جماران ـ بهاره کنجکاوفرد: دکتر سید محمد علی بوترابی استاد ر یخته گری، متالورژی جوشکاری، طراحی مهندسی در ریخته گری، بررسی های غیرمخرب دانشگاه علم و صنعت ایران که تحصیلات خود را در مقطع دکترا و در دانشگاه بیرمنگام انگستان به پایان رسانده و مقاله های بسیاری را در کارنامه علمی خود به یادگار گذاشته است، در گفتگوی اختصاصی با پایگاه خبری و اطلاع رسانی جماران ضمن ارائه تحلیلی کامل و جامع از ابعاد و زوایای مختلف شخصیتی استاد علامه جعفری الگوی ماندگار علمی، گفت: استقلال در نظریه پردازی همراه با احترام به متفکرین، شاخص اخلاقی علامه جعفری به شمار می رود.
سید محمد علی بوترابی استاد دانشگاه علم و صنعت ایران در گفتگوی اختصاصی با پایگاه خبری و اطلاع رسانی جماران در تحلیل چگونگی مکانیسم های پیشرفت در جوامع صنعتی و علمی، گفت: تحلیل چگونگی مکانیسم های پیشرفت در جوامع صنعتی و علمی، مستلزم بررسی متدولوژی رفتاری دانشمندان و افراد تعیین کننده آن جوامع است.
وی ادامه داد: منحنی ظهور و تحقق مؤلفه های فرهنگی تمدن اسلامی در قرن های سوم تا پنجم هجری شاهد پیشرفت های فوق العاده برجسته در حوزه های علمی، صنعتی و فرهنگی بوده است.
بوترابی تصریح کرد: الگوریتم و فرمت های ذهنی دانشمندان، مدیران و مردم آن زمان به گونه ای بوده که متدولوژی رفتاری خاصی را ایجاب می کرده است. نتیجه چنین برخوردی با اشیاء و پدیده ها به ظهور پیشرفت های برجسته علمی، صنعتی و فرهنگی منجر شده است.
این استاد دانشگاه علم و صنعت ایران با اشاره به فرآیندهایی که در نتیجه تغییر متدولوژی رفتاری رخ می دهد، اظهار داشت: ظهور مدرنیسم و فرامدرنیسم در اروپا نیز در نتیجه تغییر متدولوژی رفتاری مردم و مدیران و بزرگان این جوامع در طی زمان بوده است. بزرگان اندیشه بر این نکته معتقدند که متدولوژی رفتاری هر انسان و مجموعه، طی فرایند خاصی حاصل می شود.
وی افزود: مفاهیم اولیه در نخستین مراحل به صورت ابتدایی شکل می گیرند و همزمان با آن بین مفاهیم و با توجه به شرایط محیطی، نسبتی برقرار می شود که درواقع همان شکل گیری گزاره های ذهنی است به این معنا که گزاره های ذهنی منجر به شکل گیری الگوریتم و فرمت ذهنی می شوند. الگوریتم های ذهنی، برخوردهای خاصی را ایجاب می کنند و در نتیجه این فرایند مؤلفه های تمدن شکل می گیرد. نمودار چنین فرایندی به صورت زیر است:
مفاهیم> گزاره ها > الگوریتم ذهنی > برخورد > تمدن
درواقع دانشمندان بزرگی همچون زکریای رازی، عمر خیام، ابوعلی سینا، ابوریحان بیرونی، ابونصر فارابی که در دوران طلایی تمدن اسلامی می زیسته اند، علاوه بر آنکه خود بنیانگذار شاخص های تمدن علمی، صنعتی و فرهنگی آن دوران بودند، مدل های رفتاری خاصی را ارائه دادند که تمدن بزرگ اسلامی را به نمایش درآوردند.
وی ادامه داد: ابوعلی سینا تنها یک متفکر، فیلسوف و پزشک نیست بلکه او یک الگوی رفتاری و الگوریتم ذهنی به شمار می رود که در قرن پنجم ظهور کرده است. تفاوت بین جوامع پیشرفته از لحاظ علمی، صنعتی و فرهنگی با سایر جوامع در این است که آنان دارای فرمت و الگوریتم های ذهنی متفاوتی هستند.
اوج شکوفایی در سیر تاریخی تمدن اسلامی، درواقع نشانگر تاثیر مفاهیم، گزاره ها و آیات قرآنی و متدولوژی رسول اکرم (ص) در شکل گیری مفاهیم، نسبت ها و الگوریتم های ذهنی دانشمندان و انسان های آن دوران است. بدیهی است که ماندگاری چهره های علمی آن زمان، همان ماندگاری متدولوژی رفتاری آنان است.
بوترابی با تاکید بر اینکه علامه جعفری متدولوژی رفتاری عصر حاضر به شمار می رود، اظهار داشت: به حق، استاد علامه جعفری مدل، الگو و متدولوژی رفتاری ماندگار عصر ما است که مطالعه این متد می تواند برای دانشمندان، پژوهشگران و دانش پژوهان این دوران بسیار مؤثر باشد.
شاخص های رفتاری استاد که به ظهور تالیفات، ارائه سخنرانی و تفکرات جدید منجر شده است، ناشی از مؤلفه هایی است که در ادامه و به صورت خلاصه ارائه می شود:
پشتکار و سخت کوشی
وی اظهار داشت: به منظور آن که درک صحیحی از میزان سخت کوشی و پشتکار علامه جعفری داشته باشیم می توانیم به 120 مجلد کتاب تالیفی استاد مراجعه کنیم. بعضی از تالیفات استاد مانند تفسیر، نقد و تحلیل مثنوی به 16 مجلد می رسد و یا اینکه تفسیر نهج البلاغه ایشان در 29 مجلد ارائه شده است.
وی در تشریح پشتکار و سخت کوشی به عنوان یکی از برجسته ترین شاخص های رفتاری استاد علامه جعفری، گفت: استاد معظم تقریبا همیشه پیش از نماز صبح به پا می خاست و به مسجد می رفت و پس از نماز صبح به نوشتن می پرداخت.
استاد دانشگاه علم و صنعت ادامه داد: ایشان به طور متوسط هر روز 4 صفحه می نوشتند و پس از صرف صبحانه به ارائه سخنرانی برای دانشجویان دانشگاه ها می پرداختند و یا جلسات بحث خصوصی با محققین تشکیل می دادند.
وی اظهار داشت: استاد درهنگام ظهر با اقامه نماز و صرف غذای ساده آب پز به مدت نیم ساعت استراحت می کردند و مجددا شیفت دوم کار و تحقیق آغاز می شد. در شیفت بعد از ظهر هم به تحقیق، تفکر، نوشتن و یا سخنرانی در دانشگاه ها و محافل علمی می پرداختند.
بوترابی تبیین کرد: استاد در اوج سخت کوشی و ابتکار، فردی متواضع و خوش اخلاق بودند و کلیه سخنرانی های ایشان با مطالعه و تفکر پیشین همراه بود. بیشتر یادداشت های پیش از سخنرانی استاد، بعدها به کتاب های مستقل تبدیل شد. ساعت خواب شبانه ایشان زود آغاز می شد بدینگونه که پس از صرف کمی شام و دستیابی به اخبار داخلی و بین المللی، می خوابیدند.
وی ادامه داد: بیشتر کارهای سخت افزاری کتاب ها که در منزل ایشان انبار شده بود، توسط خود ایشان انجام می شد به این معنا می توانستید شاهد آن باشید که استاد متفکر و محقق در کمال تواضع، خود کتاب ها را حمل و نقل می کنند.
وی تصریح کرد: همچنین آمار نوشتاری محصولات علمی و فرهنگی بیانگر این است که استاد از حدود بیست سالگی روزانه 4 صفحه مطالب علمی، فلسفی و فرهنگی می نوشتند.
استقلال فکری
وی با تاکید بر برخورداری از استقلال فکری به عنوان مهم ترین شاخص استاد جعفری، اظهار داشت: مهم ترین شاخصه استاد جعفری، احترام به متفکرین و دانشمندان همزمان با استقلال در نظریه پردازی است.
وی ادامه داد:از این رو متدولوژی ذهنی ایشان نشان می دهد در حالی که به محققین احترام می گذاشت، شیفته تفکر و اندیشه هیچ متفکری نبوده است و نظر شخصی خود را بیان می کرد.
بوترابی در ادامه تشریح کرد: استاد جعفری بیشتر دانشمندان، عرفا و شعرای شهیر را مورد نقد و بررسی قرار داده است. از مشاهیر شعر و ادب و عرفان مانند عمر خیام، نظامی گنجوی، حافظ، جلال الدین رومی گرفته تا برتراندراسل، دیوید هیوم، نیچه، ملاصدرا، محی الدین عربی همگی در بوته نقد فلسفی و فکری ایشان قرار گرفته اند. نظریه پردازی در حوزه های حدوث و قدوم عالم، زمان و حرکت، جزء و کل، حوزه های فقهی و حقوق بشر گویای همین مطلب است.
وی افزود: استاد را نمی توان در چارچوب بحث های نحله های فلسفی همچون اشراق، مشاء و دیگر بحث ها محدود کرد. علامه جعفری یک متفکر آشوبگر است. در تفکرات ایشان می توان نمونه هایی از ساختارهای فکری فلاسفه و دانشمندان بزرگ را یافت که در چارچوب ذهنی خود استاد به درشت ساختارهای جدید تبدیل شده است.
این مدرس طراحی مهندسی در ریخته گری در ادامه، اظهار داشت: استقلال در نظریه پردازی استاد بیشتر ناشی از هوش فوق العاده و ذهن بسیار فعال ایشان است. استاد جعفری در دوران جوانی حدود صد و هشتاد هزار بیت شعر فارسی و عربی را به حافظه سپرده اند و این موضوع، تنها گوشه ای از قابلیت های ذهنی ایشان است.
وی تبیین کرد: علامه جعفری درواقع یک کتابخانه متحرک بود. هنگام پاسخ گویی به سؤالات و یا ارائه سخنرانی اینگونه احساس می شد که استاد تصمیم دارد حجم زیادی از اطلاعات را در زمان کمی ارائه کند و به همین دلیل احساس حاضران در سخنرانی های ایشان این گونه بود که گویا به غیر از چند دقیقه نخست سخنرانی، استاد در حال شنا در کتابخانه عمیق ذهنی خویش است در حالی که پاسخ به سؤالات هم، جوانب سؤال را در بر می گیرد.
استاد متالورژی جوشکاری دانشگاه علم و صنعت با اشاره به پراکنده گویی های ظاهری که در روند سخنرانی های استاد جعفری مشاهده می شد، گفت: پراکنده گویی های ظاهری که در سخنرانی های ایشان احساس می شد، به این دلیل است که ایشان می خواهند همه مطالب مربوط به موضوع را در چارچوب فکری خود به پرسش کننده منتقل کنند و این نکته ای عظیم در مطالعه آثار ایشان نیز به شمار می رود.
وی ادامه داد: ایشان پس از سخنرانی علاوه بر آنکه مشعوف بودند، فوق العاده خسته نیز بودند، گوئی بار سنگینی را حمل کرده و به سر منزل مقصود رسانده اند. استاد هرگز در سخنرانی ها مکررگویی نکرد و همیشه در مرزهای دانش حرکت می کرد، گرچه سعی درآن داشت که مخاطب بتواند گوشه ای از سیل و طوفان ارائه شده در سخنرانی را بفهمد ولی خود را مقید به میزان علم و ادراک شنونده نمی کرد. ذهن فعال او همیشه در خردشان شناور بود. مبانی بیشتر اندیشه های دوره های مدرنیته و فرامدرنیته را می توان در مطالب علامه جعفری پیدا کرد.
عدم توقف در امور دنیوی
وی با اشاره به اینکه استاد جعفری همزمان با بهره گیری از نعمت های الهی به هیچ یک از آن ها وابستگی و دلبستگی نشان نمی دادند، تصریح کرد: استاد در روند نماندن در امور دنیوی، سمبل آیه کریمه «ولا تنس نصیبک من الدنیا» که بخشی از آیه 77 سوره مبارکه «قصص» به شمار می رود، بودند به این معنا که بهره ات از دنیا را هم فراموش نکن.
این مدرس بررسی های غیرمخرب دانشگاه علم و صنعت ادامه داد: علامه جعفری نسبت به امور دنیوی علاقه ای نداشتند و همزمان با استفاده از نعمت های الهی، نسبت به هیچ یک از آن ها وابستگی و دلبستگی نشان نمی دادند. زندگی ایشان از طریق کتاب هایشان اداره می شد و هرگز از وجوه شرعیه جهت استمرار معاش استفاده نمی کردند.
بوترابی اظهار داشت: همین روحیه وارستگی و زهد ایشان نسبت به دنیا سبب عدم وابستگی به دیگران می شود. استاد همچون ابونصر فارابی معتقد بود که سعادت و عظمت مقام فیلسوف و متفکر، در عدم توقف در علایق دنیوی است.
اهل مطالعه و مدرنیست بودن
بوترابی در بیان یکی دیگر از شاخص های اخلاقی استاد علامه محمد تقی جعفری اظهار داشت: استاد جعفری الگوی ماندگار مطالعه و به روز اندیشی است. کتابخانه ایشان نشانگر این است که او در کلیه زمینه های فقهی، حکمی، فلسفی، روانی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و ادبی تحقیق کرده است به این معنا که کلیه کتاب هایی که تالیف و ترجمه می شوند، همیشه و همزمان با ارائه در بازار تازه های نشر، در کتابخانه استاد قابل دسترس و مورد مطالعه ایشان بوده است.
وی ادامه داد: استاد از کلیه تحولات فکری و فلسفی غربی اطلاع داشتند و معتقد بودند که معارف بشری، شرق و غرب نمی شناسد و بین انسان ها امری مشترک است. سیری در کتاب های ایشان به خوبی نشان می دهد که استاد در یک سیستم بازفکری تحقیق کرده است.
این استاد متالورژی جوشکاری تصریح کرد: از کتاب «تعاون الدین و العلم» که رابطه بین دین و علم و یا «ارتباط جهان» که سیری در تفکرات دانشمندان فیزیک و ریاضی دانان و فلاسفه غربی است، گرفته تا تفسیر و نقد و تحلیل مثنوی 16 مجلدی که در اوایل بعضی از مجلدات، مشترکات فرهنگی بین شرق و غرب ارائه شده است، گویای آن است که استاد ذهنی فعال و سیال داشته است و به صورت مستمر فرهنگ های شرقی و غربی را در نظر داشته است.
تواضع و رفتار اجتماعی
وی در بیان یکی دیگر از شاخص های رفتاری علامه جعفری تصریح کرد: استاد علامه فردی متواضع و اجتماعی بود که کوچک ترین علامتی از غرور و تکبر در خانواده و یا درمیان مردم از ایشان دیده نمی شد. اگر کسی از ایشان سؤالی می کرد با دقت تمام به سخنان او گوش فرا می داد و حتی اگر سؤال کننده اظهار نظر نیز می کرد با کمال دقت و بدون آن که کلام او را قطع کند، گوش فرا می داد و در زمان مناسب، با پاسخگویی سیلی از معارف به سمت سائل حرکت می کرد به این معنا که پرسش کننده نمی توانست در مقابل پاسخ های استاد مقاومت کند.
وی ادامه داد: چشمان استاد به هنگام گوش دادن به پرسش به گونه ای بود که گویی در حال یادگیری علم از طریق شخص سؤال کننده است و همین امر سبب می شد که دانشجویان و دانش پژوهان به راحتی از ایشان سؤال کنند.
بوترابی تصریح کرد: همچنین بنده معتقدم مجاورت با استاد سبب تغییر فرمت ها و الگوهای ذهنی فرد می شد زیرا استاد علامه، کوهی از معارف به شمار می رفتند به این معنا که شخص سائل را با ذهنی تازه شکل گرفته، مجبور به سکوت می کردند. استاد در بیشتر سخنرانی ها برای فهماندن بهتر و تلطیف فضای مجلس، از گفتن لطیفه فایده می برد.
همت و حمیت دینی
این استاد بررسی های غیرمخرب دانشگاه علم و صنعت ایران در ادامه، تشریح کرد: علامه جعفری استوانه استدلال و مقاومت در مقابل امواج و انحرافات فکری و به اصطلاح فرهنگی بود. او با یقین به دستاوردهای مفهومی رسول الله (ص)، قرآن کریم و ائمه اطهار (ع) مدام در حال مبارزه با کج فکری های دوران خویش بود و به معنای دقیق، تابع فکری و عملی رسول الله، قرآن و ائمه بود و تمام عمر خود را صرف تبیین و دفاع از مبانی و چارچوب های ارائه شده توسط اسلام کرد.
نظم و انضباط کاری
بوترابی با تاکید بر نظم و انضباط به عنوان عنصری مهم و تاثیرگذار در زندگی علامه جعفری اظهار داشت: استاد فردی منظم و مرتب بود. نوشته ها و دستخط های موجود در کتابخانه 15 هزار مجلدی ایشان که از دوران جوانی استاد به یادگار مانده است، به خوبی نشان می دهد که ایشان برای نظم در کار، تحقیق و زندگی اهمیت خاصی قائل بودند. یادداشت کلیه بارقه های ذهنی در هر دوره زمانی و مراجعه منظم به آن یادداشت ها و کتاب ها نشانگر روح منظم استاد جعفری است.
وی تبیین کرد: وفای به عهد، نظم در انجام احکام شرعی از نشانه های این شاخص رفتاری استاد است. در کلیه تالیفات ایشان نظم خاصی به چشم می خورد و به طور کلی در کتاب ها همچون ریاضیات و منطق ساختاری ریاضی طراحی و اعمال شده است.
بوترابی ادامه داد: بیشتر کتاب های علامه جعفری حاوی تعداد زیادی مقدمه و بخش بندی است و مؤلف به دنبال ارائه مطالب در ساختاری منطقی و ریاضی است. ظهور علامه محمد تقی جعفری در قرن حاضر، درواقع ظهور متدولوژی رفتاری دانشمندان بزرگی همچون ابن سینا در این قرن است و تبعیت از الگوریتم های ذهنی آنان به ظهور متفکرین جدید خواهد انجامید.
این مدرس طراحی مهندسی در ریخته گری در پایان سخنان خود، خاطرنشان کرد: از جوانان و پژوهشگران این مرز و بوم انتظار می رود با شناسایی بزرگان دانش و استخراج و تبعیت از فرمت های رفتاری و ذهنی آنان، پرچم ایران را بیش از پیش سرافراز دارند.