفی عبور میکنند.
رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران درباره ضرورت تببین و تدوین تاریخ برای نسل جدید گفت: نسل جوان ما نسبت به تاریخ پهلوی اشراف و آگاهی ندارند و از این جهت عناصر ورشکسته یا زخم خورده فرصت را برای جعل تاریخ مغتنم میشمارند. در دنیای امروز که ما با گسترش شبکههای اجتماعی مواجه هستیم نمیتوانیم به نسل جوان بگوییم مطلبی را بخواند یا نخواند. در واقع در دنیای امروزی امکان رفتار آمرانه برای پالایش اطلاعات تاریخی وجود ندارد.
وی با بیان این مسئله که برخی شبکههای ورشکسته و زخم خورده سعی در پوشاندن واقعیتهای عصر پهلوی دوم دارند بیان داشت: تاریخ پهلوی انباشتی از جنایات است؛ حداقل در حوزه فرهنگی که من مطالعه کردهام. تصویری که عصر پهلوی دوم در زمینه فرهنگی از خود به جا گذاشته با محصولات این دوره در عرصه فرهنگی متضاد است. به همین دلیل نمیتوانیم برای تحلیل این دوره از اسناد استفاده کنیم.
صالحی امیری با اشاره به عملکرد محمدرضاشاه در زمینه فرهنگی گفت: زمانی که به تحلیل واقعههای فرهنگی در دوران پهلوی میپردازیم میبینیم که اقداماتی همچون غربی سازی فرهنگی یا مدرن سازی؛ تلاش برای احیای فرهنگ باستانی یا نوعی شوونیسم فارسی با هدف تقدیس سلطنت و القای این مسئله به مردم که نیازمند پادشاه هستند و زدودن ارزشهای دینی و فرهنگ بومی در اسناد موجود درباره عملکرد عصر پهلوی دوم در زمینه فرهنگی نادیده گرفته شدهاست.
وی ادامه داد:رفتار سیاسی پهلوی دوم نیز همراه با شکنجه و اختناق بود و در زمینه اقتصادی هم تصاحب بیت المال و ذخایر نفتی به گونهای بود که کاست جدیدی با عنوان هزار فامیل شکل گرفت که براساس آن جمعی محدود بر ذخایر ملت حاکمیت داشتند.
رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران گفت: افراد زخم خورده و ورشکسته همه این پدیدهها را انکار میکنند و به ارائه تصویری جدید از فرهنگ پهلوی میپردازند و ما به عنوان دلسوزان فرهنگی مکلف هستیم تلاش کنیم تصویر واقعی پهلوی دوم را به نسل جوان منعکس کنیم و کاری که پروژه تاریخ شفاهی ایران عصر پهلوی دوم انجام داده ارائه تصویری از عصر پهلوی دوم از زبان چهرههای درگیر در این رژیم، بدون دخل و تصرف در اظهارات این افراد است.
وی ادامه داد: همان طور که کفتیم یکی از ایرادات تاریخ شفاهی، این است که افراد مصاحبه شونده از بازگو کردن معایب دوری میکنند که این ایراد در این پروژه از طریق حاشیه نویسی و بیان شرح رویدادها براساس اسناد برطرف شده است. در واقع 100 هزار برگ سند پشتیبان اعتبار تاریخی این پروژه است.
صالحی امیری با بیان این مسئله که با انتشار این گفتگوها کار پروژه تاریخ شفاهی عصر پهلوی دوم به پایان نرسیده است گفت: انتشار این گفتگوها آغاز یک حرکت جدید برای نقد، تحلیل و حتی تکذیب مطالب مطرح شده است. لازم است که افراد مختلف به بررسی این مطالب بپردازند تا تاریخ پهلوی دوم آنگونه که بود به نسل جوان ارائه شود؛ نه آنگونه که دیگران سعی در تحریف آن دارند و نه حتی آنگونه که ما به بیان آن پرداختهایم. جوانان ما باید بدانند که ما از چه تونل وحشتی عبور کردهایم، تا بتوانند به مقایسه دورههای مختلف تاریخی بپردازند و قدر نظام جمهوری اسلامی را که محصول 50 سال مبارزه است بدانند.
وی افزود: یکی از برنامههایی که در دستور کار ما قرار گرفته، ارتقای تاریخ نگاری شفاهی است و برای رسیدن به این مقصود به دنبال آن هستیم که پژوهشگاه تاریخ شفاهی را احداث کنیم.سطح فرهنگ مکتوب در کشور ما بسیار پایین است، بنابراین باید ذهن افراد بزرگ کشور را از اطلاعات تاریخی تخلیه کنیم و آنها را برای نسل بعد تدوین نماییم.
رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران در پایان اظهار کرد: تاریخ شفاهی به معنی خاطره نویسی یا مصاحبه نیست، تاریخ شفاهی درک روشن از یک پدیده در زمان خودش و تبیین افت و خیزها آنست. تاریخ شفاهی امروزه در دنیا یک دانش است و بنابراین باید به دنبال آن باشیم که کادر علمی مورد نیاز برای تدوین تاریخ شفاهی را تربیت کنیم.