جماران: «از دانشگاه باید سرنوشت یک ملت تعیین بشود» (صحیفه امام، 8/61) این جمله عمق نگاه امام به دانشگاه را نشان میدهد. امام با پیوند نهاد دانشگاه و حق تعیین سرنوشت میخواهد بگوید سرنوشت ملت را نه نهاد قدرت و نه نهادهای دیگر که دانشگاه تعیین میکند. امام دانشگاه را زیربنای جامعه میداند: «دانشگاه مبداء همه تحولات است» (صحیفه امام، 8/64) و سهمی اساسی در سعادت جامعه به دانشگاه میبخشد. افزون بر سخنان حکمیانه بسیار، رابطه دقیق و عاطفی امام با دانشگاهیان نیز جای تامل بسیار است. تبیین این رابطه و آن نگاه، در شرایط کنونی از آن حیث بیشتر حائز اهمیت است که در سال های اخیر نهاد دانشگاه در ایران حداقل به لحاظ کمی بسیار گسترده و بزرگ شده است و اکثر جوانان، دوران دانشگاهی و دانشجویی را تجربه می کنند. شصت سال پس از شهادت سه آذر اهورایی در 16 آذر 32، به بهانه روز دانشجو، در اقتراحی اختصاصی به تبیین نگاه امام به دانشگاه، نقش دانشگاه و دانشجو در جنبشهای اجتماعی و سیاسی مختلف از جمله انقلاب اسلامی پرداخته ایم تا از این رهگذر وضعیت نهاد دانشگاه در شرایط فعلی را آسیبشناسی کنیم. استقلال دانشگاه ها، سیاستگذاری علمی، سیاستورزی دانشجویان در دانشگاه، امنیتی شدن فضای دانشگاه، پولی کردن برخی دانشگاه های سراسری و ... از جمله مسالههای دانشگاهِ امروزی است. در اقتراحِ «دانشگاه، محلی برای تعیین سرنوشت ملت» به گفتگو با بیش از بیست نفر از مدیران ارشد دانشگاهی، صاحبنظران، اساتید و همچنین فعالان دانشچویی نشستهایم که به ترتیب منتشر میشود. آنچه میآید گفتگوی جماران با دکتر علی عباسپور فرد تهرانی، رییس کمیسیون آموزش و تحقیقات مجالس هفتم و هشتم است که در پی میآید.
دکتر علی عباسپور تهرانی فرد در گفت و گو با خبرنگار سایت جماران اظهار کرد: دانشجو باید با فراغ بال و با هر تفکری که دارد در چارچوب قانون اساسی و قوانین حاکم بر جامعه به طور آزاد عقاید خود را بیان کند و این امر تنها با مدیریت صحیح دانشگاهها و مدیریت افرادی که در مجموعه وزارت علوم دخالت دارند، محقق خواهد شد. همچنین مسئولین دانشگاهها و مدیریت کلان آن در وزارت علوم به این نکته توجه داشته باشند که به عنوان یک پدر نسبت به همه تفکرات سیاسی در دانشگاه نگاه کنند و اجازه ندهند دانشجو به عنوان یک ابزار سیاسی مورد استفاده قرار گیرد.
رییس کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس هفتم و هشتم ادامه داد: از دیدگاه امام خمینی(س) دانشگاهی که بتواند سرنوشت کشور را به دست گیرد در حقیقت دانشگاهی است اسلامی به این مفهوم که کسانی که در این محیط فعالیت میکنند از اساتید دانشگاه گرفته تا دانشجو باید بدانند که با نیات مردم و خواستههای جامعه و منافع ملی کشور آشنا باشند و در راستای منافع ملی کشور حرکت کنند. دانشگاهی که بتواند تربیت نیروی انسانی را هم از تمامی ابعاد پرورش انسانی چه از بعد تخصص و چه از بعد معنویت به خوبی انجام دهد و مکانی باشد برای تربیت انسانهایی که قرار است به عنوان متخصص و متعهد وارد جامعه شوند، این دانشگاه مورد تایید امام راحل بوده است.
وی ادامه داد: قاعدتاً قشری که به عنوان دانشجو در دانشگاه حضور پیدا میکند قشر جوان، پرشور و نخبهای است که توانسته با یک برتری نسبت به سایر افراد در محیط دانشگاه حاضر شود و از یک طرف این فرد انسانی است که دارای یک قدرت فکری برتر نسبت به دیگران است و از طرفی دیگر هنوز آنچنان مسائل مادی دست و پایش را نگرفته و انسانی است که افکار بازی دارد و نهایتا تفکر آزادی خواهی در وی نسبت به دیگران بیشتر است.
این نماینده سابق مجلس خاطر نشان کرد: دانشجو با توجه به اینکه هم جوان است و هم به عنوان نخبه و دانشجو در جامعه زندگی میکند لذا قدرت تفکر و اندیشیدن دارد و در اظهار اندیشه و تفکر خود به خاطر عدم پایبندی به مسائلی که در سنهای بالاتر ممکن است گریبانگیر انسان شود، محدودیت ندارد و میتواند عقاید خود را شجاعانه ابراز کند و با تحولات جامعه و آنچه که در دنیای اطراف خود میگذرد بیشتر آشنا شود و اگر کاستی و کمبودهایی در جامعه ببییند شجاعانهتر نسبت به سایر اقشار جامعه اظهار کند چراکه این انتقادها برخاسته از یک تفکر علمی است و اغراض سیاسی و شخصی کمتر درآن دیده میشود و بیشتر در چارچوب آرمانهای والای کشور بیان میشود.
عباسپور ادامه داد: در حال حاضر در بسیاری از جوامع، دانشگاه منبع تحولخواهی و دگرگونی برای پیشرفت یک جامعه محسوب میشود و در جامعه اسلامی ما نیز که یک جامعه شکل گرفته در سایه تفکرات اسلامی است به دانشجو این قدرت را میدهد تا منشا تحول و آزادی خواهی و پیشرفت هر چه بیشتر جامعه باشد.
این استاد دانشگاه گفت: ما باید بالندگی و شور و حال جوانی توام با نخبگی یک دانشجو را در محیط دانشگاه حفظ کنیم و این امر تحقق پیدا نخواهد کرد مگر اینکه بستر لازم را برای دانشجویان در محیط دانشگاه فراهم و امکانات مورد نیاز دانشجویان را برای اجرایی کردن آن را ایجاد کنیم، هرچند که این ابزار و امکانات اندک باشند.
وی گفت: مهمتر اینکه در دانشگاهها باید مدیریت ما بر اساس مدیریت یکساننگری نسبت به همه تفکراتی باشد که در دانشگاه وجود دارد لذا دانشگاه نباید تفکری را بر تفکر دیگر ترجیح دهد و از تفکری پشتیبان و تفکر دیگری را سرکوب نماید، در صورتی که چنین اتفاقی در محیط دانشگاه رخ دهد دانشجو بعد از مدتی که به فعالیت خود ادامه دهد، دلسرد و دلزده میشود و دست از بیان عقاید و تفکرات خود برمیدارد.
عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی شریف در ادامه سخنان خود افزود: البته ممکن است مدیران دانشگاههای ما خود گرایش به یک تفکر سیاسی داشته و یا وابسته به یک حزب باشند این موضوع اشکالی ندارد اما باید بدانند داشتن یک تفکر سیاسی خاص نباید باعث شود که این افراد تبلیغ کننده آن حزب و تفکر در دانشگاه باشند.
عباسپور اظهار کرد: ما با دانشجو به عنوان یک قشر جوان و نخبه در ارتباط هستیم و باید آستانه تحملپذیری خود نسبت به انتقادهایی که توسط دانشجویان و دانشگاهیان ما در رابطه با مسائل مختلف کشور صورت میپذیرد را بالا ببریم همچنین نبابد مسئولین اجرایی و گروههای سیاسی از اظهارنظرهایی که اصولا از طریق دانشجویان صورت میگیرد، برآشفته شوند.
وی افزود: از طرفی نیز دانشجویان باید بدانند که در اظهارنظر های خود از آداب و رسوم اسلامی و دینی تخطی نکنند و با بیاحترامی به یک شخص و یا تفکری که مورد انتقاد قرار میدهند شخصیت افراد را زیر سوال نبرند و توجه کنند که این انتقادات برپایه واقعیات صورت گیرد.
وی بیان کرد: از دانشجو بیشتر انتظار میرود که اگر قرار است در مورد مسئلهای انتقاد و بحث کند به آن مطلب کاملا آشنا بوده و اگر نسبت به عملکرد فردی انتقاد میکند به عملکرد آن شخص کاملا آشنا بوده و نهایتا با علم و آگاهی کافی نسبت به این مسئله به انتقاد بپردازد.
عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی شریف ادامه داد: دانشجویان در نظر داشته باشند که بر اساس شایعات و بدون مطالعه و بدون نگرش به عمق مسئله راجع به مسائل اظهار نظر نکنند و دانشگاه را محل تمرین دموکراسی بدانند و آگاه باشند که تحمل شنیدن نظرات مخالف و احترام به قانون و درنظر داشتن اصول کلی نظام و قانون اساسی و منافع ملی از جمله ابزارهای لازم برای یک انتقاد سازنده در دانشگاه است.
عباسپور تهرانی فرد خاطر نشان کرد: در مقابل، مسئولین هم بدانند که باید به دانشجو به عنوان یک قشر نخبه نگاه شود که قرار است در آینده به عنوان یک متخصص از دانشگاه بیرون بیاید و به عنوان یک فرد فرهیخته در جامعه زندگی کند. در این صورت است که دانشگاه و دانشجو به سمت ابراز عقاید آزاد خود البته به صورت محترمانه و علمی حرکت خواهد کرد و منعی هم که از سوی مسئولان برای ابراز عقاید وجود نداشته باشد، قطعا این ابراز نظرها، قابل شنیدن و توجه است که آن فرد و مسئولی که مورد انتقاد قرارگرفته است، مورد توجه قرار خواهند داد البته اگر این انتقادها و اظهار نظرها توام با ادب و رعایت همه مصالح و منافع علمی باشد.
وی وحدت حوزه و دانشگاه در کشور را یک ضرورت دانست و گفت: در رابطه با مسئله وحدت حوزه و دانشگاه با دو جریان روبه رو هستیم اول اینکه دانشگاه به عنوان محیطی که بیشتر به مسائل تخصصی و کشف آنچه که به عنوان پدیدههای علمی و روابطی که اصولا به صورت فیزیکی است، میپردازد و در حوزهها نسبت به دانشگاه بیشتر با جریاناتی مواجه هستیم که مسئله آنها بیشتر معنویت است و مسایلی که به روح انسان، درون و رفتار و تفکر انسان مربوط بوده را مورد تحلیل و بررسی قرار میدهد و به روابطی که باید در چارچوب اسلام و روابطی که بین انسان و جامعه و خالق وجود دارد، میپردازد.
وی ادامه داد: دور بودن این دو سیستم از هم باعث میشود که حوزه بیشتر در مسائل معنوی غرق شود و بدون توجه به آنچه که در جامعه در ارتباط با مسائل علمی رخ میدهد حرکت کند و از طرفی دیگر دانشگاه نیز بیشتر در مادیات غرق شود و آنچه که به عنوان علم در دانشگاه مطرح میشود بدون نگرش و تفکر اسلامی و معنوی و دینی صورت گیرد.
این استاد دانشگاه در ادامه تصریح کرد: نزدیکی این دو گروه باعث میشود مسائل اجتماعی و پدیدههای علمی جامعه با دید اسلامی مورد بررسی قرار گیرد و اگر مشکلی در دانشگاه مطرح شود در چارچوب یک تفکر اسلامی مورد بحث قرار گیرد. به همین خاطر برای یک جامعه مثل جامعه ما که براساس یک تفکر اسلامی و دینی شکل گرفته نزدیک بودن حوزه و دانشگاه از اهمیت زیادی برخوردار است. هم چنانکه امام خمینی نیز حوزه و دانشگاه را به عنوان دوبال برای جامعه میدانستند که این دو در کنار هم میتوانند باعث پیشرفت جامعه شوند و به اهداف خود برسد و هرکدام از آنها حذف شود جامعه به سعادت نخواهد رسید لذا برای تدوام پیشرفت و بقای حرکت رو به جلو جامعه حتما باید با این دو بال با هم و در کنار هم حرکت کنند.
عباسپور در پایان سخنان خود گفت: البته در مسئله وحدت حوزه و دانشگاه هنوز به آن وحدت مد نظر امام خمینی و مقام معظم رهبری نرسیدهایم، هرچند در این زمینه مدام از بحث وحدت حوزه و دانشگاه و ذوب شدن حوزه و دانشگاه درهم صحبت میکنیم اما هنوز به آن وحدتی که لازم است نرسیده ایم. البته گامهایی در این زمینه برداشته شده است و آنچه که مسلم است اینکه این دو قشر باید به هم نزدیک شوند تا با ترکیب علم و دین سعادت جامعه حاصل شود.
اکنون در مراحل مقدماتی این امر قرار داریم و بررسی موانع این امر جای کار دارد و باید کمبودها در این زمینه از بین برود.