جامعه اسلامی در مقطع پیش از قیام امام حسین (ع) دچار مرگ زودرس شده و ارزش هایی چون عدالت، آزادی، آزادگی، کرامت انسانی، تقوا، پاکدامنی، پاکدستی، پاسخگویی حکومت و حاکم در برابر مردم و اصولا نگاه حکومت به عنوان خدمتگذار مردم، از بین رفته و جایش را به حکومتی با نگاه از بالا به پایین علیه مردم داده بود!
به گزارش جماران شب گذشته (سه شنبه) در دومین شب از دهه سوم ماه صفر حجت الاسلام مجید انصاری در سخنرانی با عنوان " نقش خاندان سیدالشهداء در سرکوب حاکمان اموی" در حسینیه حضرت زهرا (س) به تشریح نقش حضرت زینب (س) و امام سجاد (ع) در پیام رسانی عاشورا و دشواری های آن پرداخت.
وی در ابتدا با بیان اینکه برای صفحه دوم قیام عاشورا یعنی همان روشنگری قیام چندان کار نشده است، گفت: باید به منظور ادای حق قهرمانان این صفحه و برداشت جامع تر از این حادثه بزرگ و عوامل موثر بر آن و تاثیر شگرفی که در حفظ بنای اسلام و قرآن کریم دارد، بیشتر صحبت شود.
انصاری با تاکید بر اینکه برای دگرگونی تفکر یک جامعه ابلاغ رسالت و تبلیغ، دشوارتر از حماسه و جهاد است، گفت: این مهم در آیات مختلف قرآن کریم و کلام پیامبران الهی وجود دارد. وقتی در آیه ای آمده " کسانی که رسالت الهی به پا می کنند، از هیچ کسی جز خدا نمی ترسند " استنباط می شود این کار با خطرهای عظیمی مواجه است که خوف و خطر از لوازم قهری آن است؛ اما قرآن کریم در عین حال کسانی را که به این کار همت دارند و در پیمودن راه فقط از خدا می ترسند را می ستاید.
ایشان شروع تغییرات در ارزش های اسلامی را به حوادث پس از رحمت پیامبر اکرم (ص) و شهادت امیرالمومنین (ع) معطوف دانست و اظهار کرد: آن حوادث با محوریت و فرماندهی معاویه جریان پیدا کرد و هدفش ایجاد دگرگونی اساسی در ارزش های برآمده از اسلام ناب محمدی بود تا از اسلام اسم و رسمی بیش باقی نماند. نظام نبوی به یک نظام شاهنشاهی موروثی و سلطنتی تبدیل شده بود که در آن ساده زیستی حاکمان جای خود را به کاخ نشینی در قصر خضراء داد.
وی با ذکر نمونه های دیگری از رویه معاویه در حکومت ادامه داد: تاریخ از سفره های رنگارنگ معاویه، بذل و بخشش های افراطی او و منصب دادن به خویشاوندان نالایقش پر است. وضعی بوجود آمد که جامعه اسلامی دچار مرگ زودرس شده بود. ارزش هایی چون عدالت، آزادی، آزادگی، کرامت انسانی، تقوا، پاکدامنی، پاکدستی، پاسخگویی حکومت در برابر مردم و اصولا نگاه حکومت به عنوان خدمتگذار مردم، از بین رفته بود و جایش را به حکومتی با نگاه از بالا به پایین علیه مردم داد!
دکتر انصاری با بیان اینکه در حکومت معاویه حاکم در پیشگاه مردم پاسخگو نبود، افزود: حاکمان ولی نعمت و اربابان جامعه شده بودند و به مردم مانند رعایا نگاه می شد. جامعه اسلامی که در آن یک بیابانگرد با شریف ترین اشخاص قریش و غیرقریش همسان بود، کارش به جایی رسیده بود که ثروتمندان بنی امیه در بدن برخی مسلمانان داغ می گذاشتند تا مالکیتشان بر آنها مانند مالکیت بر حیوانات مشخص شود و برده هایشان با هم جابجا نشوند!
انصاری افزود: نخستین عامل مرگ زودرس جامعه اسلامی قبل از قیام امام حسین (ع) ارعاب و سرکوبگری های بی رحمانه است. اینکه حکومت تبدیل به یک ماشین آدمکشی شده بود که بدون محاکمه افراد را حبس می کرد، بدون محاکمه آنها را تبعید می کرد. بدون محاکمه آنها را می کشت، اموالشان را آتش می زد. مردم را از هستی ساقط می کردند تا خوف عظیمی را در جامعه بگستراند. در جامعه اخوت و برادری جایش را به چاپلوسی و تملق داد و نفاق یک امر رایج میان مردم بود.
معاون پارلمانی رییس جمهور عامل تبلیغات را دومین ابزار معاویه برای دگرگون کردن جامعه اسلامی خواند و اظهار کرد: معاویه علاوه بر کشتار و شکنجه از عامل تبلیغ به شکل وسیع و مدیریت شده بهره می برد. تمام ابزار تبلیغی آن روز در خدمت قصر دمشق بود. آنها بخشنامه می زدند که افرادی باید نفرین، طرد و متهم شوند و در عین حال عده ای هم تقدیس شده و مورد تصدیق قرار گیرند! لعن شوندگان حضرت علی (ع) و خاندانش مطهرشان بودند و تقدیس شوندگان بنی امیه بن سفیان و اعوان آنها بودند.
انصاری با بیان اینکه در حکومت معاویه عبارت " سخن خلیفه همان سخن خداست " تبلیغ می شد، عنوان کرد: در آن حکومت از اعتقادات مردم سوءاستفاده کرده و مساله جبر و خواست خدا را به عنوان یک مکتب ترویج دادند. اینکه هر اتفاقی خواست خداست و کسی نباید اعتراض کند. مثلا پاسخ این سوال که چرا فلانی به قدرت رسید؟ چرا فلانی کشته شد؟ خواست خدا! بود. هر جنایت، ظلم و فسادی را به عنوان خواست خدا و جبر حاکم بر زندگی انسان توجیه می کردند. شما این مکتب جبری گری را در صحبت های ابن سعد، ابن زیاد و یزید در جریان قیام عاشورا و مواجهه با کاروان اسیران کربلا، می بینید. وقتی امام سجاد (ع) وارد مجلس ابن زیاد می شود، ابن زیاد خطاب به ایشان می گوید: " دیدی خدا چگونه پدرت و برادرت را کشت؟!" طوری عنوان می کنند که جنایت یزید به حساب خدا نوشته می شود.
وی ادامه داد: یا اینکه به حضرت زینب (س) می گوید: " معامله خدا با برادرت را چگونه دیدی؟ " و نمی گوید معامله یزید با برادرت را! که حضرت با کلامی که نباید به سادگی از آن گذشت و جای تحلیل دارد، فورا این منطق را در همان جا محکوم کرد. بین خواست خدا و جنایت بنی امیه فرق قائل شد و فرمود: " ما رایت الا جمیلا، آنچه مربوط به خدا بود همه اش زیبایی بود اما عزیزان ما را در کربلا جلادان شما کشتند ". حکومت سعی کرده بود با این تبلیغات مردم را هم به لحاظ اعتقادی و هم به لحاظ تحلیل سیاسی و اجتماعی، تحمیق کند.
ایشان با بیان اینکه جمله " النّاسَ عَبیدُ الدُّنیا وَ الدّینُ لَعْقٌ عَلى أَلْسِنَتِهِمْ " از امام حسین (ع) در ترسیم وضعیت مردم جامعه اسلامی آن زمان بوده و مربوط به تمام مردم و همه مکاتب نمی شود، گفت: امام حسین (ع) این سخن را که " مردم بنده دنیا هستند و دین لقلقه زبان آنهاست" برای توصیف مردم زمان خودشان بکار بردند. چرا مردم به چنین وضعی رسیده بودند؟ غنائم بادآورده از فتوحات گسترده ای چون فتح ایران و امپراطوری ساسانی، فتح بخشی از امپراطوری رم، خراج و مالیات هایی سنگینی که از تمامی ممالک اسلامی چون ایران، شامات، مصر، عراق و بخشی از امپراطوری رم گرفته می شد و در عین حال تقسیم ناعادلانه همه این ثروت ها، مردم را به حرام خوری عادت داده بود. حکومت علی (ع) را می خواست تا همه چیز را عادلانه تقسیم کند اما معاویه از زر و سیم بادآورده سوغات می داد، املاک و مستغلات را به خویشاوندانش می بخشید و... همه اینها باعث شده بود تا مردم عبید دنیا شوند و حرام خوری جزو زندگی آنها شود. در روز عاشورا وقتی امام (ع) سخنانی فرمود، یکی خطاب به ایشان گفت اصلا نمی فهمیم تو چه می گویی؟ فقط می دانیم بیا دست خویشاوندانت را در دست یزید بگذار تا کار تمام شود! امام (ع) می فرمود: شکم های اینها از حرام پر شده است. این شکم ها گوش ها را کر و چشم ها را کور می کند.
وی با توصیه به ترسیم ذهنی فضای آن روزها، ادامه داد: تصور کنید مردم در آن زمان از طرفی دنیازده شده و ترس از دست دادن اموالشان را هم داشتند و از طرف دیگر فکرهایشان هم با تفکر معاویه ای شستشو شده بود. اهالی مدینه، مکه و عراق تاحدودی آگاهی های لازم را داشتند و نمی شد به راحتی انگیزه آنها را تغییر داد بلکه فقط تهدید و تطمیع بود که در قبال شان موثر واقع شد اما وضع شام به عنوان مرکز حکومت، کاملا متفاوت بود. مردم شام 40 سال تحت آموزش معاویه بوده و اسلام را از او گرفته بودند. اسلام سفیانی به جای اسلام محمدی (ص). کسی حق صحبت نداشت و کلام خدا به واسطه معاویه در اختیارشان قرار می گرفت. مردم احمق نبودند اما نگاه شان به دهان معاویه است تا جایی که وقتی چهارشنبه نماز جمعه به پا می کند، کسی اعتراض نکرده چون سخن خلیفه سخن خداست!
دکتر انصاری افزود: تصور کنید در این فضای تبلیغی که بخشی وسیعی از مردم بخاطر ترس، جرات نفس کشیدن نداشتند و بخشی دیگر هم که سال ها لعن بر علی (ع) و خاندان مطهرش می شنیدند و اصلا اهل بیت علیهما السلام را نمی شناختند و تمام خوبی ها را در معاویه می دیدند، اهل بیت علیهما السلام می خواهند وضع را دگرگون ساخته و مردم را از خواب بیدار کنند! با چه ابزاری؟ آن هم در جامعه ای که یک کلام، زبان را بریده می سازد. مشخص است که تبلیغ اسلام ناب محمدی (ص) و به میان آوردن سخن از برابری و برادری مردم که بنیان حکومت را بلرزاند، تا چه حدی دشوار است.
وی به نقش محوری و تعیین کننده حضرت زینب سلام الله علیه اشاره کرد و گفت: طبق اسناد موجود، حضرت زینب (س) با در دست داشتن ابزار کافی، تا رسیدن به شام بخشی از قضیه سنگین امامت را بردوش داشت. جمله " عالمه غیرمعلمه " خطاب به ایشان از امام سجاد (ع) است. یعنی عالمی که علم و فهمش را از سرچشمه وحی گرفته است. زینب کسی است که از صحیفه حضرت زهرا (س) مطلع است چون برخی از حقایق این صحیفه را در برخی مکان ها بازگو می کند. آن صحیفه ای که امام راحل (ره) فرمود: ما مفتخریم که صحیفه حضرت زهرا (س) برای ماست.
ایشان با بیان اینکه برای تبلیغ و روشنگری قیام پس از عاشورا، تقسیم کار هوشمندانه ای میان حضرت زینب (س) و امام سجاد (ع) شده بود، اظهار کرد: در وهله اول می بایست جان امام سجاد (ع) به عنوان چهارمین امام معصوم حفظ می شد تا ایشان بتواند در موقعیت مناسب کار را تمام کند. بنابراین تا آن زمان، زنان بیشتر سخن می گفتند. خطبه خوانی های متعددی در کاخ ابن زیاد، کوفه و... از سوی حضرت زینب (س)، ام کلثوم و فاطمه بنت الحسین و... در تاریخ آمده است. گاهی امام سجاد (ع) مجبور بودند به ضرورت سخن بگویند اما در حد چند کلمه؛ چون اگر غیر از این بود باعث می شد ابن زیاد دستور قتل امام سجاد (ع) را صادر کند. یکبار به چنین کاری تصمیم گرفت که حضرت زینب (س) خودش را روی او انداخت و مانع این کار شد.
حجت الاسلام انصاری از نصرت های الهی در زمان کارآمد نبودن ابزارهای مادی در کار تبلیغ و روشنگری سخن گفت و خاطرنشان کرد: این از عجایب است که برخی جاها که ابزارهای مادی به پایان می رسید، نصرت الهی به کمک می آمد. یکی از آن مکان ها، میدان کوفه بود که همه نوشته اند سر مطهر سیدالشهدا (ع) بر روی نیزه آیاتی را از سوره کهف تلاوت کرد. تنور خولی محل یکی دیگر از این اعجازها بود. در دیر هم اعجاز دیگری صورت گرفت. کاروان اسرا سرانجام پس از عبور از شهرها و روستاهای مختلف که برخی جشن گرفته بودند و برخی هم با تاثر افراد حکومت را نفرین می کردند، به شام رسید؛ جایی که کار دشواری در انتظار حضرت زینب (س) و حضرت امام سجاد (ع) بود.
وی با اشاره به اهداف و برنامه ریزی های مفصلی که یزید برای مواجهه با اسرای کربلا انجام داده بود، توضیح داد: یزید از ترتیب دادن یک برنامه مفصل برای این موضوع دو هدف داشت. او جلسه رسمی حکومتی را در قصر خضراء تشکیل داده بود که در آن تمام رجال سیاسی، بزرگان قبایل، فرستاده امپراطوری رم، نماینده یهودیان، بعضی از مردم و... حضور داشتند و می خواست در آن جلسه اولا از مردم و مقامات رسمی زهرچشم گرفته و رعب و وحشت را به اتمام برساند؛ ثانیا اعلام کند که دیگر کار تمام شده و جنگ چند 10 ساله بنی امیه و بنی هاشم به پایان رسید و اکنون زیر آسمان فقط یک قدرت وجود دارد که آن هم قدرت بنی امیه است! او همچنین می خواست علاوه بر این برنامه ویژه در قصر، برنامه عمومی را هم در مسجد ترتیب دهد تا مردم بیشتری در آن شرکت کنند و آنجا بفهماند که من از جایگاه خدا و مسجد به جنگ با حسین (ع) رفتم که این یعنی ارعاب مردم.
انصاری در توصیف برنامه ورود اسیران کربلا به قصر یزید، این طور ادامه داد: از لحظه ورود اهل بیت علیهما السلام به کاخ، امام سجاد (ع) یک کلمه بر زبان نیاورد و انگار در اینجا در تاریخ محو است. به هر شکل بیان یک جمله از زبان ایشان می توانست باعث کشته شدنشان شود. همچنین در فرهنگ آن زمان زنان به خصوص کسانی که به نشانه زبوری دشمن شکست خورده در جایی حاضر می شدند از مصونیت برخوردار بوده و رسم نبود کسی بخواهد آنها را بکشد. حضرت زینب (س) با آگاهی از این موضوع وارد مجلس شد.
وی با توصیف وضعیت یزید در آن جلسه، گفت: او در کاخ تکیه بر جایگاهش زده بود، جلادان شمشیر به دست ایستاده بودند و مهمانان رسمی هم یک به یک حضور داشتند. تشت زرینی کنار یزید بود. شخصی که سر مطهر امام حسین (ع) را در آن گذاشت خطاب به یزید گفت: " تا رکاب اسبم را باید از طلا پر کنی که یک پادشاه بلندمرتبه را کشتم! " شخصی که از کوفه بود و از وضعیت شام و برنامه یزید بیخبر بود گفت: " من بهترین کسی که از جهت پدر و مادر بهترین در دنیا بود را کشتم". یزید که به شدت آشفته شده بود و چیزی بر خلاف برنامه هایش می دید دستور داد آن شخص را بیرون قصر گردن بزنند.
انصاری در بیان ورود حضرت زینب (س) به مجلس یزید، ادامه داد: تنها به چند فراز از خطبه های حضرت اشاره می کنم. بعد از آنکه یزید شعری خواند و برای تحقیر و دلسوزی اسرا با چوب بر لب و دندان اباعبدالله (ع) می زد تا نهایت پستی اش را ثابت کند، اهانتی بیشتر انجام داد و پس از شرب خمر، مازاد شرابش را در گوشه تشت ریخت! در این وضع حضرت زینب (س) بلند شد و خطبه ای خواند. ایشان خطاب به یزید فرمود: یزید! خدا راست گفت کسانی که بدکاره هستند در آخر کارشان از اساس دین خدا را تکذیب می کنند. ایشان همچنین فرمود: تو فکر کردی ما را به بند کشیدی و عرصه را بر ما تنگ گرفتی، ما را کوچک کرده ای؟ آیا فکر می کنی اینها باعث کرامت و برتری تو شده است؟ یزید آرام آرام! قرآن کریم می فرماید: کافران نپندارند، مهلت دادن به آنها هنگام ستمگری به معنای (درستی رفتار آنان است) بلکه خدا به تمام ستمگران برای بیشتر ستم کردن مهلت می دهد و جایگاه تو و آنها در قعر جهنم است.
ایشان به فرازهای زیبای دیگری از خطبه های حضرت زینب (س) اشاره کرد و گفت: حضرت خطاب به یزید می فرماید: " این فرزند آزاد شده! (اشاره دارند به آزاد کردن ابوسفیان جد یزید توسط پیامبر اکرم (ص) هنگام فتح مکه که آن زمان جان ابوسفیان در دست پیامبر (ص) بود اما ایشان او را آزاد کرد) این از عدالت توست که زنان و کنیزانت را پرده نشین کرده ای و ناموس خدا مکشوف الوجوه در اعوان قرار داده ای؟! ". حضرت همینطور کوبنده خطبه را ادامه می دهند و نهایتا می فرمایند: " ای یزید! افسوس که گردش و پستی روزگار کار زینب را به جایی رسانده که با انسان پست و آلوده ای چون تو صحبت کنم". درود خدا و اسلام بر چنین زنی باد. اینجا مشخص می شود که کجا اسلام ضدیتی با زن دارد؟ اسلام زن اینگونه می خواهد. زنی آزاد، متعهد، مسوول. اسلام به خودش می بالد که زینب (س) دارد. یزید واقعا در آن مجلس له شد.
وی با اشاره تاثیر خطبه حضرت زینب (س) در مجلس یزید، ادامه داد: نتیجه آن خطبه در همان جلسه ظاهر شد. اولین شخص همسر یزید بود که از پشت پرده بیرون آمد تا چادر و معجر خود را روی اسرایی که معجری نداشتند بیاندازد. او به یزید گفت: وای بر تو! چه کرده ای؟ یزید جلو آمد و ابایش را بر سر همسرش انداخت که عریان نباشد. این اولین اعتراض از درون قصر خضراء بود. نماینده قیصر روم نفر دوم بود که از یزید پرسید: این سر کیست؟ او گفت که سر حسین (ع) فرزند فاطمه (س) فرزند محمد (ص) است. شخص دوباره پرسید: محمد (ص) همان پیامبر شماست. پس وای برشما. بین من و حضرت داوود 103 نسل فاصله است اما مردم به احترام این نسل خاک پایم را برای تبرک بر دیده شان می گذارند، آن وقت شما فرزند پیغمبرتان را کشته اید و به آن اهانت هم می کنید؟! نماینده قیصر روم جلسه را ترک کرد. نماینده یهودیان هم جملات مشابهی گفت و بیرون رفت اما چون مقام رسمی نبود یزید دستور داد بیرون از قصر او را کشتند؛ اگرچه او با دیدن نورانیت سر مطهر امام حسین (ع) پیش از مرگش مسلمان هم شد. پس از آن جلسه یزید دستور داد تا اسرا را در خرابه ای اسکان دهد که روزها آفتاب مستقیمی بر آن بتابد.
انصاری همچنین با اشاره به فرازهایی از خطبه امام سجاد (ع) در مسجد شام، صحبت هایش را اینگونه ادامه داد: اولین سری که در اسلام بر نیزه رفت، سر مبارک امام حسین (ع) بود. در مسجد شام یزید تمامی سرها را ردیف کرده بود، جلسه ساکت شد و امام سجاد (ع) از یزید درخواست کرد که می توانم از این چوب ها (خطاب به منبر مسجد) بالا بروم و چند جمله صحبت کنم؟ امام با این جمله اشاره داشتند منبری که روی آن معارف درست دین گفته نشود چوب خشکی بیش نیست. یزید مخالفت کرد اما امام (ع) بازهم درخواست شان را تکرار کردند. نهایتا مردم که نسبت به درخواست امام (ع) که او را جوانی بیمار و مصیبت کشیده می دیدند، حساس شده و یزید را متقاعد کردند. خطبه امام (ع) آنقدر محکم، زیبا، عمیق، دل نشین و حساب شده بود که گویی هیچ اثری از مصائب و بیماری شان وجود ندارد. ایشان آبشاری از معارف الهی را از عرش خداوند بر دل های مردم جریان داد. ایشان از فضیلت های بیشماری که خداوند به اهل بیت عصمت و طهارت عرضه داشته تنها از چند فضیلت نام بردند که در آخرین آنها برای شکستن دل مردم از محبت اهل بیت در قلوب مومنین سخن گفتند تا آنها بفهمند بدون آن محبت در دل شان، باید در ایمان خود شک کنند.
وی ادامه داد: ایشان مقام والای پیغمبر (ص) را به گونه ای توصیف کردند که مردم هیچگاه نظیر آن را از معاویه نشنیده بودند. امام (ع) در ادامه فضیلت های امیرالمومنین (ع) را آنقدر گفتند تا وقتی ذهن ها دنبال این بود که این فرد چه کسی است، نام علی بن ابیطالب (ع) را بر زبان آوردند. اینجا بود که ضجه مردم مسجد را فراگرفت. نام علی تیر خدا بر سینه منافقین بود. اینجا یزید دستور داد تا اذان بگویند که امام (ع) بیشتر سخن نگویند اما وقتی موذن به نام پیامبر (ص) رسید، امام (ع) او را قسم داد تا اندکی تامل کند و سپس به یزید فرمود: " یزید! این محمد (ص) جد توست یا جد من؟ " یزید گفت جد شما، پس امام (ع) به او فرمود: پس چرا فرزندانش را کشتی؟! " اینجا بود امام (ع) تیر خلاص را بر پیکر یزید زده بود. اولین روضه امام حسین (ع) در مسجد شام در حضور خود یزید برپا شد. شیون روضه ها شام را تکان داده بود و یزید دستور داد سرها و اسرا را در قصر اسکان دهند. او در حضور مردم می گفت خدا لعنت کند ابن مرجانه را که چنین عملی انجام داد چون من راضی به آن نبودم! او برای فریب مردم سعی می کرد هنگام صرف غذا امام سجاد (ع) را در کنار خود ببیند. نهایتا حضرت زینب (س) و امام سجاد (ع) تصمیم به ترک شام گرفتند و گفتند ما نتوانسته ایم برای عزیزانمان عزاداری کنیم و می خواهیم بتوانیم هرجا که خواستیم به عزاداری بپردازیم.